वेदपारायण आरंभ मंत्राणि

गणानां त्वेत्यस्य शौनको गृत्समदः ब्रह्मणस्पतिर्जगती, बृहस्पत इत्यस्य बृहस्पतिः ज्ञानं त्रिष्टुप्, नि षु सीदेत्यस्य वैरूपो नभ प्रभेदनः इंद्रस्त्रिष्टुप्, प्र णो देवीत्यस्य बार्हस्पत्यो भरद्वाजः सरस्वती गायत्री, आ नो दिव इत्यस्य भौमोत्रिः विश्वेदेवास्त्रिष्टुप्, वेद वातस्येत्यस्य आजीगर्तिः शुनःशेपः वरुणो गायत्री, शतधारमित्यस्य गाथिनो विश्वामित्रः उपाध्यायस्त्रिष्टुप्, ऋचो अक्षरेत्यस्य औचथ्यो दीर्घतमाः विश्वेदेवास्त्रिष्टुप् छंदः ॥

ग॒णानां᳚ त्वा ग॒णप॑तिं हवामहे क॒विं क॑वी॒नामु॑प॒मश्र॑वस्तमं । ज्ये॒ष्ठ॒राजं॒ ब्रह्म॑णां ब्रह्मणस्पत॒ आ नः॑ शृ॒ण्वन्नू॒तिभिः॑ सीद॒ साद॑नं ॥2.023.01, 2.6.029.01

बृह॑स्पते प्रथ॒मं वा॒चो, अग्रं॒ यत्प्रैर॑त नाम॒धेयं॒ दधा᳚नाः । यदे᳚षां॒ श्रेष्ठं॒ यद॑रि॒प्रमासी᳚त्प्रे॒णा तदे᳚षां॒ निहि॑तं॒ गुहा॒विः ॥10.071.01, 8.2.023.01

नि षु सी᳚द गणपते ग॒णेषु॒ त्वामा᳚हु॒र्विप्र॑तमं कवी॒नां । न ऋ॒ते त्वत् क्रि॑यते॒ किं च॒नारे म॒हाम॒र्कं म॑घवंचि॒त्रम॑र्च ॥10.112.09, 8.6.013.04

प्र णो᳚ दे॒वी सर॑स्वती॒ वाजे᳚भिर्वा॒जिनी᳚वती । धी॒नाम॑वि॒त्र्य॑वतु ॥6.061.04, 4.8.030.04

आ नो᳚ दि॒वो बृ॑ह॒तः पर्व॑ता॒दा सर॑स्वती यज॒ता गं᳚तु य॒ज्ञं । हवं᳚ दे॒वी जु॑जुषा॒णा घृ॒ताची᳚ श॒ग्मां नो॒ वाच॑मुश॒ती शृ॑णोतु ॥5.043.11, 4.2.022.01

वेद॒ वात॑स्य वर्त॒निमु॒रोरृ॒ष्वस्य॑ बृह॒तः । वेदा॒ ये, अ॒ध्यास॑ते ॥1.025.09, 1.2.017.04

श॒तधा᳚र॒मुत्स॒मक्षी᳚यमाणं विप॒श्चितं᳚ पि॒तरं॒ वक्त्वा᳚नां । मे॒ळिं मदं᳚तं पि॒त्रोरु॒पस्थे॒ तं रो᳚दसी पिपृतं सत्य॒वाचं᳚ ॥3.026.09, 3.1.027.04

ऋ॒चो, अ॒क्षरे᳚ पर॒मे व्यो᳚म॒न् यस्मि᳚न् दे॒वा, अधि॒ विश्वे᳚ निषे॒दुः । यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति॒ य इत्तद्वि॒दुस्त इ॒मे समा᳚सते ॥1.164.39, 2.3.021.04

साक्षान्मूल प्रमाणाय विष्णोरमित तेजसे । आद्याय सर्व वेदानां ऋग्वेदाय नमोनमः ॥

1 । गणेश सूक्तं

आतूनैति नवर्चस्य सूक्तस्य काण्वः कुसीदींद्रो गायत्री, गणानां त्वेत्यस्य शौनको गृत्समदः ब्रह्मणस्पतिर्जगती, नि षु सीदेति द्व्यर्चस्य वैरूपो नभःप्रभेदन इंद्रस्त्रिष्टुप् ॥

आ तू न॑ इंद्र क्षु॒मंतं᳚ चि॒त्रं ग्रा॒भं सं गृ॑भाय । म॒हा॒ह॒स्ती दक्षि॑णेन ॥8.081.01, 6.5.037.01

वि॒द्मा हि त्वा᳚ तुविकू॒र्मिं तु॒विदे᳚ष्णं तु॒वीम॑घं । तु॒वि॒मा॒त्रमवो᳚भिः ॥8.081.02, 6.5.037.02

न॒हि त्वा᳚ शूर दे॒वा न मर्ता᳚सो॒ दित्सं᳚तं । भी॒मं न गां वा॒रयं᳚ते ॥8.081.03, 6.5.037.03

एतो॒ न्विंद्रं॒ स्तवा॒मेशा᳚नं॒ वस्वः॑ स्व॒राजं᳚ । न राध॑सा मर्धिषन्नः ॥8.081.04, 6.5.037.04

प्र स्तो᳚ष॒दुप॑ गासिष॒च्छ्रव॒त् साम॑ गी॒यमा᳚नं । अ॒भि राध॑सा जुगुरत् ॥8.081.05, 6.5.037.05

आ नो᳚ भर॒ दक्षि॑णेना॒भि स॒व्येन॒ प्र मृ॑श । इंद्र॒ मा नो॒ वसो॒र्निर्भा᳚क् ॥8.081.06, 6.5.038.01

उप॑ क्रम॒स्वा भ॑र धृष॒ता धृ॑ष्णो॒ जना᳚नां । अदा᳚शूष्टरस्य॒ वेदः॑ ॥8.081.07, 6.5.038.02

इंद्र॒ य उ॒ नु ते॒, अस्ति॒ वाजो॒ विप्रे᳚भिः॒ सनि॑त्वः । अ॒स्माभिः॒ सु तं स॑नुहि ॥8.081.08, 6.5.038.03

स॒द्यो॒जुव॑स्ते॒ वाजा᳚ अ॒स्मभ्यं᳚ वि॒श्वश्चं᳚द्राः । वशै᳚श्च म॒क्षू ज॑रंते ॥8.081.09, 6.5.038.04

ग॒णानां᳚ त्वा ग॒णप॑तिं हवामहे क॒विं क॑वी॒नामु॑प॒मश्र॑वस्तमं । ज्ये॒ष्ठ॒राजं॒ ब्रह्म॑णां ब्रह्मणस्पत॒ आ नः॑ शृ॒ण्वन्नू॒तिभिः॑ सीद॒ साद॑नं ॥2.023.01, 2.6.029.01

नि षु सी᳚द गणपते ग॒णेषु॒ त्वामा᳚हु॒र्विप्र॑तमं कवी॒नां । न ऋ॒ते त्वत् क्रि॑यते॒ किं च॒नारे म॒हाम॒र्कं म॑घवंचि॒त्रम॑र्च ॥10.112.09, 8.6.013.04

अ॒भि॒ख्या नो᳚ मघव॒न् नाध॑माना॒न् त्सखे᳚ बो॒धि व॑सुपते॒ सखी᳚नां । रणं᳚ कृधि रणकृत् सत्यशु॒ष्माभ॑क्ते चि॒दा भ॑जा रा॒ये, अ॒स्मान् ॥10.112.10, 8.6.013.05

2 । पुरुष सूक्तं

सहस्रशीर्षेति षोळशर्चस्य सूक्तस्य नारायणः पुरुषोनुष्टुबंत्यात्रिष्टुप् ।

स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः सहस्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् । स भूमिं᳚ वि॒श्वतो᳚ वृ॒त्वाऽत्य॑तिष्ठद्दशांगु॒लं ॥10.090.01, 8.4.017.01

पुरु॑ष ए॒वेदं सर्वं॒ यद्भू॒तं यच्च॒ भव्यं᳚ । उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा᳚नो॒ यदन्ने᳚नाति॒रोह॑ति ॥10.090.02, 8.4.017.02

ए॒तावा᳚नस्य महि॒माऽतो॒ ज्यायाँ᳚श्च॒ पूरु॑षः । पादो᳚ऽस्य॒ विश्वा᳚ भू॒तानि॑ त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं᳚ दि॒वि ॥10.090.03, 8.4.017.03

त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त् पुरु॑षः॒ पादो᳚ऽस्ये॒हाभ॑व॒त् पुनः॑ । ततो॒ विष्व॒ङ् व्य॑क्रामत् साशनानश॒ने, अ॒भि ॥10.090.04, 8.4.017.04

तस्मा᳚द्वि॒राळ॑जायत वि॒राजो॒, अधि॒ पूरु॑षः । स जा॒तो, अत्य॑रिच्यत प॒श्चाद्भूमि॒मथो᳚ पु॒रः ॥10.090.05, 8.4.017.05

यत् पुरु॑षेण ह॒विषा᳚ दे॒वा य॒ज्ञमत᳚न्वत । व॒सं॒तो, अ॑स्यासी॒दाज्यं᳚ ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः ॥10.090.06, 8.4.018.01

तं य॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्ष॒न् पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः । तेन॑ दे॒वा, अ॑यजंत सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये ॥10.090.07, 8.4.018.02

तस्मा᳚द्य॒ज्ञात् स᳚र्व॒हुतः॒ संभृ॑तं पृषदा॒ज्यं । प॒शून् ताँश्च॑क्रे वाय॒व्या᳚नार॒ण्यान् ग्रा॒म्याश्च॒ ये ॥10.090.08, 8.4.018.03

तस्मा᳚द्य॒ज्ञात् स᳚र्व॒हुत॒ ऋचः॒ सामा᳚नि जज्ञिरे । छंदां᳚सि जज्ञिरे॒ तस्मा॒द्यजु॒स्तस्मा᳚दजायत ॥10.090.09, 8.4.018.04

तस्मा॒दश्वा᳚ अजायंत॒ ये के चो᳚भ॒याद॑तः । गावो᳚ ह जज्ञिरे॒ तस्मा॒त् तस्मा᳚ज्जा॒ता, अ॑जा॒वयः॑ ॥10.090.10, 8.4.018.05

यत्पुरु॑षं॒ व्यद॑धुः कति॒धा व्य॑कल्पयन् । मुखं॒ किम॑स्य॒ कौ बा॒हू का, ऊ॒रू पादा᳚ उच्येते ॥10.090.11, 8.4.019.01

ब्रा॒ह्म॒णो᳚ स्य॒ मुख॑मासीद्बा॒हू रा᳚ज॒न्यः॑ कृ॒तः । ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वैश्यः॑ प॒द्भ्यां शू॒द्रो, अ॑जायत ॥10.090.12, 8.4.019.02

चं॒द्रमा॒ मन॑सो जा॒तश्चक्षोः॒ सूर्यो᳚ अजायत । मुखा॒दिंद्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ प्रा॒णाद्वा॒युर॑जायत ॥10.090.13, 8.4.019.03

नाभ्या᳚ आसीदं॒तरि॑क्षं शी॒र्ष्णो द्यौः सम॑वर्तत । प॒द्भ्यां भूमि॒र्दिशः॒ श्रोत्रा॒त् तथा᳚ लो॒काँ, अ॑कल्पयन् ॥10.090.14, 8.4.019.04

स॒प्तास्या᳚सन् परि॒धय॒स्त्रिः स॒प्त स॒मिधः॑ कृ॒ताः । दे॒वा यद्य॒ज्ञं त᳚न्वा॒ना, अब॑ध्न॒न् पुरु॑षं प॒शुं ॥10.090.15, 8.4.019.05

य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजंत दे॒वास्तानि॒ धर्मा᳚णि प्रथ॒मान्या᳚सन् । ते ह॒ नाकं᳚ महि॒मानः॑ सचंत॒ यत्र॒ पूर्वे᳚ सा॒ध्याः संति॑ दे॒वाः ॥10.090.16, 8.4.019.06

3 । विष्णु सूक्तं

अतो देवा इति षडर्चस्य काण्वो मेधातिथिः विष्णुर्गायत्री ॥

अतो᳚ दे॒वा, अ॑वंतु नो॒ यतो॒ विष्णु᳚र्विचक्र॒मे । पृ॒थि॒व्याः स॒प्त धाम॑भिः ॥1.022.16, 1.2.7.1

इ॒दं विष्णु॒र्वि च॑क्रमे त्रे॒धा नि द॑धे प॒दं । समू᳚ळ्हमस्य पांसु॒रे ॥1.022.17, 1.2.7.2

त्रीणि॑ प॒दा वि च॑क्रमे॒ विष्णु॑र्गो॒पा, अदा᳚भ्यः । अतो॒ धर्मा᳚णि धा॒रय᳚न् ॥1.022.18, 1.2.7.3

विष्णोः॒ कर्मा᳚णि पश्यत॒ यतो᳚ व्र॒तानि॑ पस्प॒शे । इंद्र॑स्य॒ युज्यः॒ सखा᳚ ॥1.022.19, 1.2.7.4

तद्विष्णोः᳚ पर॒मं प॒दं सदा᳚ पश्यंति सू॒रयः॑ । दि॒वी᳚व॒ चक्षु॒रात॑तं ॥1.022.20, 1.2.7.5

तद्विप्रा᳚सो विप॒न्यवो᳚ जागृ॒वांसः॒ समिं᳚धते । विष्णो॒र्यत् प॑र॒मं प॒दं ॥1.022.21, 1.2.7.6 

विष्णोर्नुकमिति षडृचस्य सूक्तस्यौचध्योदीर्घतमा विष्णुस्त्रिष्टुप् ।

विष्णो॒र्नु कं᳚ वी॒र्या᳚णि॒ प्र वो᳚चं॒ यः पार्थि॑वानि विम॒मे रजां᳚सि । यो, अस्क॑भाय॒दुत्त॑रं स॒धस्थं᳚ विचक्रमा॒णस्त्रे॒धोरु॑गा॒यः ॥1.154.01, 2.2.024.01

प्र तद् विष्णुः॑ स्तवते वी॒र्ये᳚ण मृ॒गो न भी॒मः कु॑च॒रो गि॑रि॒ष्ठाः । यस्यो॒रुषु॑ त्रि॒षु वि॒क्रम॑णेष्वधिक्षि॒यंति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ ॥1.154.02, 2.2.024.02

प्र विष्ण॑वे शू॒षमे᳚तु॒ मन्म॑ गिरि॒क्षित॑ उरुगा॒याय॒ वृष्णे᳚ । य इ॒दं दी॒र्घं प्रय॑तं स॒धस्थ॒मेको᳚ विम॒मे त्रि॒भिरित् प॒देभिः॑ ॥1.154.03, 2.2.024.03

यस्य॒ त्री पू॒र्णा मधु॑ना प॒दान्यक्षी᳚यमाणा स्व॒धया॒ मदं᳚ति । य उ॑ त्रि॒धातु॑ पृथि॒वीमु॒त द्यामेको᳚ दा॒धार॒ भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ ॥1.154.04, 2.2.024.04

तद॑स्य प्रि॒यम॒भि पाथो᳚ अश्यां॒ नरो॒ यत्र॑ देव॒यवो॒ मदं᳚ति । उ॒रु॒क्र॒मस्य॒ स हि बंधु॑रि॒त्था विष्णोः᳚ प॒दे प॑र॒मे मध्व॒ उत्सः॑ ॥1.154.05, 2.2.024.05

ता वां॒ वास्तू᳚न्युश्मसि॒ गम॑ध्यै॒ यत्र॒ गावो॒ भूरि॑शृंगा, अ॒यासः॑ । अत्रा ह॒तदु॑रुगा॒यस्य॒ वृष्णः॑ पर॒मं प॒दमव॑ भाति॒ भूरि॑ ॥1.154.06, 2.2.024.06

प्रवःपांतमिति षडृचस्य सूक्तस्यौचथ्योदीर्घतमा आद्यानांतिसृणामिंद्राविष्णू ततस्तिसृणांविष्णुर्जगती ।

प्र वः॒ पांत॒मंध॑सो धियाय॒ते म॒हे शूरा᳚य॒ विष्ण॑वे चार्चत । या सानु॑नि॒ पर्व॑ताना॒मदा᳚भ्या म॒हस्त॒स्थतु॒रर्व॑तेव सा॒धुना᳚ ॥1.155.01, 2.2.025.01

त्वे॒षमि॒त्था स॒मर॑णं॒ शिमी᳚वतो॒रिंद्रा᳚विष्णू सुत॒पा वा᳚मुरुष्यति । या मर्त्या᳚य प्रतिधी॒यमा᳚न॒मित् कृ॒शानो॒रस्तु॑रस॒नामु॑रु॒ष्यथः॑ ॥1.155.02, 2.2.025.02

ता, ईं᳚ वर्धंति॒ मह्य॑स्य॒ पौंस्यं॒ नि मा॒तरा᳚ नयति॒ रेत॑से भु॒जे । दधा᳚ति पु॒त्रोऽव॑रं॒ परं᳚ पि॒तुर्नाम॑ तृ॒तीय॒मधि॑ रोच॒ने दि॒वः ॥1.155.03, 2.2.025.03

तत्त॒दिद॑स्य॒ पौंस्यं᳚ गृणीमसी॒नस्य॑ त्रा॒तुर॑वृ॒कस्य॑ मी॒ळ्हुषः॑ । यः पार्थि॑वानि त्रि॒भिरिद् विगा᳚मभिरु॒रु क्रमि॑ष्टोरुगा॒याय॑ जी॒वसे᳚ ॥1.155.04, 2.2.025.04

द्वे, इद॑स्य॒ क्रम॑णे स्व॒र्दृशो᳚ऽभि॒ख्याय॒ मर्त्यो᳚ भुरण्यति । तृ॒तीय॑मस्य॒ नकि॒रा द॑धर्षति॒ वय॑श्च॒न प॒तयं᳚तः पत॒त्रिणः॑ ॥1.155.05, 2.2.025.05

च॒तुर्भिः॑ सा॒कं न॑व॒तिं च॒ नाम॑भिश्च॒क्रं न वृ॒त्तं व्यतीँ᳚रवीविपत् । बृ॒हच्छ॑रीरो वि॒मिमा᳚न॒ ऋक्व॑भिर्॒युवाकु॑मारः॒ प्रत्ये᳚त्याह॒वं ॥1.155.06, 2.2.025.06

भवामित्रैति पंचर्चस्य सूक्तस्यौचथ्योदीर्घतमाविष्णुर्जगती ।

भवा᳚ मि॒त्रो न शेव्यो᳚ घृ॒तासु॑तिर्॒विभू᳚तद्युम्न एव॒या, उ॑ स॒प्रथाः᳚ । अधा᳚ ते विष्णो वि॒दुषा᳚ चि॒दर्ध्यः॒ स्तोमो᳚ य॒ज्ञश्च॒ राध्यो᳚ ह॒विष्म॑ता ॥1.156.01, 2.2.026.01

