శ్రీః ॥ (వినాయకం) గౌరీ పద్మా శచీ మేధా సావిత్రీ విజయా జయా ।
దేవసేనా స్వధా స్వాహా మాతరో లోకమాతరః ॥ ధృతిః పుష్టిస్తథా తుష్టిరాత్మనః కులదేవతా । బ్రాహ్మీ మాహేశ్వరీ చైవ కౌమారీ వైష్ణవీ తథా ॥ వారాహీ చ తథేంద్రాణీ చాముండా సప్త మాతరః ॥
(వినాయక) గౌర్యాది షోడశ మాతృ బ్రాహ్మ్యాది సప్తమాతృశ్చ (దుర్గాం క్షేత్రపాలం గణపతిం చ) ఏతేష్వక్షతపుంజేష్వావాహయామి ॥
తద॑స్తు మిత్రావరుణా॒ తద॑గ్నే॒ శం యోర॒స్మభ్య॑మి॒దమ॑స్తు శ॒స్తం । అ॒శీ॒మహి॑ గా॒ధము॒త ప్ర॑తి॒ష్ఠాం నమో᳚ ది॒వే బృ॑హ॒తే సాద॑నాయ ॥
గృహా వై ప్రతిష్ఠాసూక్తం తత్ప్రతిష్ఠితతమయా వాచా శంస్తవ్యం తస్మాద్యపి దూర ఇవ పశూꣲల్లభతే గృహనేవైనానాజి మిషతి గృహాహి పశూనాం ప్రతిష్ఠా ప్రతిష్ఠా సుప్రతిష్ఠితమస్తు ॥
ఓం భూర్భువఃస్వః గౌర్యాద్యావాహిత దేవతాభ్యో నమః ఇతి షోడశోపచారైః పూజయేత్ ||
గౌ॒రీర్మి॑మాయ సలి॒లాని॒ తక్ష॒త్యేక॑పదీ ద్వి॒పదీ॒ సా చతు॑ష్పదీ । అ॒ష్టాప॑దీ॒ నవ॑పదీ బభూ॒వుషీ᳚ స॒హస్రా᳚క్షరా పర॒మే వ్యో᳚మన్ ॥
ఓం భూర్భువఃస్వః గౌర్యాద్యావాహితదేవతాభ్యో నమః మంత్రపుష్పం సమర్పయామి ॥ అనేన షోడశోపచారైః పూజనేన గౌర్యాద్యావాహిత దేవతాః ప్రీయంతాం ॥ ఇతి మాతృకా పూజనమ్ ॥
శ్రీః ॥ గౌర్యాది మాతృకాపూజనం నాందీశ్రాద్ధాంగం ॥ యత్ర నాందీశ్రాద్ధం న క్రియతే తత్ర మాతృకాపూజనమపి న కార్యం ॥ తత్ర పూర్వం మాతృపార్వణం తతః పితృపార్వణం తతః సపత్నీకమాతామహపార్వణమితి పార్వణత్రయాత్మకం నాందీశ్రాద్ధం ॥ మాతృజీవనే సపత్నమాతృమరణేపి న మాతృపార్వణం ॥ ఏవం మాతామమహ్యాజీవనే మాతామహీ సపత్న్యామరణేపి న మాతామహాదేః సపత్నీకత్వం ॥ అత్ర కర్తుర్జీవపితృకత్వే నిర్ణయః ॥ జీవేత్తు యది వర్గాద్యస్తం వర్గంతు పరిత్యజేదితిన్యాయేన జీవపితృకః స్వాపత్యసంస్కారేషు మాతృమాతామహపార్వణయుతం నాందీశ్రాద్ధం కుర్యాత్ ॥ మాతరి జీవత్యాం మాతామహపార్వణకమేవ ॥ మాతామహే జీవతి మాతృపార్వణకమేవ ॥ కేవలమాతృ పార్వణే విశ్వేదేవా న కార్యాః ॥ వర్గత్రయాద్యేషు మాతృపితృమాతామహేషు జీవత్సు నాందీశ్రాద్ధ లోప ఏవ సుతసంస్కారేషూచితః ॥ ద్వితీయవివాహాధానపుత్రేష్టిసోమ యాగాదిషు స్వసంస్కారకర్మసు యేభ్య ఏవ పితా దద్యాత్తేభ్యో దద్యాత్ ॥ తథా చ మృత- మాతృ మాతామహకోపి జీవత్పితృకః స్వసంస్కారే పితుర్మాతృపితామహీప్రపితామహ్యః పితుఃపితృపితామహప్రపితామహాః పితుర్మాతామహ మాతృపితామహమాతృపితామహ మాతృప్రపితామహాః ఇత్యేవ పార్వణత్రయముద్దిశ్య శ్రాద్ధం కుర్యాన్నతు స్వమాతృ మాతామహపార్వణోద్దేశః ॥ పితరి పితామహే చ జీవతి స్వసంస్కారే పితామహస్య మాతృపితామహీప్రపితామహ్య ఇత్యాద్యుద్దేశః ॥ ఏవం ప్రపితామహేపి యోజ్యం ॥ పితుర్మాత్రాదిజీవనే తత్పర్వణలోప ఏవ ॥ తథా చ ఏభ్య ఏవ పితాదద్యాదితి పక్షస్య వర్గాద్యజీవనే తత్పార్వణలోప ఇతి ద్వారలో పపక్షస్య చ స్వసంస్కారస్వాపత్య సంస్కారభేదేన వ్యవస్థా సిద్ధాంతితేతి జ్ఞేయం ॥ కేచిత్తు పక్షద్వయస్యైచ్ఛికో వికల్పో న తు వ్యవస్థిత ఇత్యాహుః ॥ ఏవం మృతపితృకస్య జీవన్మాతృమాతామహస్య పితృపార్వణే నైవ నాందీశ్రాద్ధసిద్ధిర్ణేయా ॥ సమావర్తనస్య మాణవకకర్తృత్వేపి తదంగభూత నాందీశ్రాద్ధే పితుస్తదభావే జ్యేష్ఠభ్రాత్రాదేరధికార ఇతి కేచిత్ ॥ తత్ర పితా పుత్రసమావర్తనే స్వపితృభ్యో నాందీశ్రాద్ధం కుర్యాత్ ॥ పితా జీవత్పితృకశ్చేత్సుతసంస్కారత్వాత్ ద్వారలోపపయుక్త ఇతి భాతి || మాణవకపితుః ప్రవాసాదినా అసంనిధానే భ్రాత్రాదిర్మాణవకస్య పితుర్మాతృ పితామహీప్రపితామహ్య ఇత్యాద్యుచ్చార్య శ్రాద్ధంకుర్యాత్ ॥ మృతపితృకమాణవక సమావర్తనే పితృవ్యభ్రాత్రాదిరస్యమాణవకస్య మాతృపితామహీత్యాద్యుచ్చారయేత్ ॥ భ్రాత్రాదేరభావే స్వయమేవ స్వపితృభ్యో దద్యాత్ ॥ ఏవం జీవత్పితృకోపి పితురసంనిధానే భ్రాత్రాదేరభావే పితుఃపితృభ్యః స్వయమేవ నాందీముఖం కుర్యాత్ ॥ ఉపనయనేన కర్మాధికారస్య జాతత్వాత్ ॥ ఏవం వివాహేపి ద్రష్టవ్యం ॥
మృతపితృకస్య చౌలోపనయనాదికం పితృవ్యమాతులాదిః కుర్వన్ అస్య సంస్కార్యస్య పితృపితామ హేత్యాద్యుచ్చార్య శ్రాద్ధం కుర్యాత్ ॥ జీవతః పితురసంనిధానే న కుర్వన్మాతులాదిరస్య సంస్కార్యస్య పితుర్జనకాదీ నుద్దిశ్య కుర్యాన్నతు సంస్కార్యస్య మృతా - నపి మాత్రాదీనితి సంక్షేపః ॥ విశేషో 2న్య గ్రంథేష్వాలోచనీయః
శ్రీః ॥ హస్తే దూర్వాపవిత్రం ధృత్వా2 | సత్యవసుసంజ్ఞికా3 విశ్వేదేవాః నాందీముఖాః భూర్భువఃస్వః ఇదం వః పాద్యం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః | మాతృపితామహీ ప్రపితామహ్యః నాందీముఖాః4