यः पू॒र्व्याय॑ वे॒धसे॒ नवी᳚यसे सु॒मज्जा᳚नये॒ विष्ण॑वे॒ ददा᳚शति । यो जा॒तम॑स्य मह॒तो महि॒ ब्रव॒त् सेदु॒ श्रवो᳚भि॒र्युज्यं᳚ चिद॒भ्य॑सत् ॥1.156.02, 2.2.026.02

तमु॑ स्तोतारः पू॒र्व्यं यथा᳚ वि॒द ऋ॒तस्य॒ गर्भं᳚ ज॒नुषा᳚ पिपर्तन । आस्य॑ जा॒नंतो॒ नाम॑ चिद् विवक्तन म॒हस्ते᳚ विष्णो सुम॒तिं भ॑जामहे ॥1.156.03, 2.2.026.03

तम॑स्य॒ राजा॒ वरु॑ण॒स्तम॒श्विना॒ क्रतुं᳚ सचंत॒ मारु॑तस्य वे॒धसः॑ । दा॒धार॒ दक्ष॑मुत्त॒मम॑ह॒र्विदं᳚ व्र॒जं च॒ विष्णुः॒ सखि॑वाँ, अपोर्णु॒ते ॥1.156.04, 2.2.026.04

आ यो वि॒वाय॑ स॒चथा᳚य॒ दैव्य॒ इंद्रा᳚य॒ विष्णुः॑ सु॒कृते᳚ सु॒कृत्त॑रः । वे॒धा, अ॑जिन्वत् त्रिषध॒स्थ आर्य॑मृ॒तस्य॑ भा॒गे यज॑मान॒माभ॑जत् ॥1.156.05, 2.2.026.05

संवामित्यष्टर्चस्य सूक्तस्य बार्हस्पत्योभरद्वाजैंद्राविष्णूत्रिष्टुप् ।

सं वां॒ कर्म॑णा॒ समि॒षा हि॑नो॒मींद्रा᳚विष्णू॒, अप॑सस्पा॒रे, अ॒स्य । जु॒षेथां᳚ य॒ज्ञं द्रवि॑णं च धत्त॒मरि॑ष्टैर्नः प॒थिभिः॑ पा॒रयं᳚ता ॥6.069.01, 5.1.013.01

या विश्वा᳚सां जनि॒तारा᳚ मती॒नामिंद्रा॒विष्णू᳚ क॒लशा᳚ सोम॒धाना᳚ । प्र वां॒ गिरः॑ श॒स्यमा᳚ना, अवंतु॒ प्र स्तोमा᳚सो गी॒यमा᳚नासो, अ॒र्कैः ॥6.069.02, 5.1.013.02

इंद्रा᳚विष्णू मदपती मदाना॒मा सोमं᳚ यातं॒ द्रवि॑णो॒ दधा᳚ना । सं वा᳚मंजन् त्व॒क्तुभि᳚र्मती॒नां सं स्तोमा᳚सः श॒स्यमा᳚नास उ॒क्थैः ॥6.069.03, 5.1.013.03

आ वा॒मश्वा᳚सो, अभिमाति॒षाह॒ इंद्रा᳚विष्णू सध॒मादो᳚ वहंतु । जु॒षेथां॒ विश्वा॒ हव॑ना मती॒नामुप॒ ब्रह्मा᳚णि शृणुतं॒ गिरो᳚ मे ॥6.069.04, 5.1.013.04

इंद्रा᳚विष्णू॒ तत् प॑न॒याय्यं᳚ वां॒ सोम॑स्य॒ मद॑ उ॒रु च॑क्रमाथे । अकृ॑णुतमं॒तरि॑क्षं॒ वरी॒यो ऽप्र॑थतं जी॒वसे᳚ नो॒ रजां᳚सि ॥6.069.05, 5.1.013.05

इंद्रा᳚विष्णू ह॒विषा᳚ वावृधा॒नाऽग्रा᳚द्वाना॒ नम॑सा रातहव्या । घृता᳚सुती॒ द्रवि॑णं धत्तम॒स्मे स॑मु॒द्रः स्थः॑ क॒लशः॑ सोम॒धानः॑ ॥6.069.06, 5.1.013.06

इंद्रा᳚विष्णू॒ पिब॑तं॒ मध्वो᳚ अ॒स्य सोम॑स्य दस्रा ज॒ठरं᳚ पृणेथां । आ वा॒मंधां᳚सि मदि॒राण्य॑ग्म॒न्नुप॒ ब्रह्मा᳚णि शृणुतं॒ हवं᳚ मे ॥6.069.07, 5.1.013.07

उ॒भा जि॑ग्यथु॒र्न परा᳚ जयेथे॒ न परा᳚ जिग्ये कत॒रश्च॒नैनोः᳚ । इंद्र॑श्च विष्णो॒ यदप॑स्पृधेथां त्रे॒धा स॒हस्रं॒ वि तदै᳚रयेथां ॥6.069.08, 5.1.013.08

परोमात्रयेति सप्तर्चस्य सूक्तस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्टोविष्णुः उरुंयज्ञायेतितिसृणामिंद्राविष्णूत्रिष्टुप् ।

प॒रो मात्र॑या त॒न्वा᳚ वृधान॒ न ते᳚ महि॒त्वमन्व॑श्नुवंति । उ॒भे ते᳚ विद्म॒ रज॑सी पृथि॒व्या विष्णो᳚ देव॒ त्वं प॑र॒मस्य॑ वित्से ॥7.099.01, 5.6.024.01

न ते᳚ विष्णो॒ जाय॑मानो॒ न जा॒तो देव॑ महि॒म्नः पर॒मंत॑माप । उद॑स्तभ्ना॒ नाक॑मृ॒ष्वं बृ॒हंतं᳚ दा॒धर्थ॒ प्राचीं᳚ क॒कुभं᳚ पृथि॒व्याः ॥7.099.02, 5.6.024.02

इरा᳚वती धेनु॒मती॒ हि भू॒तं सू᳚यव॒सिनी॒ मनु॑षे दश॒स्या । व्य॑स्तभ्ना॒ रोद॑सी विष्णवे॒ते दा॒धर्थ॑ पृथि॒वीम॒भितो᳚ म॒यूखैः᳚ ॥7.099.03, 5.6.024.03

उ॒रुं य॒ज्ञाय॑ चक्रथुरु लो॒कं ज॒नयं᳚ता॒ सूर्य॑मु॒षास॑म॒ग्निं । दास॑स्य चिद् वृषशि॒प्रस्य॑ मा॒या ज॒घ्नथु᳚र्नरा पृत॒नाज्ये᳚षु ॥7.099.04, 5.6.024.04

इंद्रा᳚विष्णू दृंहि॒ताः शंब॑रस्य॒ नव॒ पुरो᳚ नव॒तिं च॑ श्नथिष्टं । श॒तं व॒र्चिनः॑ स॒हस्रं᳚ च सा॒कं ह॒थो, अ॑प्र॒त्यसु॑रस्य वी॒रान् ॥7.099.05, 5.6.024.05

इ॒यं म॑नी॒षा बृ॑ह॒ती बृ॒हंतो᳚रुक्र॒मा त॒वसा᳚ व॒र्धयं᳚ती । र॒रे वां॒ स्तोमं᳚ वि॒दथे᳚षु विष्णो॒ पिन्व॑त॒मिषो᳚ वृ॒जने᳚ष्विंद्र ॥7.099.06, 5.6.024.06

वष॑ट्ते विष्णवा॒स आ कृ॑णोमि॒ तन्मे᳚ जुषस्व शिपिविष्ट ह॒व्यं । वर्धं᳚तु त्वा सुष्टु॒तयो॒ गिरो᳚ मे यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभिः॒ सदा᳚ नः ॥7.099.07, 5.6.024.07

नूमर्तैति सप्तर्चस्य सूक्तस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठोविष्णुस्त्रिष्टुप् ।

नू मर्तो᳚ दयते सनि॒ष्यन् यो विष्ण॑व उरुगा॒याय॒ दाश॑त् । प्र यः स॒त्राचा॒ मन॑सा॒ यजा᳚त ए॒तावं᳚तं॒ नर्य॑मा॒विवा᳚सात् ॥7.100.01, 5.6.025.01

त्वं वि॑ष्णो सुम॒तिं वि॒श्वज᳚न्या॒मप्र॑युतामेवयावो म॒तिं दाः᳚ । पर्चो॒ यथा᳚ नः सुवि॒तस्य॒ भूरे॒रश्वा᳚वतः पुरुश्चं॒द्रस्य॑ रा॒यः ॥7.100.02, 5.6.025.02

त्रिर्दे॒वः पृ॑थि॒वीमे॒ष ए॒तां वि च॑क्रमे श॒तर्च॑सं महि॒त्वा । प्र विष्णु॑रस्तु त॒वस॒स्तवी᳚यान् त्वे॒षं ह्य॑स्य॒ स्थवि॑रस्य॒ नाम॑ ॥7.100.03, 5.6.025.03

वि च॑क्रमे पृथि॒वीमे॒ष ए॒तां क्षेत्रा᳚य॒ विष्णु॒र्मनु॑षे दश॒स्यन् । ध्रु॒वासो᳚ अस्य की॒रयो॒ जना᳚स उरुक्षि॒तिं सु॒जनि॑मा चकार ॥7.100.04, 5.6.025.04

प्र तत्ते᳚ अ॒द्य शि॑पिविष्ट॒ नामा॒र्यः शं᳚सामि व॒युना᳚नि वि॒द्वान् । तं त्वा᳚ गृणामि त॒वस॒मत᳚व्या॒न् क्षयं᳚तम॒स्य रज॑सः परा॒के ॥7.100.05, 5.6.025.05

किमित्ते᳚ विष्णो परि॒चक्ष्यं᳚ भू॒त् प्र यद् व॑व॒क्षे शि॑पिवि॒ष्टो, अ॑स्मि । मा वर्पो᳚ अ॒स्मदप॑ गूह ए॒तद् यद॒न्यरू᳚पः समि॒थे ब॒भूथ॑ ॥7.100.06, 5.6.025.06

वष॑ट्ते विष्णवा॒स आ कृ॑णोमि॒ तन्मे᳚ जुषस्व शिपिविष्ट ह॒व्यं । वर्धं᳚तु त्वा सुष्टु॒तयो॒ गिरो᳚ मे यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभिः॒ सदा᳚ नः ॥7.100.07, 5.6.025.07

4 । पंचरुद्र सूक्तं

कद्रुद्रायेतिनवर्चस्य सूक्तस्य घौरः कण्वोरुद्रस्तृतीयायामित्रावरुणौचसप्तम्यादितृचस्य सोमो गायत्र्यंत्यानुष्टुप् ।

कद्रु॒द्राय॒ प्रचे᳚तसे मी॒ळ्हुष्ट॑माय॒ तव्य॑से । वो॒चेम॒ शंत॑मं हृ॒दे ॥1.043.01, 1.3.026.01

यथा᳚ नो॒, अदि॑तिः॒ कर॒त् पश्वे॒ नृभ्यो॒ यथा॒ गवे᳚ । यथा᳚ तो॒काय॑ रु॒द्रियं᳚ ॥1.043.02, 1.3.026.02

यथा᳚ नो मि॒त्रो वरु॑णो॒ यथा᳚ रु॒द्रश्चिके᳚तति । यथा॒ विश्वे᳚ स॒जोष॑सः ॥1.043.03, 1.3.026.03

गा॒थप॑तिं मे॒धप॑तिं रु॒द्रं जला᳚षभेषजं । तच्छं॒योः सु॒म्नमी᳚महे ॥1.043.04, 1.3.026.04

यः शु॒क्र इ॑व॒ सूर्यो॒ हिर᳚ण्यमिव॒ रोच॑ते । श्रेष्ठो᳚ दे॒वानां॒ वसुः॑ ॥1.043.05, 1.3.026.05

शं नः॑ कर॒त्यर्व॑ते सु॒गं मे॒षाय॑ मे॒ष्ये᳚ । नृभ्यो॒ नारि॑भ्यो॒ गवे᳚ ॥1.043.06, 1.3.027.01

अ॒स्मे सो᳚म॒ श्रिय॒मधि॒ नि धे᳚हि श॒तस्य॑ नृ॒णां । महि॒ श्रव॑स्तुविनृ॒म्णं ॥1.043.07, 1.3.027.02

मा नः॑ सोमपरि॒बाधो॒ मारा᳚तयो जुहुरंत । आ न॑ इंदो॒ वाजे᳚ भज ॥1.043.08, 1.3.027.03

यास्ते᳚ प्र॒जा, अ॒मृत॑स्य॒ पर॑स्मि॒न् धाम᳚न्नृ॒तस्य॑ । मू॒र्धा नाभा᳚ सोम वेन आ॒भूषं᳚तीः सोम वेदः ॥1.043.09, 1.3.027.04

इमारुद्रायेत्येकादशर्चस्य सूक्तस्य कुत्सोरुद्रोजगतीअंत्येद्वेत्रिष्टुभौ ।

इ॒मा रु॒द्राय॑ त॒वसे᳚ कप॒र्दिने᳚ क्ष॒यद्वी᳚राय॒ प्र भ॑रामहे म॒तीः । यथा॒ शमस॑द् द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे॒ विश्वं᳚ पु॒ष्टं ग्रामे᳚ अ॒स्मिन्न॑नातु॒रं ॥1.114.01, 1.8.5.1

मृ॒ळा नो᳚ रुद्रो॒त नो॒ मय॑स्कृधि क्ष॒यद्वी᳚राय॒ नम॑सा विधेम ते । यच्छं च॒ योश्च॒ मनु॑राये॒जे पि॒ता तद॑श्याम॒ तव॑ रुद्र॒ प्रणी᳚तिषु ॥1.114.02, 1.8.5.2

अ॒श्याम॑ ते सुम॒तिं दे᳚वय॒ज्यया᳚ क्ष॒यद्वी᳚रस्य॒ तव॑ रुद्र मीढ्वः । सु॒म्ना॒यन्निद् विशो᳚ अ॒स्माक॒मा च॒रारि॑ष्टवीरा जुहवाम ते ह॒विः ॥1.114.03, 1.8.5.3

त्वे॒षं व॒यं रु॒द्रं य॑ज्ञ॒साधं᳚ वं॒कुं क॒विमव॑से॒ नि ह्व॑यामहे । आ॒रे, अ॒स्मद्दैव्यं॒ हेळो᳚ अस्यतु सुम॒तिमिद् व॒यम॒स्या वृ॑णीमहे ॥1.114.04, 1.8.5.4

दि॒वो व॑रा॒हम॑रु॒षं क॑प॒र्दिनं᳚ त्वे॒षं रू॒पं नम॑सा॒ नि ह्व॑यामहे । हस्ते॒ बिभ्र॑द् भेष॒जा वार्या᳚णि॒ शर्म॒ वर्म॑ च्छ॒र्दिर॒स्मभ्यं᳚ यंसत् ॥1.114.05, 1.8.5.5

इ॒दं पि॒त्रे म॒रुता᳚मुच्यते॒ वचः॑ स्वा॒दोः स्वादी᳚यो रु॒द्राय॒ वर्ध॑नं । रास्वा᳚ च नो, अमृत मर्त॒भोज॑नं॒ त्मने᳚ तो॒काय॒ तन॑याय मृळ ॥1.114.06, 1.8.6.1

मा नो᳚ म॒हांत॑मु॒त मा नो᳚ अर्भ॒कं मा न॒ उक्षं᳚तमु॒त मा न॑ उक्षि॒तं । मा नो᳚ वधीः पि॒तरं॒ मोत मा॒तरं॒ मा नः॑ प्रि॒यास्त॒न्वो᳚ रुद्र रीरिषः ॥1.114.07, 1.8.6.2

मा न॑स्तो॒के तन॑ये॒ मा न॑ आ॒यौ मा नो॒ गोषु॒ मा नो॒, अश्वे᳚षु रीरिषः । वी॒रान् मा नो᳚ रुद्र भामि॒तो व॑धीर्ह॒विष्मं᳚तः॒ सद॒मित् त्वा᳚ हवामहे ॥1.114.08, 1.8.6.3

उप॑ ते॒ स्तोमा᳚न् पशु॒पा, इ॒वाक॑रं॒ रास्वा᳚ पितर्मरुतां सु॒म्नम॒स्मे । भ॒द्रा हि ते᳚ सुम॒तिर्मृ॑ळ॒यत्त॒माथा᳚ व॒यमव॒ इत्ते᳚ वृणीमहे ॥1.114.09, 1.8.6.4

आ॒रे ते᳚ गो॒घ्नमु॒त पू᳚रुष॒घ्नं क्षय॑द्वीर सु॒म्नम॒स्मे ते᳚ अस्तु । मृ॒ळा च॑ नो॒, अधि॑ च ब्रूहि दे॒वाधा᳚ च नः॒ शर्म॑ यच्छ द्वि॒बर्हाः᳚ ॥1.114.10, 1.8.6.5

अवो᳚चाम॒ नमो᳚ अस्मा, अव॒स्यवः॑ शृ॒णोतु॑ नो॒ हवं᳚ रु॒द्रो म॒रुत्वा᳚न् । तन्नो᳚ मि॒त्रो वरु॑णो मामहंता॒मदि॑तिः॒ सिंधुः॑ पृथि॒वी, उ॒त द्यौः ॥1.114.11, 1.8.6.6

आतेपितरिति पंचदशर्चस्य सूक्तस्य शौनको गृत्समदोरुद्रोजगत्यंत्यात्रिष्टुप् ।

आ ते᳚ पितर्मरुतां सु॒म्नमे᳚तु॒ मा नः॒ सूर्य॑स्य सं॒दृशो᳚ युयोथाः । अ॒भि नो᳚ वी॒रो, अर्व॑ति क्षमेत॒ प्र जा᳚येमहि रुद्र प्र॒जाभिः॑ ॥2.033.01, 2.7.016.01

त्वाद॑त्तेभी रुद्र॒ शंत॑मेभिः श॒तं हिमा᳚ अशीय भेष॒जेभिः॑ । व्य१॑(अ॒)स्मद्द्वेषो᳚ वित॒रं व्यंहो॒ व्यमी᳚वाश्चातयस्वा॒ विषू᳚चीः ॥2.033.02, 2.7.016.02

श्रेष्ठो᳚ जा॒तस्य॑ रुद्र श्रि॒यासि॑ त॒वस्त॑मस्त॒वसां᳚ वज्रबाहो । पर्षि॑ णः पा॒रमंह॑सः स्व॒स्ति विश्वा᳚ अ॒भी᳚ती॒ रप॑सो युयोधि ॥2.033.03, 2.7.016.03

मा त्वा᳚ रुद्र चुक्रुधामा॒ नमो᳚भि॒र्मा दुष्टु॑ती वृषभ॒ मा सहू᳚ती । उन्नो᳚ वी॒राँ, अ॑र्पय भेष॒जेभि॑र्भि॒षक्त॑मं त्वा भि॒षजां᳚ शृणोमि ॥2.033.04, 2.7.016.04

हवी᳚मभि॒र्हव॑ते॒ यो ह॒विर्भि॒रव॒ स्तोमे᳚भी रु॒द्रं दि॑षीय । ऋ॒दू॒दरः॑ सु॒हवो॒ मा नो᳚ अ॒स्यै ब॒भ्रुः सु॒शिप्रो᳚ रीरधन्म॒नायै᳚ ॥2.033.05, 2.7.016.05

उन्मा᳚ ममंद वृष॒भो म॒रुत्वा॒न् त्वक्षी᳚यसा॒ वय॑सा॒ नाध॑मानं । घृणी᳚व च्छा॒याम॑र॒पा, अ॑शी॒या ऽऽ वि॑वासेयं रु॒द्रस्य॑ सु॒म्नं ॥2.033.06, 2.7.017.01

क्व१॑(अ॒) स्य ते᳚ रुद्र मृळ॒याकु॒र्हस्तो॒ यो, अस्ति॑ भेष॒जो जला᳚षः । अ॒प॒भ॒र्ता रप॑सो॒ दैव्य॑स्या॒भी नु मा᳚ वृषभ चक्षमीथाः ॥2.033.07, 2.7.017.02

प्र ब॒भ्रवे᳚ वृष॒भाय॑ श्विती॒चे म॒हो म॒हीं सु॑ष्टु॒तिमी᳚रयामि । न॒म॒स्या क᳚ल्मली॒किनं॒ नमो᳚भिर्गृणी॒मसि॑ त्वे॒षं रु॒द्रस्य॒ नाम॑ ॥2.033.08, 2.7.017.03

स्थि॒रेभि॒रंगैः᳚ पुरु॒रूप॑ उ॒ग्रो ब॒भ्रुः शु॒क्रेभिः॑ पिपिशे॒ हिर᳚ण्यैः । ईशा᳚नाद॒स्य भुव॑नस्य॒ भूरे॒र्न वा, उ॑ योषद्रु॒द्राद॑सु॒र्यं᳚ ॥2.033.09, 2.7.017.04

अर्ह᳚न् बिभर्षि॒ साय॑कानि॒ धन्वार्ह᳚न् नि॒ष्कं य॑ज॒तं वि॒श्वरू᳚पं । अर्ह᳚न्नि॒दं द॑यसे॒ विश्व॒मभ्वं॒ न वा, ओजी᳚यो रुद्र॒ त्वद॑स्ति ॥2.033.10, 2.7.017.05

स्तु॒हि श्रु॒तं ग॑र्त॒सदं॒ युवा᳚नं मृ॒गं न भी॒ममु॑पह॒त्नुमु॒ग्रं । मृ॒ळा ज॑रि॒त्रे रु॑द्र॒ स्तवा᳚नो॒ऽन्यं ते᳚ अ॒स्मन्नि व॑पंतु॒ सेनाः᳚ ॥2.033.11, 2.7.018.01

कु॒मा॒रश्चि॑त् पि॒तरं॒ वंद॑मानं॒ प्रति॑ नानाम रुद्रोप॒यंतं᳚ । भूरे᳚र्दा॒तारं॒ सत्प॑तिं गृणीषे स्तु॒तस्त्वं भे᳚ष॒जा रा᳚स्य॒स्मे ॥2.033.12, 2.7.018.02

या वो᳚ भेष॒जा म॑रुतः॒ शुची᳚नि॒ या शंत॑मा वृषणो॒ या म॑यो॒भु । यानि॒ मनु॒रवृ॑णीता पि॒ता न॒स्ता शं च॒ योश्च॑ रु॒द्रस्य॑ वश्मि ॥2.033.13, 2.7.018.03

परि॑ णो हे॒ती रु॒द्रस्य॑ वृज्याः॒ परि॑ त्वे॒षस्य॑ दुर्म॒तिर्म॒ही गा᳚त् । अव॑ स्थि॒रा म॒घव॑द्भ्यस्तनुष्व॒ मीढ्व॑स्तो॒काय॒ तन॑याय मृळ ॥2.033.14, 2.7.018.04

ए॒वा ब॑भ्रो वृषभ चेकितान॒ यथा᳚ देव॒ न हृ॑णी॒षे न हंसि॑ । ह॒व॒न॒श्रुन्नो᳚ रुद्रे॒ह बो᳚धि बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे᳚ सु॒वीराः᳚ ॥2.033.15, 2.7.018.05

सोमारुद्रेति चतुरृचस्य सूक्तस्य बार्हस्पत्योभरद्वाजः सोमारुद्रौत्रिष्टुप् ।

सोमा᳚रुद्रा धा॒रये᳚थामसु॒र्य१॑(अं॒) प्र वा᳚मि॒ष्टयोऽर॑मश्नुवंतु । दमे᳚दमे स॒प्त रत्ना॒ दधा᳚ना॒ शं नो᳚ भूतं द्वि॒पदे॒ शं चतु॑ष्पदे ॥6.074.01, 5.1.018.01

सोमा᳚रुद्रा॒ वि वृ॑हतं॒ विषू᳚ची॒ममी᳚वा॒ या नो॒ गय॑मावि॒वेश॑ । आ॒रे बा᳚धेथां॒ निरृ॑तिं परा॒चैर॒स्मे भ॒द्रा सौ᳚श्रव॒सानि॑ संतु ॥6.074.02, 5.1.018.02

सोमा᳚रुद्रा यु॒वमे॒तान्य॒स्मे विश्वा᳚ त॒नूषु॑ भेष॒जानि॑ धत्तं । अव॑ स्यतं मुं॒चतं॒ यन्नो॒, अस्ति॑ त॒नूषु॑ ब॒द्धं कृ॒तमेनो᳚ अ॒स्मत् ॥6.074.03, 5.1.018.03

ति॒ग्मायु॑धौ ति॒ग्महे᳚ती सु॒शेवौ॒ सोमा᳚रुद्रावि॒ह सु मृ॑ळतं नः । प्र नो᳚ मुंचतं॒ वरु॑णस्य॒ पाशा᳚द् गोपा॒यतं᳚ नः सुमन॒स्यमा᳚ना ॥6.074.04, 5.1.018.04

इमारुद्रायेति चतुरृचस्यसूक्तस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठो रुद्रोजगत्यंत्यात्रिष्टुप् ।

इ॒मा रु॒द्राय॑ स्थि॒रध᳚न्वने॒ गिरः॑, क्षि॒प्रेष॑वे दे॒वाय॑ स्व॒धाव्ने᳚ । अषा᳚ळ्हाय॒ सह॑मानाय वे॒धसे᳚ ति॒ग्मायु॑धाय भरता शृ॒णोतु॑ नः ॥7.046.01, 5.4.013.01

स हि क्षये᳚ण॒ क्षम्य॑स्य॒ जन्म॑नः॒ साम्रा᳚ज्येन दि॒व्यस्य॒ चेत॑ति । अव॒न्नवं᳚ती॒रुप॑ नो॒ दुर॑श्चरानमी॒वो रु॑द्र॒ जासु॑ नो भव ॥7.046.02, 5.4.013.02

या ते᳚ दि॒द्युदव॑सृष्टा दि॒वस्परि॑ क्ष्म॒या चर॑ति॒ परि॒ सा वृ॑णक्तु नः । स॒हस्रं᳚ ते स्वपिवात भेष॒जा मा न॑स्तो॒केषु॒ तन॑येषु रीरिषः ॥7.046.03, 5.4.013.03

मा नो᳚ वधी रुद्र॒ मा परा᳚ दा॒ मा ते᳚ भूम॒ प्रसि॑तौ हीळि॒तस्य॑ । आ नो᳚ भज ब॒र्हिषि॑ जीवशं॒से यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभिः॒ सदा᳚ नः ॥7.046.04, 5.4.013.04

तवमग्न इत्यस्य शौनको गृत्समदः अग्निर्जगती, आ वो राजानमित्यस्य गौतमो वामदेवः रुद्राग्नी त्रिष्टुप्, तव श्रिय इत्यस्य आत्रेयो वसुश्रुतः मरुद्रुद्रविष्णवः त्रिष्टुप्, तमु ष्टुहीत्यस्य भौमोत्रिः रुद्रस्त्रिष्टुप्, भुवनस्य पितरमित्यस्य भारद्वाज ऋजिश्वा विश्वदेवआस्त्रिष्टुप्, अयं मे हस्त इत्यस्य गौपायना बंध्वादयः हस्तोनुष्टुप्, त्र्यंबकमित्यस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः रुद्रोनुष्टुप्, नमो महद्भ्य इत्यस्य आजीगर्तिः शुनःशेपः विश्वदेवास्त्रिष्टुप् ॥

त्वम॑ग्ने रु॒द्रो, असु॑रो म॒हो दि॒वस्त्वं शर्धो॒ मारु॑तं पृ॒क्ष ई᳚शिषे । त्वं वातै᳚ररु॒णैर्या᳚सि शंग॒यस्त्वं पू॒षा वि॑ध॒तः पा᳚सि॒ नु त्मना᳚ ॥2.001.06, 2.5.018.01

आ वो॒ राजा᳚नमध्व॒रस्य॑ रु॒द्रं होता᳚रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योः । अ॒ग्निं पु॒रा त॑नयि॒त्नोर॒चित्ता॒द्धिर᳚ण्यरूप॒मव॑से कृणुध्वं ॥4.003.01, 3.4.020.01

तव॑ श्रि॒ये म॒रुतो᳚ मर्जयंत॒ रुद्र॒ यत्ते॒ जनि॑म॒ चारु॑ चि॒त्रं । प॒दं यद्विष्णो᳚रुप॒मं नि॒धायि॒ तेन॑ पासि॒ गुह्यं॒ नाम॒ गोनां᳚ ॥5.003.03, 3.8.016.03

तमु॑ ष्टुहि॒ यः स्वि॒षुः सु॒धन्वा॒ यो विश्व॑स्य॒ क्षय॑ति भेष॒जस्य॑ । यक्ष्वा᳚ म॒हे सौ᳚मन॒साय॑ रु॒द्रं नमो᳚भिर्दे॒वमसु॑रं दुवस्य ॥5.042.11, 4.2.019.01

भुव॑नस्य पि॒तरं᳚ गी॒र्भिरा॒भी रु॒द्रं दिवा᳚ व॒र्धया᳚ रु॒द्रम॒क्तौ । बृ॒हंत॑मृ॒ष्वम॒जरं᳚ सुषु॒म्नमृध॑ग्घुवेम क॒विने᳚षि॒तासः॑ ॥6.049.10, 4.8.6.5

अ॒यं मे॒ हस्तो॒ भग॑वान॒यं मे॒ भग॑वत्तरः । अ॒यं मे᳚ वि॒श्वभे᳚षजो॒ऽयं शि॒वाभि॑मर्शनः ॥10.060.12, 8.1.025.06

त्र्यं᳚बकं यजामहे सु॒गंधिं᳚ पुष्टि॒वर्ध॑नं । उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बंध॑नान्मृ॒त्योर्मु॑क्षीय॒ मामृता᳚त् ॥7.059.12, 5.4.030.06

नमो᳚ म॒हद्भ्यो॒ नमो᳚ अर्भ॒केभ्यो॒ नमो॒ युव॑भ्यो॒ नम॑ आशि॒नेभ्यः॑ । यजा᳚म दे॒वान् यदि॑ श॒क्नवा᳚म॒ मा ज्याय॑सः॒ शंस॒मा वृ॑क्षि देवाः ॥1.027.13, 1.2.024.03

5 । श्री सूक्तं (परिशिष्टम्)

हिरण्यवर्णामिति पंचदशर्चस्य श्रीसूक्तस्य आनंदकर्दमचिक्लीताः श्रीपुत्राः ऋषयः श्रीरग्निश्च देवते आद्यास्तिस्रोनुष्टुभः चतुर्थी बृहती पंचमीषष्ठ्यौ त्रिष्टुभौ ततोष्टावनुष्टुभः अंत्यास्तारपंक्तिः ॥ [ऋग्वेद मंडल 5.087 सूक्तस्यानंतरं][ऋग्वेद अष्टक 4.004.034 वर्गानंतरं]

हिर᳚ण्यवर्णां॒ हरि॑णीं सु॒वर्ण॑रज॒तस्र॑जां। चं॒द्रां हि॒रण्म॑यीं ल॒क्ष्मीं॒जात॑वेदो म॒ आ व॑ह॥

तां म॒ आ व॑ह जातवेदो ल॒क्ष्मीमन॑पगा॒मिनीं᳚। यस्यां॒ हिर᳚ण्यं विं॒देयं॒गामश्वं॒ पुरु॑षा न॒हं॥

अ॒श्व॒पू॒र्वां र॑थम॒ध्यां॒ ह॒स्तिना᳚दप्र॒बोधि॑नीं (प्र॒मोदि॑नीं)। श्रियं᳚दे॒वी मुप॑ ह्वये॒ श्रीर्मा᳚ दे॒वी जु॑षतां॥

कां॒सो॒स्मि॒तां हिर᳚ण्यप्रा॒कारा᳚मा॒र्द्रांज्वलं᳚तींतृ॒प्तांत॒र्पयं᳚तीं। प॒द्मे॒स्थि॒तां प॒द्मव᳚र्णां॒तामि॒होप॑ ह्वये॒ श्रियं᳚॥

चं॒द्रां प्र॑भा॒सां यश॑सा॒ ज्वलं᳚तीं॒ श्रियं᳚ लो॒के दे॒वजु॑ष्टामुदा॒रां। तां प॒द्मिनी᳚मीं॒ शर॑णं॒ प्रप॑द्येऽल॒क्ष्मीर्मे᳚ नश्यतां॒त्वां वृ॑णे॥

आ॒दि॒त्यव᳚र्णे॒ तप॒सोऽधि॑जा॒तो वन॒स्पति॒ स्तव॑ वृ॒क्षोऽथ॑ बि॒ल्वः। तस्य॒ फला᳚नि॒ तप॒सा नु॑दंतु मा॒ याऽन्त॑रा॒ याश्च॑ बा॒ह्या अ॑ल॒क्ष्मीः॥

उपै᳚तु॒ मांदे᳚वस॒खः की॒र्तिश्च॒ मणि॑ना स॒ह। प्रा॒दु॒र्भू॒तोऽस्मि॑ राष्ट्रे॒ऽस्मिन्की॒र्तिमृ॑द्धिंद॒दातु॑ मे॥

क्षुत्पि॑पा॒साम॑लांज्ये॒ष्ठाम॑ल॒क्ष्मी न्ना᳚शयाम्य॒हं। अभू᳚ति॒ मस॑मृद्धिंच॒सर्वा॒न्निर्णु॑द मे गृ॒हात्॥

गंध॑द्वा॒रांदु॑राध॒र्षान्नित्य॑पुष्टांकरी॒षिणीं᳚। ई॒श्वरीं᳚ सर्व॑भूता॒नां॒तामि॒होप॑ ह्वये॒ श्रियं᳚॥

मन॑स॒: काम॒माकू᳚तिं वा॒च स्स॒त्य म॑शीमहि। प॒शू॒नां रू॒पमन्न॑स्य॒मयि॒ श्रीश्श्र॑यतां॒ यशः॑॥

कर्द॑मे॒न प्र॑जाभू॒ता म॒यि सं भ॑व॒ कर्द॑म। श्रियं᳚ वा॒सय॑ मे कु॒ले मा॒तरं᳚ पद्म॒मालि॑नीं॥

आप॑ स्सृ॒जंतु॑ स्निग्धानि॒ चिक्ली᳚त॒ वस॑ मे गृ॒हे। नि च॑ दे॒वीं मा॒तरं॒ श्रियं᳚ वा॒सय॑ मे कु॒ले॥

आ॒र्द्रां पु॒ष्करि॑णीं पु॒ष्टिं पिं॒गलां᳚ पद्म॒मालि॑नीं। चं॒द्रां हि॒रण्म॑यीं ल॒क्ष्मींजात॑वेदो म॒ आ व॑ह॥

आ॒र्द्रांय॒: करि॑णीं य॒ष्टिं सु॒वर्णां᳚ हेम॒मालि॑नीं। सू॒र्यां हि॒रण्म॑यीं ल॒क्ष्मींजात॑वेदो म॒ आ व॑ह॥

तां म॒ आ व॑ह जातवेदो ल॒क्ष्मीमन॑पगा॒मिनीं᳚। यस्यां॒ हिर᳚ण्यं॒ प्रभू᳚तं॒गावो᳚ दा॒स्योऽश्वा᳚न्विं॒देयं॒ पुरु॑षान॒हं॥

फलशृति

यश्शुचि॒: प्रय॑तो भू॒त्वा॒ जु॒हुया᳚ दाज्य॒मन्व॑हं। सूक्तं᳚ पं॒चद॑शर्चं॒च श्री॒काम॑ स्सत॒तंज॑पेत्॥

पद्म॑प्रिये पद्म॒विप॑द्मप॒त्रे॒ पद्मा᳚ऽऽन॒ने पद्म॒दळा᳚यता॒क्षि। विश्व॑प्रिये॒ विष्णु॒मनो᳚ऽनुकू॒ले त्वत्पा᳚दप॒द्मं मयि॒ सन्नि॑धत्स्व॥

प॒द्मा॒न॒ने प॑द्मऊ॒रु॒ प॒द्माक्षि॑ पद्म॒संभ॑वे। तन्मे᳚ भ॒जसि॑ पद्मा॒क्षि॒ ये॒न सौ᳚ख्यं ल॒भाम्य॑हं॥

अ॒श्व॒दायि॑ गोदा॒यि ध॒नदा᳚यि म॒हाध॑ने। धनं᳚ मे॒ जुष॑तांदे॒वि॒ स॒र्वका᳚मांश्च॒ देहि॑ मे॥

पु॒त्र॒पौ॒त्रध॑न न्धा॒न्यं॒ ह॒स्त्यश्वा᳚श्वत॒री र॑थं। प्र॒जा॒नां भ॑वसि मा॒ता॒आ॒युष्मं᳚तंक॒रोतु॑ मे॥

धन॑म॒ग्नि र्ध॑नं वा॒यु॒र्ध॒नं सू᳚र्यो धनं॒ वसुः॑। धन॒ मिंद्रो॒ बृह॒स्पति॒र्वरु॑णो॒ धन॒मश्वि॑ना॥

वैन॑तेय॒ सोमं᳚ पिब॒ सोमं᳚ पिबतु वृत्र॒हा। सोमं॒धन॑स्य सो॒मिनो॒ मह्यं॒ददा᳚तु सो॒मिनः॑॥

न क्रोधो न च॑ मात्स॒र्य॒न्न॒ लोभो᳚ नाऽशु॒भा म॑तिः। भवं᳚ति॒ कृत॑पुण्या॒नां॒ भ॒क्त्या श्रीसू᳚क्त॒जापि॑नां॥

स॒र॒सि॒ज॒नि॒ल॒ये सरो᳚जह॒स्ते॒ धवलतरांशुकगंधमा᳚ल्यशो॒भे। भगवति हरिवल्लभे᳚ मनो॒ज्ञे॒ त्रिभुवनभूतिकरि प्र सी᳚द म॒ह्यं॥

विष्णु॑प॒त्नींक्ष॑मांदे॒वीं॒ मा॒धवीं᳚ माध॒वप्रि॑यां। लक्ष्मीं᳚ प्रि॒यस॑खीं भू॒मि॒न्न॒मा म्य॑च्युत॒वल्ल॑भां॥