(1వృద్ధా తీర్థేచ సంన్యస్తే తాతే చ పతితే సతి యేభ్య ఏవ పితా దద్యాత్తేభ్యో దద్యాత్స్వయం సుతః ! పిత్రన్యకర్తృకసంస్కారాదౌసంస్కార పిత్రాది ఏవ దద్యాన్నస్వేభ్యః 2యజ్ఞాది కర్మాంగేతు అమూలదర్భా ఏవ । దూర్వాదర్భాశ్చ యుగ్మా ఏవ । 3సోమయాగ గర్భాధాన పుంసవన సీమంతోన్నయనాధానాది కర్మాంగభూత వృద్ధిశ్రాద్ధే క్రతుదక్షసంజ్ఞికాః |) (4మాతృపార్వణే నాందీముఖ శబ్దే ఙీష్వికల్పానందీముఖా నాందీముఖ్య ఇతి పక్షద్వయముచ్చారో అనాదిసంజ్ఞాత్వేన నఖముఖాత్సంజ్ఞాయామితి నిషేధానవతారాదితి పురుషా...)
భూర్భువః స్వః ఇదం వః పాద్యం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధి: పితృపితామహ ప్రపితామహాః నాందీముఖాః భూర్భువఃస్వః ఇదం వః పాద్యం నమ ఇయం చ వృద్ధిః | మాతామహ మాతృపితామహమాతృప్రపితామహాః పత్నీ సహితాః నాందీముఖాః ఇదం వః పాద్యం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః ॥ పునః సత్యవసుసంజ్ఞికా విశ్వేదేవాః నాందీ ముఖాః భూర్భువః స్వః ఇదం వః ఆసనగంధాద్యుపచారకల్పనం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః ॥ మాతృపితామహీ ప్రపితామహ్యః నాందీముఖాః భూర్భువఃస్వః ఇదం వః ఆసనగంధాద్యుపచారకల్పనం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః ॥ పితృపితామహ ప్రపితామహాః నాందీముఖాః భూర్భువఃస్వః ఇదం వః ఆసనగంధాద్యుపచారకల్పనం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః ॥ మాతామహ మాతృపితామహమాతృప్రపితామహాః పత్నీసహితాః నాందీముఖాః ఇదం వః ఆసనగంధాద్యుపచారకల్పనం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః ॥ వినాయక గౌర్యాది షోడశమాతరః బ్రాహ్మ్యాది సప్తమాతరః దుర్గాక్షేత్రపాలగణపతయశ్చ భూర్భువః స్వః ఇదం వః యుగ్మబ్రాహ్మణ భోజనపర్యాప్తమాన్ననిష్క్రయీభూతం కించిద్ధిరణ్యం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః || సత్యవసుసంజ్ఞికా విశ్వేదేవాః నాందీముఖాః భూర్భువః స్వః ఇదం వః యుగ్మబ్రాహ్మణ భోజనపర్యాప్తామాన్ననిష్క్రయీభూతం కించిద్ధిరణ్యం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః ॥ మాతృపితామహీ ప్రపితామహ్యః నాందీముఖాః భూర్భువః స్వః ఇదం వః యుగ్మబ్రాహ్మణ భోజనపర్యాప్తమాన్ననిష్క్రయీభూతం కించిద్ధరణ్యం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః ॥ పితృపితామహప్రపితామహాః నాందీముఖాః భూర్భువః స్వః ఇదం వః యుగ్మబ్రాహ్మణ భోజనపర్యాప్తమాన్ననిష్క్రయీభూతం కించిద్ధరణ్యం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః || మాతామహ మాతృపితామహమాతృప్రపితామహాః పత్నీసహితాః నాందీముఖాః భూర్భువఃస్వః ఇదం వః యుగ్మ బ్రాహ్మణ భోజనపర్యాప్తమాన్ననిష్క్రయీభూతం కించిద్ధిరణ్యం స్వాహా నమ ఇయం చ వృద్ధిః ॥
ఉపా᳚స్మై గాయతా నరః॒ పవ॑మానా॒యేంద॑వే । అ॒భి దే॒వాఀ, ఇయ॑క్షతే ॥
అ॒భి తే॒ మధు॑నా॒ పయోఽథ᳚ర్వాణో, అశిశ్రయుః । దే॒వం దే॒వాయ॑ దేవ॒యు ॥
స నః॑ పవస్వ॒ శం గవే॒ శం జనా᳚య॒ శమర్వ॑తే । శం రా᳚జ॒న్నోష॑ధీభ్యః ॥
బ॒భ్రవే॒ ను స్వత॑వసేఽరు॒ణాయ॑ దివి॒స్పృశే᳚ । సోమా᳚య గా॒థమ॑ర్చత ॥
హస్త॑చ్యుతేభి॒రద్రి॑భిః సు॒తం సోమం᳚ పునీతన । మధా॒వా ధా᳚వతా॒ మధు॑ ॥
ప్రజా᳚పతే॒ న త్వదే॒తాన్య॒న్యో విశ్వా᳚ జా॒తాని॒ పరి॒ తా బ॑భూవ । యత్ కా᳚మాస్తే జుహు॒మస్తన్నో᳚ అస్తు వ॒యం స్యా᳚మ॒ పత॑యో రయీ॒ణాం ॥
కృతస్య నాందీశ్రాద్ధస్య ప్రతిష్ఠాఫలసిద్ధ్యర్థం ద్రాక్షామలకనిష్క్రయిణీం దక్షిణాం దాతుమహముత్సృజ్యే । మాతాపితామహీచైవ తథైవ ప్రపితామహీ పితాపితామహశ్చైవ తథైవ ప్రపితామహః | మాతామహస్తత్పితాచ ప్రమాతామహకాదయః | ఏతే భవంతు సుప్రీతాః ప్రయచ్ఛంతు చ మంగలమ్ ॥
ఇళా᳚మగ్నే పురు॒దంసం᳚ స॒నిం గోః శ॑శ్వత్త॒మం హవ॑మానాయ సాధ । స్యాన్నః॑ సూ॒నుస్తన॑యో వి॒జావాఽగ్నే॒ సా తే᳚ సుమ॒తిర్భూ᳚త్వ॒స్మే ॥
ఇళా॒ముప॑హ్వయతే । ప॒శవో॒ వా ఇళా᳚ ॥ ప॒శూనే॒వ తదుప॑హ్వయతే । ప॒శూన్యజ॑మానే దధాతి ॥ దధాతి ॥ యథాచారం హిరణ్యేన భాండవాదనమ్ ॥ అనేన నాందీశ్రాద్ధేన నాందీముఖదేవతాః ప్రీయంతాం వృద్ధిః ॥ తతః ।
ఉత్తి॑ష్ఠ బ్రహ్మణస్పతే దేవ॒యంత॑స్త్వేమహే । ఉప॒ ప్ర యం᳚తు మ॒రుతః॑ సు॒దాన॑వ॒ ఇంద్ర॑ ప్రా॒శూర్భ॑వా॒ సచా᳚ ॥
అ॒భ్యార॒మిదద్ర॑యో॒ నిషి॑క్తం॒ పుష్క॑రే॒ మధు॑ । అ॒వ॒తస్య॑ వి॒సర్జ॑నే ॥
యాంతు దేవగణాః సర్వే పూజామాదాయ పార్థివాత్ । ఇష్టకామప్రసిద్ధ్యర్థం పునరాగమనాయచ ||
ఇత్యాది మంత్రైరావాహితదేవతా ఉత్థాపయేత్ ॥
|| ఇతి నాందీశ్రాద్ధమ్ ||