म॒हा॒ल॒क्ष्म्यै च॑ वि॒द्महे᳚ विष्णुप॒त्न्यै च॑ धीमहि। तन्नो᳚ लक्ष्मीः प्रचो॒दया᳚त्॥

आनं᳚द॒: कर्द॑म श्री॒द॒श्चि॒क्लीत॑ इति॒ विश्रु॑ताः। ऋष॑य॒ श्श्रिय॑: पुत्रा॒श्च॒श्री॒र्देवी᳚ र्देव॒ता म॑ता॥

ऋण॑रो॒गादि॑ दारि॒द्र्यं॒ पा॒पक्षु॑दप॒मृत्य॑वः। भय॑शो॒कम॑नस्ता॒पा॒ न॒श्यंतु॑ मम॒ सर्व॑दा॥

श्रीर्वर्च॑स्य॒ मायु॑ष्य॒ मारो᳚ग्य॒मावि॑धा॒ च्छोभ॑मानं मही॒यते᳚। धा॒न्यध॒नं प॒शुं ब॒हुपु॑त्रला॒भं श॒तसँ᳚वत्स॒रं दी॒र्घमायुः॑॥

6 । देवी सूक्तं

अहंरुद्रेभिरित्यष्टर्चस्य सूक्तस्यांभृणिर्वागांभृणिर्वाक्‌त्रिष्टुप्‌द्वितीयाजगती ।

अ॒हं रु॒द्रेभि॒र्वसु॑भिश्चराम्य॒हमा᳚दि॒त्यैरु॒त वि॒श्वदे᳚वैः । अ॒हं मि॒त्रावरु॑णो॒भा बि॑भर्म्य॒हमिं᳚द्रा॒ग्नी, अ॒हम॒श्विनो॒भा ॥10.125.01, 8.7.011.01

अ॒हं सोम॑माह॒नसं᳚ बिभर्म्य॒हं त्वष्टा᳚रमु॒त पू॒षणं॒ भगं᳚ । अ॒हं द॑धामि॒ द्रवि॑णं ह॒विष्म॑ते सुप्रा॒व्ये॒3॑(ए॒) यज॑मानाय सुन्व॒ते ॥10.125.02, 8.7.011.02

अ॒हं राष्ट्री᳚ सं॒गम॑नी॒ वसू᳚नां चिकि॒तुषी᳚ प्रथ॒मा य॒ज्ञिया᳚नां । तां मा᳚ दे॒वा व्य॑दधुः पुरु॒त्रा भूरि॑स्थात्रां॒ भूर्या᳚वे॒शयं᳚तीं ॥10.125.03, 8.7.011.03

मया॒ सो, अन्न॑मत्ति॒ यो वि॒पश्य॑ति॒ यः प्राणि॑ति॒ य ईं᳚ शृ॒णोत्यु॒क्तं । अ॒मं॒तवो॒ मां त उप॑ क्षियंति श्रु॒धि श्रु॑त श्रद्धि॒वं ते᳚ वदामि ॥10.125.04, 8.7.011.04

अ॒हमे॒व स्व॒यमि॒दं व॑दामि॒ जुष्टं᳚ दे॒वेभि॑रु॒त मानु॑षेभिः । यं का॒मये॒ तंत॑मु॒ग्रं कृ॑णोमि॒ तं ब्र॒ह्माणं॒ तमृषिं॒ तं सु॑मे॒धां ॥10.125.05, 8.7.011.05

अ॒हं रु॒द्राय॒ धनु॒रा त॑नोमि ब्रह्म॒द्विषे॒ शर॑वे॒ हंत॒वा, उ॑ । अ॒हं जना᳚य स॒मदं᳚ कृणोम्य॒हं द्यावा᳚पृथि॒वी, आ वि॑वेश ॥10.125.06, 8.7.012.01

अ॒हं सु॑वे पि॒तर॑मस्य मू॒र्धन् मम॒ योनि॑र॒प्स्व१॑(अ॒)न्तः स॑मु॒द्रे । ततो॒ वि ति॑ष्ठे॒ भुव॒नानु॒ विश्वो॒तामूं द्यां व॒र्ष्मणोप॑ स्पृशामि ॥10.125.07, 8.7.012.02

अ॒हमे॒व वात॑ इव॒ प्र वा᳚म्या॒रभ॑माणा॒ भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ । प॒रो दि॒वा प॒र ए॒ना पृ॑थि॒व्यैताव॑ती महि॒ना सं ब॑भूव ॥10.125.08, 8.7.012.03

7 । सरस्वति सूक्तं

इयमददादिति चतुर्दशर्चस्य सूक्तस्य बार्हस्पत्योभरद्वाजः सरस्वतीगायत्री आद्यास्तिस्रत्रयोदशीचजगत्योंत्यात्रिष्टुप् ।

इ॒यम॑ददाद् रभ॒समृ॑ण॒च्युतं॒ दिवो᳚दासं वध्र्य॒श्वाय॑ दा॒शुषे᳚ । या शश्वं᳚तमाच॒खादा᳚व॒सं प॒णिं ता ते᳚ दा॒त्राणि॑ तवि॒षा स॑रस्वति ॥6.061.01, 4.8.030.01

इ॒यं शुष्मे᳚भिर्बिस॒खा, इ॑वारुज॒त् सानु॑ गिरी॒णां त॑वि॒षेभि॑रू॒र्मिभिः॑ । पा॒रा॒व॒त॒घ्नीमव॑से सुवृ॒क्तिभिः॒ सर॑स्वती॒मा वि॑वासेम धी॒तिभिः॑ ॥6.061.02, 4.8.030.02

सर॑स्वति देव॒निदो॒ नि ब᳚र्हय प्र॒जां विश्व॑स्य॒ बृस॑यस्य मा॒यिनः॑ । उ॒त क्षि॒तिभ्यो॒ऽवनी᳚रविंदो वि॒षमे᳚भ्यो, अस्रवो वाजिनीवति ॥6.061.03, 4.8.030.03

प्र णो᳚ दे॒वी सर॑स्वती॒ वाजे᳚भिर्वा॒जिनी᳚वती । धी॒नाम॑वि॒त्र्य॑वतु ॥6.061.04, 4.8.030.04

यस्त्वा᳚ देवि सरस्वत्युपब्रू॒ते धने᳚ हि॒ते । इंद्रं॒ न वृ॑त्र॒तूर्ये᳚ ॥6.061.05, 4.8.030.05

त्वं दे᳚वि सरस्व॒त्यवा॒ वाजे᳚षु वाजिनि । रदा᳚ पू॒षेव॑ नः स॒निं ॥6.061.06, 4.8.031.01

उ॒त स्या नः॒ सर॑स्वती घो॒रा हिर᳚ण्यवर्तनिः । वृ॒त्र॒घ्नी व॑ष्टि सुष्टु॒तिं ॥6.061.07, 4.8.031.02

यस्या᳚ अनं॒तो, अह्रु॑तस्त्वे॒षश्च॑रि॒ष्णुर᳚र्ण॒वः । अम॒श्चर॑ति॒ रोरु॑वत् ॥6.061.08, 4.8.031.03

सा नो॒ विश्वा॒, अति॒ द्विषः॒ स्वसॄ᳚र॒न्या ऋ॒ताव॑री । अत॒न्नहे᳚व॒ सूर्यः॑ ॥6.061.09, 4.8.031.04

उ॒त नः॑ प्रि॒या प्रि॒यासु॑ स॒प्तस्व॑सा॒ सुजु॑ष्टा । सर॑स्वती॒ स्तोम्या᳚ भूत् ॥6.061.10, 4.8.031.05

आ॒प॒प्रुषी॒ पार्थि॑वान्यु॒रु रजो᳚ अं॒तरि॑क्षं । सर॑स्वती नि॒दस्पा᳚तु ॥6.061.11, 4.8.032.01

त्रि॒ष॒धस्था᳚ स॒प्तधा᳚तुः॒ पंच॑ जा॒ता व॒र्धयं᳚ती । वाजे᳚वाजे॒ हव्या᳚ भूत् ॥6.061.12, 4.8.032.02

प्र या म॑हि॒म्ना म॒हिना᳚सु॒ चेकि॑ते द्यु॒म्नेभि॑र॒न्या, अ॒पसा᳚म॒पस्त॑मा । रथ॑ इव बृह॒ती वि॒भ्वने᳚ कृ॒तोप॒स्तुत्या᳚ चिकि॒तुषा॒ सर॑स्वती ॥6.061.13, 4.8.032.03

सर॑स्वत्य॒भि नो᳚ नेषि॒ वस्यो॒ माप॑ स्फरीः॒ पय॑सा॒ मा न॒ आ ध॑क् । जु॒षस्व॑ नः स॒ख्या वे॒श्या᳚ च॒ मा त्वत् क्षेत्रा॒ण्यर॑णानि गन्म ॥6.061.14, 4.8.032.04

प्रक्षोदसेति षडृचस्य सूक्तस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः सरस्वतीतृतीयायाः सरस्वांस्त्रिष्टुप् ।

प्र क्षोद॑सा॒ धाय॑सा सस्र ए॒षा सर॑स्वती ध॒रुण॒माय॑सी॒ पूः । प्र॒बाब॑धाना र॒थ्ये᳚व याति॒ विश्वा᳚ अ॒पो म॑हि॒ना सिंधु॑र॒न्याः ॥7.095.01, 5.6.019.01

एका᳚चेत॒त् सर॑स्वती न॒दीनां॒ शुचि᳚र्य॒ती गि॒रिभ्य॒ आ स॑मु॒द्रात् । रा॒यश्चेतं᳚ती॒ भुव॑नस्य॒ भूरे᳚र्घृ॒तं पयो᳚ दुदुहे॒ नाहु॑षाय ॥7.095.02, 5.6.019.02

स वा᳚वृधे॒ नर्यो॒ योष॑णासु॒ वृषा॒ शिशु᳚र्वृष॒भो य॒ज्ञिया᳚सु । स वा॒जिनं᳚ म॒घव॑द्भ्यो दधाति॒ वि सा॒तये᳚ त॒न्वं᳚ मामृजीत ॥7.095.03, 5.6.019.03

उ॒त स्या नः॒ सर॑स्वती जुषा॒णोप॑ श्रवत् सु॒भगा᳚ य॒ज्णे, अ॒स्मिन् । मि॒तज्ञु॑भिर्नम॒स्यै᳚रिया॒ना रा॒या यु॒जा चि॒दुत्त॑रा॒ सखि॑भ्यः ॥7.095.04, 5.6.019.04

इ॒मा जुह्वा᳚ना यु॒ष्मदा नमो᳚भिः॒ प्रति॒ स्तोमं᳚ सरस्वति जुषस्व । तव॒ शर्म᳚न् प्रि॒यत॑मे॒ दधा᳚ना॒, उप॑ स्थेयाम शर॒णं न वृ॒क्षं ॥7.095.05, 5.6.019.05

अ॒यमु॑ ते सरस्वति॒ वसि॑ष्ठो॒ द्वारा᳚वृ॒तस्य॑ सुभगे॒ व्या᳚वः । वर्ध॑ शुभ्रे स्तुव॒ते रा᳚सि॒ वाजा᳚न् यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभिः॒ सदा᳚ नः ॥7.095.06, 5.6.019.06

बृहदुगायिषैति षडृचस्य सूक्तस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः सरस्वती अंत्यानांतिसृणांसरस्वान् आद्याबृहती द्वितीयासतो बृहती तृतीयाप्रस्तारपंक्तिः अंत्यास्तिस्रोगायत्र्यः ।

बृ॒हदु॑ गायिषे॒ वचो᳚ऽसु॒र्या᳚ न॒दीनां᳚ । सर॑स्वती॒मिन्म॑हया सुवृ॒क्तिभिः॒ स्तोमै᳚र्वसिष्ठ॒ रोद॑सी ॥7.096.01, 5.6.020.01

उ॒भे यत्ते᳚ महि॒ना शु॑भ्रे॒, अंध॑सी, अधिक्षि॒यंति॑ पू॒रवः॑ । सा नो᳚ बोध्यवि॒त्री म॒रुत्स॑खा॒ चोद॒ राधो᳚ म॒घोनां᳚ ॥7.096.02, 5.6.020.02

भ॒द्रमिद् भ॒द्रा कृ॑णव॒त् सर॑स्व॒त्यक॑वारी चेतति वा॒जिनी᳚वती । गृ॒णा॒ना ज॑मदग्नि॒वत् स्तु॑वा॒ना च॑ वसिष्ठ॒वत् ॥7.096.03, 5.6.020.03

ज॒नी॒यंतो॒ न्वग्र॑वः पुत्री॒यंतः॑ सु॒दान॑वः । सर॑स्वंतं हवामहे ॥7.096.04, 5.6.020.04

ये ते᳚ सरस्व ऊ॒र्मयो॒ मधु॑मंतो घृत॒श्चुतः॑ । तेभि᳚र्नोऽवि॒ता भ॑व ॥7.096.05, 5.6.020.05

पी॒पि॒वांसं॒ सर॑स्वतः॒ स्तनं॒ यो वि॒श्वद॑र्शतः । भ॒क्षी॒महि॑ प्र॒जामिषं᳚ ॥7.096.06, 5.6.020.06

अंबितमेत्यस्य त्यर्चस्य शौनको गृत्समदः सरस्वती प्रथमे द्वे अनुष्टुभौ अंत्या बृहती, पावका न इति त्यर्चस्य वैश्वामित्रो मधुच्छंदाः सरस्वती गायत्री, सरस्वतीं देवयंत इति त्यर्चस्य यामायनो वेदश्रवाः सरस्वती त्रिष्टुप्, आ नो दिव इत्यस्य भौमोत्रिः विश्वदेवास्त्रिषटुप्, राकामहमिति द्व्यर्चस्य शौनको गृत्समदः राका जगती, अस्ति हि व इत्यस्य वैवस्वतोमनुः विश्वदेवाः सतोबृहती, सिनीवालीति त्यर्चस्य शौनको गृत्समदः सिनीवाली प्रथमे द्वे अनुष्टुभौ अंत्या लिंगोक्ता, यस्ते स्थन इत्यस्य औचथ्यो दीर्घतमाः सरस्वती त्रिष्टुप् ॥

अंबि॑तमे॒ नदी᳚तमे॒ देवि॑तमे॒ सर॑स्वति । अ॒प्र॒श॒स्ता, इ॑व स्मसि॒ प्रश॑स्तिमंब नस्कृधि ॥2.041.16, 2.8.010.01

त्वे विश्वा᳚ सरस्वति श्रि॒तायूं᳚षि दे॒व्यां । शु॒नहो᳚त्रेषु मत्स्व प्र॒जां दे᳚वि दिदिड्ढि नः ॥2.041.17, 2.8.010.02

इ॒मा ब्रह्म॑ सरस्वति जु॒षस्व॑ वाजिनीवति । या ते॒ मन्म॑ गृत्सम॒दा ऋ॑तावरि प्रि॒या दे॒वेषु॒ जुह्व॑ति ॥2.041.18, 2.8.010.03

पा॒व॒का नः॒ सर॑स्वती॒ वाजे᳚भिर्वा॒जिनी᳚वती । य॒ज्ञं व॑ष्टु धि॒याव॑सुः ॥1.003.10, 1.1.6.4

चो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता᳚नां॒ चेतं᳚ती सुमती॒नां । य॒ज्ञं द॑धे॒ सर॑स्वती ॥1.003.11, 1.1.6.5

म॒हो, अर्णः॒ सर॑स्वती॒ प्र चे᳚तयति के॒तुना᳚ । धियो॒ विश्वा॒ वि रा᳚जति ॥1.003.12, 1.1.6.6

सर॑स्वतीं देव॒यंतो᳚ हवंते॒ सर॑स्वतीमध्व॒रे ता॒यमा᳚ने । सर॑स्वतीं सु॒कृतो᳚ अह्वयंत॒ सर॑स्वती दा॒शुषे॒ वार्यं᳚ दात् ॥10.017.07, 7.6.024.02

सर॑स्वति॒ या स॒रथं᳚ य॒याथ॑ स्व॒धाभि॑र्देवि पि॒तृभि॒र्मदं᳚ती । आ॒सद्या॒स्मिन् ब॒र्हिषि॑ मादयस्वानमी॒वा, इष॒ आ धे᳚ह्य॒स्मे ॥10.017.08, 7.6.024.03

सर॑स्वतीं॒ यां पि॒तरो॒ हवं᳚ते दक्षि॒णा य॒ज्ञम॑भि॒नक्ष॑माणाः । स॒ह॒स्रा॒र्घमि॒ळो, अत्र॑ भा॒गं रा॒यस्पोषं॒ यज॑मानेषु धेहि ॥10.017.09, 7.6.024.04

आ नो᳚ दि॒वो बृ॑ह॒तः पर्व॑ता॒दा सर॑स्वती यज॒ता गं᳚तु य॒ज्ञं । हवं᳚ दे॒वी जु॑जुषा॒णा घृ॒ताची᳚ श॒ग्मां नो॒ वाच॑मुश॒ती शृ॑णोतु ॥5.043.11, 4.2.022.01

रा॒काम॒हं सु॒हवां᳚ सुष्टु॒ती हु॑वे शृ॒णोतु॑ नः सु॒भगा॒ बोध॑तु॒ त्मना᳚ । सीव्य॒त्वपः॑ सू॒च्याच्छि॑द्यमानया॒ ददा᳚तु वी॒रं श॒तदा᳚यमु॒क्थ्यं᳚ ॥2.032.04, 2.7.015.04

यास्ते᳚ राके सुम॒तयः॑ सु॒पेश॑सो॒ याभि॒र्ददा᳚सि दा॒शुषे॒ वसू᳚नि । ताभि᳚र्नो, अ॒द्य सु॒मना᳚ उ॒पाग॑हि सहस्रपो॒षं सु॑भगे॒ ररा᳚णा ॥2.032.05, 2.7.015.05

अस्ति॒ हि वः॑ सजा॒त्यं᳚ रिशादसो॒ देवा᳚सो॒, अस्त्याप्यं᳚ । प्र णः॒ पूर्व॑स्मै सुवि॒ताय॑ वोचत म॒क्षू सु॒म्नाय॒ नव्य॑से ॥8.027.10, 6.2.032.05

सिनी᳚वालि॒ पृथु॑ष्टुके॒ या दे॒वाना॒मसि॒ स्वसा᳚ । जु॒षस्व॑ ह॒व्यमाहु॑तं प्र॒जां दे᳚वि दिदिड्ढि नः ॥2.032.06, 2.7.015.06

या सु॑बा॒हुः स्वं᳚गु॒रिः सु॒षूमा᳚ बहु॒सूव॑री । तस्यै᳚ वि॒श्पत्न्यै᳚ ह॒विः सि॑नीवा॒ल्यै जु॑होतन ॥2.032.07, 2.7.015.07

या गुं॒गूर्या सि॑नीवा॒ली या रा॒का या सर॑स्वती । इं॒द्रा॒णीम॑ह्व ऊ॒तये᳚ वरुणा॒नीं स्व॒स्तये᳚ ॥2.032.08, 2.7.015.08

यस्ते॒ स्तनः॑ शश॒यो यो म॑यो॒भूर्येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या᳚णि । यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद् यः सु॒दत्रः॒ सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वे कः ॥1.164.49, 2.3.023.03

8 । मेधा सूक्तं (परिशिष्टम्)

मेधां मह्यमिति एकादशर्चस्य मेधासूक्तस्य भृगुः प्रजापतिर्वा ऋषिः मेधा देवता अनुष्टुभश्छंदांसि, षष्ठी विराड्गायत्री, सप्तमी गायत्री, नवमी त्रिष्टुप्, एकादशी जगती ॥

मे॒धां मह्य॒ मंगि॑रसो मे॒धां स॒प्तऋष॑यो ददुः। मे॒धा मिंद्र॑श्चा॒ऽग्निश्च॑मे॒धांधा॒ता द॑दातु ते॥

मे॒धांते॒ वरु॑णो॒ राजा॑ मे॒धा न्दे॒वी सर॑स्वती। मे॒धांते॑ अ॒श्विनौ॑ दे॒वावा ध॑त्तां॒ पुष्क॑रस्रजा॥

या मे॒धा अ॑प्स॒रस्सु॑ गंध॒र्वेषु॑ च॒ यन्मनः॑। दैवी॒ या मानु॑षी मे॒धा सा मामा वि॑शता दि॒मां॥

यन्मे॒ नोक्तं॒तद्र॑मतां॒ शके॑यं यद॑नु॒ब्रुवे॑। निशा॑मत॒ न्निशा॑महै॒ मयि॑ व्र॒तं स॒ह व्र॒तेषु॑ भूयासं॒ ब्रह्म॑णा॒ संग॑मेमहि।

शरी॑रं मे॒ विच॑क्षणं॒ वाङ्मे॒ मधु॑म॒द्दुहां॑। अवृ॑द्ध म॒ह म॒सौ सूर्यो॒ ब्रह्म॑ण आ॒णी स्थ॑श्श्रु॒तं मे॒ मा प्र हा॑सीः॥

मे॒धा न्दे॒वीं मन॑सा॒ रेज॑मानांगंध॒र्वजु॑ष्टां॒ प्रति॑ नो जुषस्व। मह्यं॒ मेधाँ॑ वद॒मह्यं॒ श्रियं॑ वद मेधा॒वी भू॑यास म॒जरा॑ जरि॒ष्णु॥

सद॑स॒स्पति॒ मद्भु॑तं प्रि॒य मिंद्र॑स्य॒ काम्यं॑। स॒निं मे॒धा म॑यासिषं॥

यां मे॒धा न्दे॒वग॑णाः पि॒तर॑ श्चो॒पाऽऽस॑ते। तया॒ माम॒द्य मे॒धयाऽग्ने॑ मेधा॒विनं॑कुरु॥

मे॒धा॒व्य॑1(अ॒)हं सु॒मना॑स्सु॒प्रती॑क श्श्र॒द्धाम॑ना स्स॒त्यम॑ति स्सु॒शेवः॑। म॒हा॒य॒शा धा॒रयि॑ष्णुः प्रव॒क्ता भू॒यास॑ मस्मै श॒रया॑ प्रयो॒गे॥

ना॒श॒यि॒त्री प॑लाश॒स्या॒ऽरु॒षसौ॑ पथि॒काम॑सु। अथो॑ त॒तस्य॒ यक्ष्मा॑णम॒पापा॑ रोग॒नाशि॑नी॥

ब्र॒ह्म॒वृ॒क्ष प॑लाश॒ त्वं॒ श्र॒द्धां मे॑धांच॒ देहि॑ मे। वृ॒क्षा॒धि॒प न॑मस्ते॒ऽस्तु॒ अ॒त्र त्वं॑ सन्नि॒धो भ॑व॥

9 । सूर्य सूक्तं

उदुत्यमिति त्रयोदशर्चस्य सूक्तस्य काण्वःप्रस्कण्वः सूर्यो गायत्री अंत्याश्चतस्रोनुष्टुभः (अंत्यस्तृचोरोगघ्नौपनिषदंत्योर्थर्चोद्विषन्न इतिगुणः) ।

उदु॒ त्यं जा॒तवे᳚दसं दे॒वं व॑हंति के॒तवः॑ । दृ॒शे विश्वा᳚य॒ सूर्यं᳚ ॥1.050.01, 1.4.7.1

अप॒ त्ये ता॒यवो᳚ यथा॒ नक्ष॑त्रा यंत्य॒क्तुभिः॑ । सूरा᳚य वि॒श्वच॑क्षसे ॥1.050.02, 1.4.7.2

अदृ॑श्रमस्य के॒तवो॒ वि र॒श्मयो॒ जनाँ॒, अनु॑ । भ्राजं᳚तो, अ॒ग्नयो᳚ यथा ॥1.050.03, 1.4.7.3

त॒रणि᳚र्वि॒श्वद॑र्शतो ज्योति॒ष्कृद॑सि सूर्य । विश्व॒मा भा᳚सि रोच॒नं ॥1.050.04, 1.4.7.4

प्र॒त्यङ् दे॒वानां॒ विशः॑ प्र॒त्यङ्ङुदे᳚षि॒ मानु॑षान् । प्र॒त्यङ् विश्वं॒ स्व॑र्दृ॒शे ॥1.050.05, 1.4.7.5

येना᳚ पावक॒ चक्ष॑सा भुर॒ण्यंतं॒ जनाँ॒, अनु॑ । त्वं व॑रुण॒ पश्य॑सि ॥1.050.06, 1.4.8.1

वि द्यामे᳚षि॒ रज॑स्पृ॒थ्वहा॒ मिमा᳚नो, अ॒क्तुभिः॑ । पश्यं॒जन्मा᳚नि सूर्य ॥1.050.07, 1.4.8.2

स॒प्त त्वा᳚ ह॒रितो॒ रथे॒ वहं᳚ति देव सूर्य । शो॒चिष्के᳚शं विचक्षण ॥1.050.08, 1.4.8.3

अयु॑क्त स॒प्त शुं॒ध्युवः॒ सूरो॒ रथ॑स्य न॒प्त्यः॑ । ताभि᳚र्याति॒ स्वयु॑क्तिभिः ॥1.050.09, 1.4.8.4

उद्व॒यं तम॑स॒स्परि॒ ज्योति॒ष्पश्यं᳚त॒ उत्त॑रं । दे॒वं दे᳚व॒त्रा सूर्य॒मग᳚न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मं ॥1.050.10, 1.4.8.5

उ॒द्यन्न॒द्य मि॑त्रमह आ॒रोह॒न्नुत्त॑रां॒ दिवं᳚ । हृ॒द्रो॒गं मम॑ सूर्य हरि॒माणं᳚ च नाशय ॥1.050.11, 1.4.8.6

शुके᳚षु मे हरि॒माणं᳚ रोप॒णाका᳚सु दध्मसि । अथो᳚ हारिद्र॒वेषु॑ मे हरि॒माणं॒ नि द॑ध्मसि ॥1.050.12, 1.4.8.7

उद॑गाद॒यमा᳚दि॒त्यो विश्वे᳚न॒ सह॑सा स॒ह । द्वि॒षंतं॒ मह्यं᳚ रं॒धय॒न् मो, अ॒हं द्वि॑ष॒ते र॑धं ॥1.050.13, 1.4.8.8

चित्रंदेवानामितिषडृचस्य सूक्तस्य कुत्सः सूर्यस्त्रिष्टुप् ।

चि॒त्रं दे॒वाना॒मुद॑गा॒दनी᳚कं॒ चक्षु᳚र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आप्रा॒ द्यावा᳚पृथि॒वी, अं॒तरि॑क्षं॒ सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च ॥1.115.01, 1.8.7.1

सूर्यो᳚ दे॒वीमु॒षसं॒ रोच॑मानां॒ मर्यो॒ न योषा᳚म॒भ्ये᳚ति प॒श्चात् । यत्रा॒ नरो᳚ देव॒यंतो᳚ यु॒गानि॑ वितन्व॒ते प्रति॑ भ॒द्राय॑ भ॒द्रं ॥1.115.02, 1.8.7.2

भ॒द्रा, अश्वा᳚ ह॒रितः॒ सूर्य॑स्य चि॒त्रा, एत॑ग्वा, अनु॒माद्या᳚सः । न॒म॒स्यंतो᳚ दि॒व आ पृ॒ष्ठम॑स्थुः॒ परि॒ द्यावा᳚पृथि॒वी यं᳚ति स॒द्यः ॥1.115.03, 1.8.7.3

तत् सूर्य॑स्य देव॒त्वं तन्म॑हि॒त्वं म॒ध्या कर्तो॒र्वित॑तं॒ सं ज॑भार । य॒देदयु॑क्त ह॒रितः॑ स॒धस्था॒दाद्रात्री॒ वास॑स्तनुते सि॒मस्मै᳚ ॥1.115.04, 1.8.7.4

तन्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्याभि॒चक्षे॒ सूर्यो᳚ रू॒पं कृ॑णुते॒ द्योरु॒पस्थे᳚ । अ॒नं॒तम॒न्यद् रुश॑दस्य॒ पाजः॑ कृ॒ष्णम॒न्यद्ध॒रितः॒ सं भ॑रंति ॥1.115.05, 1.8.7.5

अ॒द्या दे᳚वा॒, उदि॑ता॒ सूर्य॑स्य॒ निरंह॑सः पिपृ॒ता निर॑व॒द्यात् । तन्नो᳚ मि॒त्रो वरु॑णो मामहंता॒मदि॑तिः॒ सिंधुः॑ पृथि॒वी, उ॒त द्यौः ॥1.115.06, 1.8.7.6

इंद्रं मित्रमिति द्व्यर्चस्य औचथ्यो दीर्घतमाः सूर्यस्त्रिष्टुप्, हंसः शुचिषदित्यस्य गौतमो वामदेवः सूर्यो जगती, यत् त्वा सूर्येत्यस्य भौमोत्रिः सूर्योनुष्टुप्, यदद्य सूर्येत्यस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः सूर्यस्त्रिष्टुप्, उत् सूर्यो इति त्यर्चस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः सूर्यस्त्रिष्टुप् ॥

इंद्रं᳚ मि॒त्रं वरु॑णम॒ग्निमा᳚हु॒रथो᳚ दि॒व्यः स सु॑प॒र्णो ग॒रुत्मा᳚न् । एकं॒ सद् विप्रा᳚ बहु॒धा व॑दंत्य॒ग्निं य॒मं मा᳚त॒रिश्वा᳚नमाहुः ॥1.164.46, 2.3.022.06

कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा, अ॒पो वसा᳚ना॒ दिव॒मुत्प॑तंति । त आव॑वृत्र॒न् त्सद॑नादृ॒तस्यादिद् घृ॒तेन॑ पृथि॒वी व्यु॑द्यते ॥1.164.47, 2.3.023.01

हं॒सः शु॑चि॒षद् वसु॑रंतरिक्ष॒सद्धोता᳚ वेदि॒षदति॑थिर्दुरोण॒सत् । नृ॒षद् व॑र॒सदृ॑त॒सद् व्यो᳚म॒सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा, अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं ॥4.040.05, 3.7.014.05

यत् त्वा᳚ सूर्य॒ स्व॑र्भानु॒स्तम॒सावि॑ध्यदासु॒रः । अक्षे᳚त्रवि॒द् यथा᳚ मु॒ग्धो भुव॑नान्यदीधयुः ॥5.040.05, 4.2.011.05

यद॒द्य सू᳚र्य॒ ब्रवोऽना᳚गा, उ॒द्यन् मि॒त्राय॒ वरु॑णाय स॒त्यं । व॒यं दे᳚व॒त्रादि॑ते स्याम॒ तव॑ प्रि॒यासो᳚ अर्यमन् गृ॒णंतः॑ ॥7.060.01, 5.5.1.1

उत् सूर्यो᳚ बृ॒हद॒र्चींष्य॑श्रेत् पु॒रु विश्वा॒ जनि॑म॒ मानु॑षाणां । स॒मो दि॒वा द॑दृशे॒ रोच॑मानः॒ क्रत्वा᳚ कृ॒तः सुकृ॑तः क॒र्तृभि॑र्भूत् ॥7.062.01, 5.5.4.1

स सू᳚र्य॒ प्रति॑ पु॒रो न॒ उद् गा᳚ ए॒भिः स्तोमे᳚भिरेत॒शेभि॒रेवैः᳚ । प्र नो᳚ मि॒त्राय॒ वरु॑णाय वो॒चोऽना᳚गसो, अर्य॒म्णे, अ॒ग्नये᳚ च ॥7.062.02, 5.5.4.2

वि नः॑ स॒हस्रं᳚ शु॒रुधो᳚ रदंत्वृ॒तावा᳚नो॒ वरु॑णो मि॒त्रो, अ॒ग्निः । यच्छं᳚तु चं॒द्रा, उ॑प॒मं नो᳚ अ॒र्कमा नः॒ कामं᳚ पूपुरंतु॒ स्तवा᳚नाः ॥7.062.03, 5.5.4.3

उद्वेतीति षडृचस्य सूक्तस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः आद्यानांसार्धंचतसृणां सूर्यस्ततोमित्रावरुणौत्रिष्टुप् ।

उद्वे᳚ति सु॒भगो᳚ वि॒श्वच॑क्षाः॒ साधा᳚रणः॒ सूर्यो॒ मानु॑षाणां । चक्षु᳚र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य दे॒वश्चर्मे᳚व॒ यः स॒मवि᳚व्य॒क् तमां᳚सि ॥7.063.01, 5.5.5.1

उद्वे᳚ति प्रसवी॒ता जना᳚नां म॒हान् के॒तुर᳚र्ण॒वः सूर्य॑स्य । स॒मा॒नं च॒क्रं प᳚र्या॒विवृ॑त्स॒न् यदे᳚त॒शो वह॑ति धू॒र्षु यु॒क्तः ॥7.063.02, 5.5.5.2

वि॒भ्राज॑मान उ॒षसा᳚मु॒पस्था᳚द् रे॒भैरुदे᳚त्यनुम॒द्यमा᳚नः । ए॒ष मे᳚ दे॒वः स॑वि॒ता च॑च्छंद॒ यः स॑मा॒नं न प्र॑मि॒नाति॒ धाम॑ ॥7.063.03, 5.5.5.3

दि॒वो रु॒क्म उ॑रु॒चक्षा॒, उदे᳚ति दू॒रे,अ॑र्थस्त॒रणि॒र्भ्राज॑मानः । नू॒नं जनाः॒ सूर्ये᳚ण॒ प्रसू᳚ता॒, अय॒न्नर्था᳚नि कृ॒णव॒न्नपां᳚सि ॥7.063.04, 5.5.5.4

यत्रा᳚ च॒क्रुर॒मृता᳚ गा॒तुम॑स्मै श्ये॒नो न दीय॒न्नन्वे᳚ति॒ पाथः॑ । प्रति॑ वां॒ सूर॒ उदि॑ते विधेम॒ नमो᳚भिर्मित्रावरुणो॒त ह॒व्यैः ॥7.063.05, 5.5.5.5

नू मि॒त्रो वरु॑णो, अर्य॒मा न॒स्त्मने᳚ तो॒काय॒ वरि॑वो दधंतु । सु॒गा नो॒ विश्वा᳚ सु॒पथा᳚नि संतु यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभिः॒ सदा᳚ नः ॥7.063.06, 5.5.5.6

उदु त्यदिति त्यर्चस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः सूर्यः प्रथमा बृहती द्वितीया सतोबृहती अंत्या पुर उष्णिक्, बण्महाँ असीति द्व्यर्चस्य भार्गवो जमदग्निः सूर्यः प्रथमा बृहती द्वितीया सतोबृहती ॥

उदु॒ त्यद् द॑र्श॒तं वपु॑र्दि॒व ए᳚ति प्रतिह्व॒रे । यदी᳚मा॒शुर्वह॑ति दे॒व एत॑शो॒ विश्व॑स्मै॒ चक्ष॑से॒, अरं᳚ ॥7.066.14, 5.5.010.04

शी॒र्ष्णःशी᳚र्ष्णो॒ जग॑तस्त॒स्थुष॒स्पतिं᳚ स॒मया॒ विश्व॒मा रजः॑ । स॒प्त स्वसा᳚रः सुवि॒ताय॒ सूर्यं॒ वहं᳚ति ह॒रितो॒ रथे᳚ ॥7.066.15, 5.5.010.05

तच्चक्षु॑र्दे॒वहि॑तं शु॒क्रमु॒च्चर॑त् । पश्ये᳚म श॒रदः॑ श॒तं जीवे᳚म श॒रदः॑ श॒तं ॥7.066.16, 5.5.011.01

बण्म॒हाँ, अ॑सि सूर्य॒ बळा᳚दित्य म॒हाँ, अ॑सि । म॒हस्ते᳚ स॒तो म॑हि॒मा प॑नस्यते॒ऽद्धा दे᳚व म॒हाँ, अ॑सि ॥8.101.11, 6.7.8.1

बट् सू᳚र्य॒ श्रव॑सा म॒हाँ, अ॑सि स॒त्रा दे᳚व म॒हाँ, अ॑सि । म॒ह्ना दे॒वाना᳚मसु॒र्यः॑ पु॒रोहि॑तो वि॒भु ज्योति॒रदा᳚भ्यं ॥8.101.12, 6.7.8.2

नमोमित्रस्येति द्वादशर्चस्य सूक्तस्य सौर्योभितपाः सूर्योजगती दशमी त्रिष्टुप् ।

नमो᳚ मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ चक्ष॑से म॒हो दे॒वाय॒ तदृ॒तं स॑पर्यत । दू॒रे॒दृशे᳚ दे॒वजा᳚ताय के॒तवे᳚ दि॒वस्पु॒त्राय॒ सूर्या᳚य शंसत ॥10.037.01, 7.8.012.01

सा मा᳚ स॒त्योक्तिः॒ परि॑ पातु वि॒श्वतो॒ द्यावा᳚ च॒ यत्र॑ त॒तन॒न्नहा᳚नि च । विश्व॑म॒न्यन्नि वि॑शते॒ यदेज॑ति वि॒श्वाहापो᳚ वि॒श्वाहोदे᳚ति॒ सूर्यः॑ ॥10.037.02, 7.8.012.02

न ते॒, अदे᳚वः प्र॒दिवो॒ नि वा᳚सते॒ यदे᳚त॒शेभिः॑ पत॒रै र॑थ॒र्यसि॑ । प्रा॒चीन॑म॒न्यदनु॑ वर्तते॒ रज॒ उद॒न्येन॒ ज्योति॑षा यासि सूर्य ॥10.037.03, 7.8.012.03

येन॑ सूर्य॒ ज्योति॑षा॒ बाध॑से॒ तमो॒ जग॑च्च॒ विश्व॑मुदि॒यर्षि॑ भा॒नुना᳚ । तेना॒स्मद्विश्वा॒मनि॑रा॒मना᳚हुति॒मपामी᳚वा॒मप॑ दु॒ष्ष्वप्न्यं᳚ सुव ॥10.037.04, 7.8.012.04

विश्व॑स्य॒ हि प्रेषि॑तो॒ रक्ष॑सि व्र॒तमहे᳚ळयन्नु॒च्चर॑सि स्व॒धा, अनु॑ । यद॒द्य त्वा᳚ सूर्योप॒ब्रवा᳚महै॒ तं नो᳚ दे॒वा, अनु॑ मंसीरत॒ क्रतुं᳚ ॥10.037.05, 7.8.012.05

तं नो॒ द्यावा᳚पृथि॒वी तन्न॒ आप॒ इंद्रः॑ शृण्वंतु म॒रुतो॒ हवं॒ वचः॑ । मा शूने᳚ भूम॒ सूर्य॑स्य सं॒दृशि॑ भ॒द्रं जीवं᳚तो जर॒णाम॑शीमहि ॥10.037.06, 7.8.012.06

वि॒श्वाहा᳚ त्वा सु॒मन॑सः सु॒चक्ष॑सः प्र॒जावं᳚तो, अनमी॒वा, अना᳚गसः । उ॒द्यंतं᳚ त्वा मित्रमहो दि॒वेदि॑वे॒ ज्योग्जी॒वाः प्रति॑ पश्येम सूर्य ॥10.037.07, 7.8.013.01

महि॒ ज्योति॒र्बिभ्र॑तं त्वा विचक्षण॒ भास्वं᳚तं॒ चक्षु॑षेचक्षुषे॒ मयः॑ । आ॒रोहं᳚तं बृह॒तः पाज॑स॒स्परि॑ व॒यं जी॒वाः प्रति॑ पश्येम सूर्य ॥10.037.08, 7.8.013.02

यस्य॑ ते॒ विश्वा॒ भुव॑नानि के॒तुना॒ प्र चेर॑ते॒ नि च॑ वि॒शंते᳚ अ॒क्तुभिः॑ । अ॒ना॒गा॒स्त्वेन॑ हरिकेश सू॒र्याह्ना᳚ह्ना नो॒ वस्य॑सावस्य॒सोदि॑हि ॥10.037.09, 7.8.013.03

शं नो᳚ भव॒ चक्ष॑सा॒ शं नो॒, अह्ना॒ शं भा॒नुना॒ शं हि॒मा शं घृ॒णेन॑ । यथा॒ शमध्वं॒छमस॑द्दुरो॒णे तत् सू᳚र्य॒ द्रवि॑णं धेहि चि॒त्रं ॥10.037.10, 7.8.013.04

अ॒स्माकं᳚ देवा, उ॒भया᳚य॒ जन्म॑ने॒ शर्म॑ यच्छत द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे । अ॒दत् पिब॑दू॒र्जय॑मान॒माशि॑तं॒ तद॒स्मे शं योर॑र॒पो द॑धातन ॥10.037.11, 7.8.013.05

यद्वो᳚ देवाश्चकृ॒म जि॒ह्वया᳚ गु॒रु मन॑सो वा॒ प्रयु॑ती देव॒हेळ॑नं । अरा᳚वा॒ यो नो᳚ अ॒भि दु॑च्छुना॒यते॒ तस्मि॒न् तदेनो᳚ वसवो॒ नि धे᳚तन ॥10.037.12, 7.8.013.06

सूर्योन इति पंचर्चस्य सूक्तस्य सौर्यश्चक्षुर्मानवः सूर्यो गायत्री ।

सूर्यो᳚ नो दि॒वस्पा᳚तु॒ वातो᳚ अं॒तरि॑क्षात् । अ॒ग्निर्नः॒ पार्थि॑वेभ्यः ॥10.158.01, 8.8.016.01

जोषा᳚ सवित॒र्यस्य॑ ते॒ हरः॑ श॒तं स॒वाँ, अर्ह॑ति । पा॒हि नो᳚ दि॒द्युतः॒ पतं᳚त्याः ॥10.158.02, 8.8.016.02

चक्षु᳚र्नो दे॒वः स॑वि॒ता चक्षु᳚र्न उ॒त पर्व॑तः । चक्षु॑र्धा॒ता द॑धातु नः ॥10.158.03, 8.8.016.03

चक्षु᳚र्नो धेहि॒ चक्षु॑षे॒ चक्षु᳚र्वि॒ख्यै त॒नूभ्यः॑ । सं चे॒दं वि च॑ पश्येम ॥10.158.04, 8.8.016.04

सु॒सं॒दृशं᳚ त्वा व॒यं प्रति॑ पश्येम सूर्य । वि प॑श्येम नृ॒चक्ष॑सः ॥10.158.05, 8.8.016.05

विभ्राडिति चतुरृचस्य सूक्तस्य सौर्यो विभ्राट् सूर्योजगत्यंयास्तारपंक्तिः ।

वि॒भ्राड् बृ॒हत् पि॑बतु सो॒म्यं मध्वायु॒र्दध॑द्य॒ज्ञप॑ता॒ववि॑ह्रुतं । वात॑जूतो॒ यो, अ॑भि॒रक्ष॑ति॒ त्मना᳚ प्र॒जाः पु॑पोष पुरु॒धा वि रा᳚जति ॥10.170.01, 8.8.028.01

वि॒भ्राड् बृ॒हत् सुभृ॑तं वाज॒सात॑मं॒ धर्म᳚न् दि॒वो ध॒रुणे᳚ स॒त्यमर्पि॑तं । अ॒मि॒त्र॒हा वृ॑त्र॒हा द॑स्यु॒हंत॑मं॒ ज्योति॑र्जज्ञे, असुर॒हा स॑पत्न॒हा ॥10.170.02, 8.8.028.02

इ॒दं श्रेष्ठं॒ ज्योति॑षां॒ ज्योति॑रुत्त॒मं वि॑श्व॒जिद्ध॑न॒जिदु॑च्यते बृ॒हत् । वि॒श्व॒भ्राड् भ्रा॒जो महि॒ सूर्यो᳚ दृ॒श उ॒रु प॑प्रथे॒ सह॒ ओजो॒, अच्यु॑तं ॥10.170.03, 8.8.028.03

वि॒भ्राजं॒ज्योति॑षा॒ स्व१॑(अ॒)रग॑च्छो रोच॒नं दि॒वः । येने॒मा विश्वा॒ भुव॑ना॒न्याभृ॑ता वि॒श्वक᳚र्मणा वि॒श्वदे᳚व्यावता ॥10.170.04, 8.8.028.04

आयंगौरिति तृचस्य सूक्तस्य सार्पराज्ञी सूर्यगायत्री । (अत्रयद्यपि सार्पराज्ञ्यात्मदैवतमित्यनेनप्रकृतासार्पराज्ञीदेवताप्राप्नोति तथापि प्रयोक्तृभिः सूर्यस्यग्रहणात्पाक्षिकोपिसूर्योस्माभि रुपाक्तः

आयं गौः पृश्नि॑रक्रमी॒दस॑दन् मा॒तरं᳚ पु॒रः । पि॒तरं᳚ च प्र॒यन् त्स्वः॑ ॥10.189.01, 8.8.047.01

अं॒तश्च॑रति रोच॒नास्य प्रा॒णाद॑पान॒ती । व्य॑ख्यन् महि॒षो दिवं᳚ ॥10.189.02, 8.8.047.02

त्रिं॒शद्धाम॒ वि रा᳚जति॒ वाक् प॑तं॒गाय॑ धीयते । प्रति॒ वस्तो॒रह॒ द्युभिः॑ ॥10.189.03, 8.8.047.03

ऋतंचेति तृचस्य सूक्तस्य माधुच्छंदसोघमर्षणोभाववृत्तिरनुष्टुप् ।

ऋ॒तं च॑ स॒त्यं चा॒भी᳚द्धा॒त् तप॒सोऽध्य॑जायत । ततो॒ रात्र्य॑जायत॒ ततः॑ समु॒द्रो, अ᳚र्ण॒वः ॥10.190.01, 8.8.048.01

स॒मु॒द्राद᳚र्ण॒वादधि॑ संवत्स॒रो, अ॑जायत । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ वि॒दध॒द्विश्व॑स्य मिष॒तो व॒शी ॥10.190.02, 8.8.048.02

सू॒र्या॒चं॒द्र॒मसौ᳚ धा॒ता य॑थापू॒र्वम॑कल्पयत् । दिवं᳚ च पृथि॒वीं चा॒ऽन्तरि॑क्ष॒मथो॒ स्वः॑ ॥10.190.03, 8.8.048.03

10 । श्रद्धा सूक्तं

श्रद्धयेति पंचर्चस्य सूक्तस्य श्रद्धाकामायनीश्रद्धानुष्टुप् ।

श्र॒द्धया॒ग्निः समि॑ध्यते श्र॒द्धया᳚ हूयते ह॒विः । श्र॒द्धां भग॑स्य मू॒र्धनि॒ वच॒सा वे᳚दयामसि ॥10.151.01, 8.8.9.1

प्रि॒यं श्र॑द्धे॒ दद॑तः प्रि॒यं श्र॑द्धे॒ दिदा᳚सतः । प्रि॒यं भो॒जेषु॒ यज्व॑स्वि॒दं म॑ उदि॒तं कृ॑धि ॥10.151.02, 8.8.9.2

यथा᳚ दे॒वा, असु॑रेषु श्र॒द्धामु॒ग्रेषु॑ चक्रि॒रे । ए॒वं भो॒जेषु॒ यज्व॑स्व॒स्माक॑मुदि॒तं कृ॑धि ॥10.151.03, 8.8.9.3

श्र॒द्धां दे॒वा यज॑माना वा॒युगो᳚पा॒, उपा᳚सते । श्र॒द्धां हृ॑द॒य्य१॑(अ॒)याकू᳚त्या श्र॒द्धया᳚ विंदते॒ वसु॑ ॥10.151.04, 8.8.9.4

श्र॒द्धां प्रा॒तर्ह॑वामहे श्र॒द्धां म॒ध्यंदि॑नं॒ परि॑ । श्र॒द्धां सूर्य॑स्य नि॒म्रुचि॒ श्रद्धे॒ श्रद्धा᳚पये॒ह नः॑ ॥10.151.05, 8.8.9.5

11 । ब्रह्मणस्पति सूक्तं

सोमानमिति पंचर्चस्य काण्वो मेधातिथिः गायत्री प्रथमानां तिसृणां ब्रह्मणस्पतिः चतुर्थ्या इंद्रसोमब्रह्मणस्पतयः अंत्याया इंद्रसोमब्रह्मणस्पतयो दक्षिणा देवताः ॥

सो॒मानं॒ स्वर॑णं कृणु॒हि ब्र᳚ह्मणस्पते । क॒क्षीवं᳚तं॒ य औ᳚शि॒जः ॥1.018.01, 1.1.034.01

यो रे॒वान्यो, अ॑मीव॒हा व॑सु॒वित् पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः । स नः॑ सिषक्तु॒ यस्तु॒रः ॥1.018.02, 1.1.034.02

मा नः॒ शंसो॒, अर॑रुषो धू॒र्तिः प्रण॒ङ् मर्त्य॑स्य । रक्षा᳚ णो ब्रह्मणस्पते ॥1.018.03, 1.1.034.03

स घा᳚ वी॒रो न रि॑ष्यति॒ यमिंद्रो॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ । सोमो᳚ हि॒नोति॒ मर्त्यं᳚ ॥1.018.04, 1.1.034.04

त्वं तं ब्र᳚ह्मणस्पते॒ सोम॒ इंद्र॑श्च॒ मर्त्यं᳚ । दक्षि॑णा पा॒त्वंह॑सः ॥1.018.05, 1.1.034.05

उत्तिष्ठेत्यष्टर्चस्य सूक्तस्य घौरः कण्वोब्रह्मणस्पतिः प्रगाथः (अयुजोबृहत्यः युजः सतोबृहत्यः) ।

उत्ति॑ष्ठ ब्रह्मणस्पते देव॒यंत॑स्त्वेमहे । उप॒ प्र यं᳚तु म॒रुतः॑ सु॒दान॑व॒ इंद्र॑ प्रा॒शूर्भ॑वा॒ सचा᳚ ॥1.040.01, 1.3.020.01

त्वामिद्धि स॑हसस्पुत्र॒ मर्त्य॑ उपब्रू॒ते धने᳚ हि॒ते । सु॒वीर्यं᳚ मरुत॒ आ स्वश्व्यं॒ दधी᳚त॒ यो व॑ आच॒के ॥1.040.02, 1.3.020.02

प्रैतु॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॒ प्र दे॒व्ये᳚तु सू॒नृता᳚ । अच्छा᳚ वी॒रं नर्यं᳚ पं॒क्तिरा᳚धसं दे॒वा य॒ज्ञं न॑यंतु नः ॥1.040.03, 1.3.020.03

यो वा॒घते॒ ददा᳚ति सू॒नरं॒ वसु॒ स ध॑त्ते॒, अक्षि॑ति॒ श्रवः॑ । तस्मा॒, इळां᳚ सु॒वीरा॒मा य॑जामहे सु॒प्रतू᳚र्तिमने॒हसं᳚ ॥1.040.04, 1.3.020.04

प्र नू॒नं ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्मंत्रं᳚ वदत्यु॒क्थ्यं᳚ । यस्मि॒न्निंद्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो, अ᳚र्य॒मा दे॒वा, ओकां᳚सि चक्रि॒रे ॥1.040.05, 1.3.020.05

तमिद् वो᳚चेमा वि॒दथे᳚षु शं॒भुवं॒ मंत्रं᳚ देवा, अने॒हसं᳚ । इ॒मां च॒ वाचं᳚ प्रति॒हर्य॑था नरो॒ विश्वेद् वा॒मा वो᳚ अश्नवत् ॥1.040.06, 1.3.021.01

को दे᳚व॒यंत॑मश्नव॒ज्जनं॒ को वृ॒क्तब᳚र्हिषं । प्रप्र॑ दा॒श्वान् प॒स्त्या᳚भिरस्थिताऽन्त॒र्वाव॒त् क्षयं᳚ दधे ॥1.040.07, 1.3.021.02

उप॑ क्ष॒त्रं पृं᳚ची॒त हंति॒ राज॑भिर्भ॒ये चि॑त् सुक्षि॒तिं द॑धे । नास्य॑ व॒र्ता न त॑रु॒ता म॑हाध॒ने नार्भे᳚ अस्ति व॒ज्रिणः॑ ॥1.040.08, 1.3.021.03

गणानामित्येकोन विंशत्यृचस्य सूक्तस्य शौनकोगृत्समदः आद्यापंचमीनवम्येकादशीसप्तदश्यंत्यानां ब्रह्मणस्पतिः शिष्टानां बृहस्पतिर्जगती पंचदश्यंत्येत्रिष्टुभौ ।

ग॒णानां᳚ त्वा ग॒णप॑तिं हवामहे क॒विं क॑वी॒नामु॑प॒मश्र॑वस्तमं । ज्ये॒ष्ठ॒राजं॒ ब्रह्म॑णां ब्रह्मणस्पत॒ आ नः॑ शृ॒ण्वन्नू॒तिभिः॑ सीद॒ साद॑नं ॥2.023.01, 2.6.029.01

दे॒वाश्चि॑त्ते, असुर्य॒ प्रचे᳚तसो॒ बृह॑स्पते य॒ज्ञियं᳚ भा॒गमा᳚नशुः । उ॒स्रा, इ॑व॒ सूर्यो॒ ज्योति॑षा म॒हो विश्वे᳚षा॒मिज्ज॑नि॒ता ब्रह्म॑णामसि ॥2.023.02, 2.6.029.02

आ वि॒बाध्या᳚ परि॒राप॒स्तमां᳚सि च॒ ज्योति॑ष्मंतं॒ रथ॑मृ॒तस्य॑ तिष्ठसि । बृह॑स्पते भी॒मम॑मित्र॒दंभ॑नं रक्षो॒हणं᳚ गोत्र॒भिदं᳚ स्व॒र्विदं᳚ ॥2.023.03, 2.6.029.03

सु॒नी॒तिभि᳚र्नयसि॒ त्राय॑से॒ जनं॒ यस्तुभ्यं॒ दाशा॒न् न तमंहो᳚ अश्नवत् । ब्र॒ह्म॒द्विष॒स्तप॑नो मन्यु॒मीर॑सि॒ बृह॑स्पते॒ महि॒ तत्ते᳚ महित्व॒नं ॥2.023.04, 2.6.029.04

न तमंहो॒ न दु॑रि॒तं कुत॑श्च॒न नारा᳚तयस्तितिरु॒र्न द्व॑या॒विनः॑ । विश्वा॒, इद॑स्माद् ध्व॒रसो॒ वि बा᳚धसे॒ यं सु॑गो॒पा रक्ष॑सि ब्रह्मणस्पते ॥2.023.05, 2.6.029.05

त्वं नो᳚ गो॒पाः प॑थि॒कृद् वि॑चक्ष॒णस्तव᳚ व्र॒ताय॑ म॒तिभि॑र्जरामहे । बृह॑स्पते॒ यो नो᳚ अ॒भि ह्वरो᳚ द॒धे स्वा तं म᳚र्मर्तु दु॒च्छुना॒ हर॑स्वती ॥2.023.06, 2.6.030.01

उ॒त वा॒ यो नो᳚ म॒र्चया॒दना᳚गसोऽराती॒वा मर्तः॑ सानु॒को वृकः॑ । बृह॑स्पते॒, अप॒ तं व॑र्तया प॒थः सु॒गं नो᳚ अ॒स्यै दे॒ववी᳚तये कृधि ॥2.023.07, 2.6.030.02

त्रा॒तारं᳚ त्वा त॒नूनां᳚ हवाम॒हेऽव॑स्पर्तरधिव॒क्तार॑मस्म॒युं । बृह॑स्पते देव॒निदो॒ नि ब᳚र्हय॒ मा दु॒रेवा॒, उत्त॑रं सु॒म्नमुन्न॑शन् ॥2.023.08, 2.6.030.03

त्वया᳚ व॒यं सु॒वृधा᳚ ब्रह्मणस्पते स्पा॒र्हा वसु॑ मनु॒ष्या द॑दीमहि । या नो᳚ दू॒रे त॒ळितो॒ या, अरा᳚तयो॒ऽभि संति॑ जं॒भया॒ ता, अ॑न॒प्नसः॑ ॥2.023.09, 2.6.030.04

त्वया᳚ व॒यमु॑त्त॒मं धी᳚महे॒ वयो॒ बृह॑स्पते॒ पप्रि॑णा॒ सस्नि॑ना यु॒जा । मा नो᳚ दुः॒शंसो᳚ अभिदि॒प्सुरी᳚शत॒ प्र सु॒शंसा᳚ म॒तिभि॑स्तारिषीमहि ॥2.023.10, 2.6.030.05

अ॒ना॒नु॒दो वृ॑ष॒भो जग्मि॑राह॒वं निष्ट॑प्ता॒ शत्रुं॒ पृत॑नासु सास॒हिः । असि॑ स॒त्य ऋ॑ण॒या ब्र᳚ह्मणस्पत उ॒ग्रस्य॑ चिद्दमि॒ता वी᳚ळुह॒र्षिणः॑ ॥2.023.11, 2.6.031.01

अदे᳚वेन॒ मन॑सा॒ यो रि॑ष॒ण्यति॑ शा॒सामु॒ग्रो मन्य॑मानो॒ जिघां᳚सति । बृह॑स्पते॒ मा प्रण॒क् तस्य॑ नो व॒धो नि क᳚र्म म॒न्युं दु॒रेव॑स्य॒ शर्ध॑तः ॥2.023.12, 2.6.031.02

भरे᳚षु॒ हव्यो॒ नम॑सोप॒सद्यो॒ गंता॒ वाजे᳚षु॒ सनि॑ता॒ धनं᳚धनं । विश्वा॒, इद॒र्यो, अ॑भिदि॒प्स्वो॒3॑(ओ॒) मृधो॒ बृह॒स्पति॒र्वि व॑वर्हा॒ रथाँ᳚, इव ॥2.023.13, 2.6.031.03

तेजि॑ष्ठया तप॒नी र॒क्षस॑स्तप॒ ये त्वा᳚ नि॒दे द॑धि॒रे दृ॒ष्टवी᳚र्यं । आ॒विस्तत् कृ॑ष्व॒ यदस॑त्त उ॒क्थ्य१॑(अं॒) बृह॑स्पते॒ वि प॑रि॒रापो᳚ अर्दय ॥2.023.14, 2.6.031.04

बृह॑स्पते॒, अति॒ यद॒र्यो, अर्हा᳚द् द्यु॒मद् वि॒भाति॒ क्रतु॑म॒ज्जने᳚षु । यद्दी॒दय॒च्छव॑स ऋतप्रजात॒ तद॒स्मासु॒ द्रवि॑णं धेहि चि॒त्रं ॥2.023.15, 2.6.031.05

मा नः॑ स्ते॒नेभ्यो॒ ये, अ॒भि द्रु॒हस्प॒दे नि॑रा॒मिणो᳚ रि॒पवोऽन्ने᳚षु जागृ॒धुः । आ दे॒वाना॒मोह॑ते॒ वि व्रयो᳚ हृ॒दि बृह॑स्पते॒ न प॒रः साम्नो᳚ विदुः ॥2.023.16, 2.6.032.01

विश्वे᳚भ्यो॒ हि त्वा॒ भुव॑नेभ्य॒स्परि॒ त्वष्टाज॑न॒त् साम्नः॑साम्नः क॒विः । स ऋ॑ण॒चिदृ॑ण॒या ब्रह्म॑ण॒स्पति॑र्द्रु॒हो हं॒ता म॒ह ऋ॒तस्य॑ ध॒र्तरि॑ ॥2.023.17, 2.6.032.02

तव॑ श्रि॒ये व्य॑जिहीत॒ पर्व॑तो॒ गवां᳚ गो॒त्रमु॒दसृ॑जो॒ यदं᳚गिरः । इंद्रे᳚ण यु॒जा तम॑सा॒ परी᳚वृतं॒ बृह॑स्पते॒ निर॒पामौ᳚ब्जो, अर्ण॒वं ॥2.023.18, 2.6.032.03

ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य यं॒ता सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑यं च जिन्व । विश्वं॒ तद् भ॒द्रं यदवं᳚ति दे॒वा बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे᳚ सु॒वीराः᳚ ॥2.023.19, 2.6.032.04

सेमामिति षोळशर्चस्य सूक्तस्य शौनकोगृत्समदोब्रह्मणस्पतिः प्रथमादशम्योबृहस्पतिर्द्वादश्यैंद्राब्रह्मणस्पती जगतीद्वादश्यंत्येत्रिष्टुभौ ।

सेमाम॑विड्ढि॒ प्रभृ॑तिं॒ य ईशि॑षे॒ऽया वि॑धेम॒ नव॑या म॒हा गि॒रा । यथा᳚ नो मी॒ढ्वान् त्स्तव॑ते॒ सखा॒ तव॒ बृह॑स्पते॒ सीष॑धः॒ सोत नो᳚ म॒तिं ॥2.024.01, 2.7.1.1

यो नंत्वा॒न्यन॑म॒न्न्योज॑सो॒ताद॑र्दर्म॒न्युना॒ शंब॑राणि॒ वि । प्राच्या᳚वय॒दच्यु॑ता॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒रा चावि॑श॒द् वसु॑मंतं॒ वि पर्व॑तं ॥2.024.02, 2.7.1.2

तद्दे॒वानां᳚ दे॒वत॑माय॒ कर्त्व॒मश्र॑थ्नन् दृ॒ळ्हाव्र॑दंत वीळि॒ता । उद्गा, आ᳚ज॒दभि॑न॒द् ब्रह्म॑णा व॒लमगू᳚ह॒त्तमो॒ व्य॑चक्षय॒त्स्वः॑ ॥2.024.03, 2.7.1.3

अश्मा᳚स्यमव॒तं ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्मधु॑धारम॒भि यमोज॒सातृ॑णत् । तमे॒व विश्वे᳚ पपिरे स्व॒र्दृशो᳚ ब॒हु सा॒कं सि॑सिचु॒रुत्स॑मु॒द्रिणं᳚ ॥2.024.04, 2.7.1.4

सना॒ ता का चि॒द्भुव॑ना॒ भवी᳚त्वा मा॒द्भिः श॒रद्भि॒र्दुरो᳚ वरंत वः । अय॑तंता चरतो, अ॒न्यद᳚न्य॒दिद् या च॒कार॑ व॒युना॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥2.024.05, 2.7.1.5

अ॒भि॒नक्षं᳚तो, अ॒भि ये तमा᳚न॒शुर्नि॒धिं प॑णी॒नां प॑र॒मं गुहा᳚ हि॒तं । ते वि॒द्वांसः॑ प्रति॒चक्ष्यानृ॑ता॒ पुन॒र्यत॑ उ॒ आय॒न् तदुदी᳚युरा॒विशं᳚ ॥2.024.06, 2.7.2.1

ऋ॒तावा᳚नः प्रति॒चक्ष्यानृ॑ता॒ पुन॒रात॒ आ त॑स्थुः क॒वयो᳚ म॒हस्प॒थः । ते बा॒हुभ्यां᳚ धमि॒तम॒ग्निमश्म॑नि॒ नकिः॒ षो, अ॒स्त्यर॑णो ज॒हुर्हि तं ॥2.024.07, 2.7.2.2

ऋ॒तज्ये᳚न क्षि॒प्रेण॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्यत्र॒ वष्टि॒ प्र तद॑श्नोति॒ धन्व॑ना । तस्य॑ सा॒ध्वीरिष॑वो॒ याभि॒रस्य॑ति नृ॒चक्ष॑सो दृ॒शये॒ कर्ण॑योनयः ॥2.024.08, 2.7.2.3

स सं᳚न॒यः स वि॑न॒यः पु॒रोहि॑तः॒ स सुष्टु॑तः॒ स यु॒धि ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ । चा॒क्ष्मो यद्वाजं॒ भर॑ते म॒ती धना ऽऽदित् सूर्य॑स्तपति तप्य॒तुर्वृथा᳚ ॥2.024.09, 2.7.2.4

वि॒भु प्र॒भु प्र॑थ॒मं मे॒हना᳚वतो॒ बृह॒स्पतेः᳚ सुवि॒दत्रा᳚णि॒ राध्या᳚ । इ॒मा सा॒तानि॑ वे॒न्यस्य॑ वा॒जिनो॒ येन॒ जना᳚ उ॒भये᳚ भुंज॒ते विशः॑ ॥2.024.10, 2.7.2.5

योऽव॑रे वृ॒जने᳚ वि॒श्वथा᳚ वि॒भुर्म॒हामु॑ र॒ण्वः शव॑सा व॒वक्षि॑थ । स दे॒वो दे॒वान् प्रति॑ पप्रथे पृ॒थु विश्वेदु॒ ता प॑रि॒भूर्ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥2.024.11, 2.7.3.1

विश्वं᳚ स॒त्यं म॑घवाना यु॒वोरिदाप॑श्च॒न प्र मि॑नंति व्र॒तं वां᳚ । अच्छें᳚द्राब्रह्मणस्पती ह॒विर्नोऽन्नं॒ युजे᳚व वा॒जिना᳚ जिगातं ॥2.024.12, 2.7.3.2

उ॒ताशि॑ष्ठा॒, अनु॑ शृण्वंति॒ वह्न॑यः स॒भेयो॒ विप्रो᳚ भरते म॒ती धना᳚ । वी॒ळु॒द्वेषा॒, अनु॒ वश॑ ऋ॒णमा᳚द॒दिः स ह॑ वा॒जी स॑मि॒थे ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥2.024.13, 2.7.3.3

ब्रह्म॑ण॒स्पते᳚रभवद् यथाव॒शं स॒त्यो म॒न्युर्महि॒ कर्मा᳚ करिष्य॒तः । यो गा, उ॒दाज॒त्स दि॒वे वि चा᳚भजन् म॒हीव॑ री॒तिः शव॑सासर॒त् पृथ॑क् ॥2.024.14, 2.7.3.4

ब्रह्म॑णस्पते सु॒यम॑स्य वि॒श्वहा᳚ रा॒यः स्या᳚म र॒थ्यो॒3॑(ओ॒) वय॑स्वतः । वी॒रेषु॑ वी॒राँ, उप॑ पृङ्धि न॒स्त्वं यदीशा᳚नो॒ ब्रह्म॑णा॒ वेषि॑ मे॒ हवं᳚ ॥2.024.15, 2.7.3.5

ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य यं॒ता सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑यं च जिन्व । विश्वं॒ तद् भ॒द्रं यदवं᳚ति दे॒वा बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे᳚ सु॒वीराः᳚ ॥2.024.16, 2.7.3.6

इंधानैति पंचर्चस्य सूक्तस्य शौनकोगृत्समदोब्रह्मणस्पतिर्जगती ।

इंधा᳚नो, अ॒ग्निं व॑नवद् वनुष्य॒तः कृ॒तब्र᳚ह्मा शूशुवद् रा॒तह᳚व्य॒ इत् । जा॒तेन॑ जा॒तमति॒ स प्र स॑र्सृते॒ यंयं॒ युजं᳚ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥2.025.01, 2.7.4.1

वी॒रेभि᳚र्वी॒रान् व॑नवद् वनुष्य॒तो गोभी᳚ र॒यिं प॑प्रथ॒द् बोध॑ति॒ त्मना᳚ । तो॒कं च॒ तस्य॒ तन॑यं च वर्धते॒ यंयं॒ युजं᳚ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥2.025.02, 2.7.4.2

सिंधु॒र्न क्षोदः॒ शिमी᳚वाँ ऋघाय॒तो वृषे᳚व॒ वध्रीँ᳚र॒भि व॒ष्ट्योज॑सा । अ॒ग्नेरि॑व॒ प्रसि॑ति॒र्नाह॒ वर्त॑वे॒ यंयं॒ युजं᳚ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥2.025.03, 2.7.4.3

तस्मा᳚ अर्षंति दि॒व्या, अ॑स॒श्चतः॒ स सत्व॑भिः प्रथ॒मो गोषु॑ गच्छति । अनि॑भृष्टतविषिर्हं॒त्योज॑सा॒ यंयं॒ युजं᳚ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥2.025.04, 2.7.4.4

तस्मा॒, इद्विश्वे᳚ धुनयंत॒ सिंध॒वोऽच्छि॑द्रा॒ शर्म॑ दधिरे पु॒रूणि॑ । दे॒वानां᳚ सु॒म्ने सु॒भगः॒ स ए᳚धते॒ यंयं॒ युजं᳚ कृणु॒ते ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥2.025.05, 2.7.4.5

ऋजुरिदिति चतुरृचस्य सूक्तस्य शौनकोगृत्समदोब्रह्मणस्पतिर्जगती ।

ऋ॒जुरिच्छंसो᳚ वनवद् वनुष्य॒तो दे᳚व॒यन्निददे᳚वयंतम॒भ्य॑सत् । सु॒प्रा॒वीरिद् व॑नवत् पृ॒त्सु दु॒ष्टरं॒ यज्वेदय॑ज्यो॒र्वि भ॑जाति॒ भोज॑नं ॥2.026.01, 2.7.5.1

यज॑स्व वीर॒ प्र वि॑हि मनाय॒तो भ॒द्रं मनः॑ कृणुष्व वृत्र॒तूर्ये᳚ । ह॒विष्कृ॑णुष्व सु॒भगो॒ यथास॑सि॒ ब्रह्म॑ण॒स्पते॒रव॒ आ वृ॑णीमहे ॥2.026.02, 2.7.5.2

स इज्जने᳚न॒ स वि॒शा स जन्म॑ना॒ स पु॒त्रैर्वाजं᳚ भरते॒ धना॒ नृभिः॑ । दे॒वानां॒ यः पि॒तर॑मा॒विवा᳚सति श्र॒द्धाम॑ना ह॒विषा॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं᳚ ॥2.026.03, 2.7.5.3

यो, अ॑स्मै ह॒व्यैर्घृ॒तव॑द्भि॒रवि॑ध॒त् प्र तं प्रा॒चा न॑यति॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ । उ॒रु॒ष्यती॒मंह॑सो॒ रक्ष॑ती रि॒षो॒3॑(ओं॒)ऽहोश्चि॑दस्मा, उरु॒चक्रि॒रद्भु॑तः ॥2.026.04, 2.7.5.4

चत्त इत इति द्व्यर्चस्य भारद्वाजः शिरिंबिठः ब्रह्मणस्पतिरनुष्टुप्, अच्छा वदेत्यस्य घौरः कण्वः मरुतो गायत्री, त्वमग्न इत्यस्य शौनको गृत्समदः अग्निर्जगती, इंद्राग्नी इत्यस्य आत्रेयः प्रतिक्षत्रः विश्वदेवा जगती ॥

च॒त्तो, इ॒तश्च॒त्तामुतः॒ सर्वा᳚ भ्रू॒णान्या॒रुषी᳚ । अ॒रा॒य्यं᳚ ब्रह्मणस्पते॒ तीक्ष्ण॑शृण्गोदृ॒षन्नि॑हि ॥10.155.02, 8.8.013.02

अ॒दो यद्दारु॒ प्लव॑ते॒ सिंधोः᳚ पा॒रे, अ॑पूरु॒षं । तदा र॑भस्व दुर्हणो॒ तेन॑ गच्छ परस्त॒रं ॥10.155.03, 8.8.013.03

अच्छा᳚ वदा॒ तना᳚ गि॒रा ज॒रायै॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं᳚ । अ॒ग्निं मि॒त्रं न द॑र्श॒तं ॥1.038.13, 1.3.017.03

त्वम॑ग्न॒ इंद्रो᳚ वृष॒भः स॒ताम॑सि॒ त्वं विष्णु॑रुरुगा॒यो न॑म॒स्यः॑ । त्वं ब्र॒ह्मा र॑यि॒विद् ब्र᳚ह्मणस्पते॒ त्वं वि॑धर्तः सचसे॒ पुरं᳚ध्या ॥2.001.03, 2.5.017.03

इं॒द्रा॒ग्नी मि॒त्रावरु॒णादि॑तिं॒ स्वः॑ पृथि॒वीं द्यां म॒रुतः॒ पर्व॑ताँ, अ॒पः । हु॒वे विष्णुं᳚ पू॒षणं॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं॒ भगं॒ नु शंसं᳚ सवि॒तार॑मू॒तये᳚ ॥5.046.03, 4.2.028.03

परिशिष्टम् [ऋग्वेद मंडल 10.128 सूक्तस्यानंतरं][ऋग्वेद अष्टक 8, अध्याय 7, 16 वर्गानंतरं]

प्रियं मा कुर्वित्यस्य आथर्वणो भृगुः प्रजापतिर्वा ऋषिः देवराजादयः गोत्रांतीया देवताः अनुष्टुप् छंदः ॥

प्रि॒यं मा᳚ कुरु दे॒वेषु॑ प्रि॒यं राज॑सु मा कुरु। प्रि॒यं विश्वे᳚षु गो॒प्त्रेषु॒ मयि॑ धेहि रु॒चा रुचं᳚॥

यत्र बाणा इत्यस्य भारद्वाजः पायुः युद्धभूमिकवचब्रह्मणस्पत्यदित्यः पंक्तिः, प्रातरग्निमित्यस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः अग्नींद्रमित्रावरुणाश्विभगपूषब्रह्मणस्पतिसोमरुद्राः जगती, दधिक्रां व इत्यस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः दधिक्राव्युषोग्निभगेंद्रविष्णुपूषब्रह्मणस्पतयादित्यद्यावापृथिव्यापः जगती, तमु ज्येष्ठमित्यस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः इंद्राब्रह्मणस्पती त्रिष्टुप्, इयं वामित्यस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः इंद्राब्रह्मणस्पती त्रिष्टुप्, अग्निरुक्थे इत्यस्य वैवस्वतोमनुः विश्वदेवाः बृहती, पवित्रं त इत्यस्य आंगिरसः पवित्रः पवमआनसोमः जगती, त्वष्टा मायामित्वस्य देवाः अग्निर्जगती, अग्निरिंद्र इत्यस्य वसुकर्णो वासुक्रः विश्वदेवाः जगती, स ईं सत्येभीरत्यस्य आंगिरसो यास्यः बृहस्पतिस्त्रिष्टुप्, ब्रह्मणस्पतिरेता इत्यस्य लौक्यो बृहस्पतिः देवा अनुष्टुप्, यदिंद्रेत्यस्य आंगिरसः प्रचेताः दउःस्वप्ननाशनः अनुष्टुप्, इममिंद्र इत्यस्य आंगिरसो ध्रुवः राजा अनुष्टुप्, अभीवर्तेनेत्यस्य आंगिरसोभीवर्तः राजा अनुष्टुप् ॥

यत्र॑ बा॒णाः सं॒पतं᳚ति कुमा॒रा वि॑शि॒खा, इ॑व । तत्रा᳚ नो॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒रदि॑तिः॒ शर्म॑ यच्छतु वि॒श्वाहा॒ शर्म॑ यच्छतु ॥6.075.17, 5.1.022.02 

प्रा॒तर॒ग्निं प्रा॒तरिंद्रं᳚ हवामहे प्रा॒तर्मि॒त्रावरु॑णा प्रा॒तर॒श्विना᳚ । प्रा॒तर्भगं᳚ पू॒षणं॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं᳚ प्रा॒तः सोम॑मु॒त रु॒द्रं हु॑वेम ॥7.041.01, 5.4.8.1

द॒धि॒क्रां वः॑ प्रथ॒मम॒श्विनो॒षस॑म॒ग्निं समि॑द्धं॒ भग॑मू॒तये᳚ हुवे । इंद्रं॒ विष्णुं᳚ पू॒षणं॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑मादि॒त्यान् द्यावा᳚पृथि॒वी, अ॒पः स्वः॑ ॥7.044.01, 5.4.011.01

तमु॒ ज्येष्ठं॒ नम॑सा ह॒विर्भिः॑ सु॒शेवं॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं᳚ गृणीषे । इंद्रं॒ श्लोको॒ महि॒ दैव्यः॑ सिषक्तु॒ यो ब्रह्म॑णो दे॒वकृ॑तस्य॒ राजा᳚ ॥7.097.03, 5.6.021.03

इ॒यं वां᳚ ब्रह्मणस्पते सुवृ॒क्तिर्ब्रह्मेंद्रा᳚य व॒ज्रिणे᳚ अकारि । अ॒वि॒ष्टं धियो᳚ जिगृ॒तं पुरं᳚धीर्जज॒स्तम॒र्यो व॒नुषा॒मरा᳚तीः ॥7.097.09, 5.6.022.04

अ॒ग्निरु॒क्थे पु॒रोहि॑तो॒ ग्रावा᳚णो ब॒र्हिर॑ध्व॒रे । ऋ॒चा या᳚मि म॒रुतो॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं᳚ दे॒वाँ, अवो॒ वरे᳚ण्यं ॥8.027.01, 6.2.031.01

प॒वित्रं᳚ ते॒ वित॑तं ब्रह्मणस्पते प्र॒भुर्गात्रा᳚णि॒ पर्ये᳚षि वि॒श्वतः॑ । अत॑प्ततनू॒र्न तदा॒मो, अ॑श्नुते शृ॒तास॒ इद्वहं᳚त॒स्तत्समा᳚शत ॥9.083.01, 7.3.8.1

त्वष्टा᳚ मा॒या वे᳚द॒पसा᳚म॒पस्त॑मो॒ बिभ्र॒त्पात्रा᳚ देव॒पाना᳚नि॒ शंत॑मा । शिशी᳚ते नू॒नं प॑र॒शुं स्वा᳚य॒सं येन॑ वृ॒श्चादेत॑शो॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥10.053.09, 8.1.014.04

अ॒ग्निरिंद्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो, अ᳚र्य॒मा वा॒युः पू॒षा सर॑स्वती स॒जोष॑सः । आ॒दि॒त्या विष्णु᳚र्म॒रुतः॒ स्व॑र्बृ॒हत्सोमो᳚ रु॒द्रो, अदि॑ति॒र्ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥10.065.01, 8.2.9.1

स ईं᳚ स॒त्येभिः॒ सखि॑भिः शु॒चद्भि॒र्गोधा᳚यसं॒ वि ध॑न॒सैर॑दर्दः । ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्वृष॑भिर्व॒राहै᳚र्घ॒र्मस्वे᳚देभि॒र्द्रवि॑णं॒ व्या᳚नट् ॥10.067.07, 8.2.016.01

ब्रह्म॑ण॒स्पति॑रे॒ता सं क॒र्मार॑ इवाधमत् । दे॒वानां᳚ पू॒र्व्ये यु॒गेऽस॑तः॒ सद॑जायत ॥10.072.02, 8.3.1.2

यदिं᳚द्र ब्रह्मणस्पतेऽभिद्रो॒हं चरा᳚मसि । प्रचे᳚ता न आंगिर॒सो द्वि॑ष॒तां पा॒त्वंह॑सः ॥10.164.04, 8.8.022.04

इ॒ममिंद्रो᳚ अदीधरद्ध्रु॒वं ध्रु॒वेण॑ ह॒विषा᳚ । तस्मै॒ सोमो॒, अधि॑ ब्रव॒त्तस्मा᳚ उ॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥10.173.03, 8.8.031.03

अ॒भी॒व॒र्तेन॑ ह॒विषा॒ येनेंद्रो᳚ अभिवावृ॒ते । तेना॒स्मान् ब्र᳚ह्मणस्पते॒ऽभि रा॒ष्ट्राय॑ वर्तय ॥10.174.01, 8.8.032.01

परिशिष्टम् [ऋग्वेद मंडल 10, 128 सूक्तस्यानंतरं][ऋग्वेद अष्टक 8, अध्याय 7, 16 वर्गानंतरं]

अग्निर्येनेत्यस्य मंत्रस्य अंगिराः ऋषिः ब्रह्मणस्पतिः देवता अनुष्टुप् छंदः ॥

अ॒ग्नि र्येन॑ वि॒राज॑ति॒ सूर्यो॒ येन॑ वि॒राज॑ति। वि॒राड्येन॒ विरा᳚जति॒ तेना॒स्मान्‌ ब्र᳚ह्मणस्पते॒ विरा᳚ज स॒मिधं᳚ कुरु॥

नि षु सीदेत्यस्य वैरूपो नभ प्रभेदनः इंद्रस्त्रिष्टुप्, अयं मे हस्त इत्यस्य गौपायना बंध्वादयः हस्तोनुष्टुप् ॥

नि षु सी᳚द गणपते ग॒णेषु॒ त्वामा᳚हु॒र्विप्र॑तमं कवी॒नां । न ऋ॒ते त्वत् क्रि॑यते॒ किं च॒नारे म॒हाम॒र्कं म॑घवंचि॒त्रम॑र्च ॥10.112.09, 8.6.013.04

अ॒यं मे॒ हस्तो॒ भग॑वान॒यं मे॒ भग॑वत्तरः । अ॒यं मे᳚ वि॒श्वभे᳚षजो॒ऽयं शि॒वाभि॑मर्शनः ॥10.060.12, 8.1.025.06

12 । गो सूक्तं

आगावैत्यष्टर्चस्य सूक्तस्य बार्हस्पत्योभरद्वाजोगौस्त्रिष्टुप् (द्वितीयाया इंद्रश्चांत्यपादस्यच) द्वितीयाध्यास्तिस्रोजगत्योंत्यानुष्टुप् ।

आ गावो᳚ अग्मन्नु॒त भ॒द्रम॑क्र॒न् त्सीदं᳚तु गो॒ष्ठे र॒णयं᳚त्व॒स्मे । प्र॒जाव॑तीः पुरु॒रूपा᳚ इ॒ह स्यु॒रिंद्रा᳚य पू॒र्वीरु॒षसो॒ दुहा᳚नाः ॥6.028.01, 4.6.025.01

इंद्रो॒ यज्व॑ने पृण॒ते च॑ शिक्ष॒त्युपेद् द॑दाति॒ न स्वं मु॑षायति । भूयो᳚भूयो र॒यिमिद॑स्य व॒र्धय॒न्नभि᳚न्ने खि॒ल्ये नि द॑धाति देव॒युं ॥6.028.02, 4.6.025.02

न ता न॑शंति॒ न द॑भाति॒ तस्क॑रो॒ नासा᳚मामि॒त्रो व्यथि॒रा द॑धर्षति । दे॒वाँश्च॒ याभि॒र्यज॑ते॒ ददा᳚ति च॒ ज्योगित्ताभिः॑ सचते॒ गोप॑तिः स॒ह ॥6.028.03, 4.6.025.03

न ता, अर्वा᳚ रे॒णुक॑काटो, अश्नुते॒ न सं᳚स्कृत॒त्रमुप॑ यंति॒ ता, अ॒भि । उ॒रु॒गा॒यमभ॑यं॒ तस्य॒ ता, अनु॒ गावो॒ मर्त॑स्य॒ वि च॑रंति॒ यज्व॑नः ॥6.028.04, 4.6.025.04

गावो॒ भगो॒ गाव॒ इंद्रो᳚ मे, अच्छा॒न् गावः॒ सोम॑स्य प्रथ॒मस्य॑ भ॒क्षः । इ॒मा या गावः॒ स ज॑नास॒ इंद्र॑ इ॒च्छामीद्धृ॒दा मन॑सा चि॒दिंद्रं᳚ ॥6.028.05, 4.6.025.05

यू॒यं गा᳚वो मेदयथा कृ॒शं चि॑दश्री॒रं चि॑त् कृणुथा सु॒प्रती᳚कं । भ॒द्रं गृ॒हं कृ॑णुथ भद्रवाचो बृ॒हद् वो॒ वय॑ उच्यते स॒भासु॑ ॥6.028.06, 4.6.025.06

प्र॒जाव॑तीः सू॒यव॑सं रि॒शंतीः᳚ शु॒द्धा, अ॒पः सु॑प्रपा॒णे पिबं᳚तीः । मा वः॑ स्ते॒न ई᳚शत॒ माघशं᳚सः॒ परि॑ वो हे॒ती रु॒द्रस्य॑ वृज्याः ॥6.028.07, 4.6.025.07

उपे॒दमु॑प॒पर्च॑नमा॒सु गोषूप॑ पृच्यतां । उप॑ ऋष॒भस्य॒ रेत॒स्युपें᳚द्र॒ तव॑ वी॒र्ये᳚ ॥6.028.08, 4.6.025.08

मा॒ता रु॒द्राणां᳚ दुहि॒ता वसू᳚नां॒ स्वसा᳚दि॒त्याना᳚म॒मृत॑स्य॒ नाभिः॑ । प्र नु वो᳚चं चिकि॒तुषे॒ जना᳚य॒ मा गामना᳚गा॒मदि॑तिं वधिष्ट ॥8.101.15, 6.7.8.5 

व॒चो॒विदं॒ वाच॑मुदी॒रयं᳚तीं॒ विश्वा᳚भिर्धी॒भिरु॑प॒तिष्ठ॑मानां । दे॒वीं दे॒वेभ्यः॒ पर्ये॒युषीं॒ गामा मा᳚वृक्त॒ मर्त्यो᳚ द॒भ्रचे᳚ताः ॥8.101.16, 6.7.8.6 

मयोभूरिति चतुरृचस्य सूक्तस्य काक्षीवतः शंबरोगावस्त्रिष्टुप् ।

म॒यो॒भूर्वातो᳚ अ॒भि वा᳚तू॒स्रा, ऊर्ज॑स्वती॒रोष॑धी॒रा रि॑शंतां । पीव॑स्वतीर्जी॒वध᳚न्याः पिबंत्वव॒साय॑ प॒द्वते᳚ रुद्र मृळ ॥10.169.01, 8.8.027.01

याः सरू᳚पा॒ विरू᳚पा॒, एक॑रूपा॒ यासा᳚म॒ग्निरिष्ट्या॒ नामा᳚नि॒ वेद॑ । या, अंगि॑रस॒स्तप॑से॒ह च॒क्रुस्ताभ्यः॑ पर्जन्य॒ महि॒ शर्म॑ यच्छ ॥10.169.02, 8.8.027.02

या दे॒वेषु॑ त॒न्व१॑(अ॒)मैर॑यंत॒ यासां॒ सोमो॒ विश्वा᳚ रू॒पाणि॒ वेद॑ । ता, अ॒स्मभ्यं॒ पय॑सा॒ पिन्व॑मानाः प्र॒जाव॑तीरिंद्र गो॒ष्ठे रि॑रीहि ॥10.169.03, 8.8.027.03

प्र॒जाप॑ति॒र्मह्य॑मे॒ता ररा᳚णो॒ विश्वै᳚र्दे॒वैः पि॒तृभिः॑ संविदा॒नः । शि॒वाः स॒तीरुप॑ नो गो॒ष्ठमाक॒स्तासां᳚ व॒यं प्र॒जया॒ सं स॑देम ॥10.169.04, 8.8.027.04

13 । ऐकमत्य सूक्तं

संसमिति चतुरृचस्य सूक्तस्यांगिरसः संवननः आद्याया अग्निस्ततस्तिसृणां संज्ञानमनुष्टुप् तृतीयात्रिष्टुप् ।

संस॒मिद्यु॑वसे वृष॒न्नग्ने॒ विश्वा᳚न्य॒र्य आ । इ॒ळस्प॒दे समि॑ध्यसे॒ स नो॒ वसू॒न्या भ॑र ॥10.191.01, 8.8.049.01

सं ग॑च्छध्वं॒ सं व॑दध्वं॒ सं वो॒ मनां᳚सि जानतां । दे॒वा भा॒गं यथा॒ पूर्वे᳚ संजाना॒ना, उ॒पास॑ते ॥10.191.02, 8.8.049.02

स॒मा॒नो मंत्रः॒ समि॑तिः समा॒नी स॑मा॒नं मनः॑ स॒ह चि॒त्तमे᳚षां । स॒मा॒नं मंत्र॑म॒भि मं᳚त्रये वः समा॒नेन॑ वो ह॒विषा᳚ जुहोमि ॥10.191.03, 8.8.049.03

स॒मा॒नी व॒ आकू᳚तिः समा॒ना हृद॑यानि वः । स॒मा॒नम॑स्तु वो॒ मनो॒ यथा᳚ वः॒ सुस॒हास॑ति ॥10.191.04, 8.8.049.04

14 । अग्निसूक्तं (ऋग्वेद 1.1)

अग्निमीळ इति नवर्चस्य सूक्तस्य वैश्वामित्रोमधुच्छंदाअग्निर्गायत्री ।

अ॒ग्निमी᳚ळे पु॒रोहि॑तं य॒ज्ञस्य॑ दे॒वमृ॒त्विजं᳚ । होता᳚रं रत्न॒धात॑मं ॥1.001.01, 1.1.1.1

अ॒ग्निः पूर्वे᳚भि॒रृषि॑भि॒रीड्यो॒ नूत॑नैरु॒त । स दे॒वाँ, एह व॑क्षति ॥1.001.02, 1.1.1.2

अ॒ग्निना᳚ र॒यिम॑श्नव॒त् पोष॑मे॒व दि॒वेदि॑वे । य॒शसं᳚ वी॒रव॑त्तमं ॥1.001.03, 1.1.1.3

अग्ने॒ यं य॒ज्ञम॑ध्व॒रं वि॒श्वतः॑ परि॒भूरसि॑ । स इद् दे॒वेषु॑ गच्छति ॥1.001.04, 1.1.1.4

अ॒ग्निर्होता᳚ क॒विक्र॑तुः स॒त्यश्चि॒त्रश्र॑वस्तमः । दे॒वो दे॒वेभि॒रा ग॑मत् ॥1.001.05, 1.1.1.5

यदं॒ग दा॒शुषे॒ त्वमग्ने᳚ भ॒द्रं क॑रि॒ष्यसि॑ । तवेत्तत् स॒त्यमं᳚गिरः ॥1.001.06, 1.1.2.1

उप॑ त्वाग्ने दि॒वेदि॑वे॒ दोषा᳚वस्तर्धि॒या व॒यं । नमो॒ भरं᳚त॒ एम॑सि ॥1.001.07, 1.1.2.2

राजं᳚तमध्व॒राणां᳚ गो॒पामृ॒तस्य॒ दीदि॑विं । वर्ध॑मानं॒ स्वे दमे᳚ ॥1.001.08, 1.1.2.3

स नः॑ पि॒तेव॑ सू॒नवेऽग्ने᳚ सूपाय॒नो भ॑व । सच॑स्वा नः स्व॒स्तये᳚ ॥1.001.09, 1.1.2.4

15 । आ नो भद्राः सूक्तं

आनोभद्राइति दशर्चस्य सूक्तस्य राहूगणोगोतमो विश्वेदेवास्त्रिष्टुप् आद्याः पंचसप्तमीच जगत्यः षष्ठीविराट्‌स्थाना (सूक्तभेदप्रयोगपक्षेतुआद्यानांचतसृणां विश्वेदेवाः ततएकस्याइंद्रापूषणौततश्चतसृणां विश्वेदेवाःततएकस्याअदितिः एवंदश) ।

आ नो᳚ भ॒द्राः क्रत॑वो यंतु वि॒श्वतोऽद॑ब्धासो॒, अप॑रीतास उ॒द्भिदः॑ । दे॒वा नो॒ यथा॒ सद॒मिद् वृ॒धे, अस॒न्नप्रा᳚युवो रक्षि॒तारो᳚ दि॒वेदि॑वे ॥1.089.01, 1.6.015.01

दे॒वानां᳚ भ॒द्रा सु॑म॒तिरृ॑जूय॒तां दे॒वानां᳚ रा॒तिर॒भि नो॒ नि व॑र्ततां । दे॒वानां᳚ स॒ख्यमुप॑ सेदिमा व॒यं दे॒वा न॒ आयुः॒ प्र ति॑रंतु जी॒वसे᳚ ॥1.089.02, 1.6.015.02

तान् पूर्व॑या नि॒विदा᳚ हूमहे व॒यं भगं᳚ मि॒त्रमदि॑तिं॒ दक्ष॑म॒स्रिधं᳚ । अ॒र्य॒मणं॒ वरु॑णं॒ सोम॑म॒श्विना॒ सर॑स्वती नः सु॒भगा॒ मय॑स्करत् ॥1.089.03, 1.6.015.03

तन्नो॒ वातो᳚ मयो॒भु वा᳚तु भेष॒जं तन्मा॒ता पृ॑थि॒वी तत् पि॒ता द्यौः । तद् ग्रावा᳚णः सोम॒सुतो᳚ मयो॒भुव॒स्तद॑श्विना शृणुतं धिष्ण्या यु॒वं ॥1.089.04, 1.6.015.04

तमीशा᳚नं॒ जग॑तस्त॒स्थुष॒स्पतिं᳚ धियंजि॒न्वमव॑से हूमहे व॒यं । पू॒षा नो॒ यथा॒ वेद॑सा॒मस॑द् वृ॒धे र॑क्षि॒ता पा॒युरद॑ब्धः स्व॒स्तये᳚ ॥1.089.05, 1.6.015.05

स्व॒स्ति न॒ इंद्रो᳚ वृ॒द्धश्र॑वाः स्व॒स्ति नः॑ पू॒षा वि॒श्ववे᳚दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒, अरि॑ष्टनेमिः स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑र्दधातु ॥1.089.06, 1.6.016.01

पृष॑दश्वा म॒रुतः॒ पृश्नि॑मातरः शुभं॒यावा᳚नो वि॒दथे᳚षु॒ जग्म॑यः । अ॒ग्नि॒जि॒ह्वा मन॑वः॒ सूर॑चक्षसो॒ विश्वे᳚ नो दे॒वा, अव॒सा ग॑मन्नि॒ह ॥1.089.07, 1.6.016.02

भ॒द्रं कर्णे᳚भिः शृणुयाम देवा भ॒द्रं प॑श्येमा॒क्षभि᳚र्यजत्राः । स्थि॒रैरंगै᳚स्तुष्टु॒वांस॑स्त॒नूभि॒र्व्य॑शेम दे॒वहि॑तं॒ यदायुः॑ ॥1.089.08, 1.6.016.03

श॒तमिन्नु श॒रदो॒, अंति॑ देवा॒ यत्रा᳚ नश्च॒क्रा ज॒रसं᳚ त॒नूनां᳚ । पु॒त्रासो॒ यत्र॑ पि॒तरो॒ भवं᳚ति॒ मा नो᳚ म॒ध्या री᳚रिष॒तायु॒र्गंतोः᳚ ॥1.089.09, 1.6.016.04

अदि॑ति॒र्द्यौरदि॑तिरं॒तरि॑क्ष॒मदि॑तिर्मा॒ता स पि॒ता स पु॒त्रः । विश्वे᳚ दे॒वा, अदि॑तिः॒ पंच॒ जना॒, अदि॑तिर्जा॒तमदि॑ति॒र्जनि॑त्वं ॥1.089.10, 1.6.016.05

16 । ओषधी सूक्तं

याओषधीरिति त्रयोविंशत्यृचस्य सूक्तस्याथर्वणोभिषगोषधयोनुष्टुप् ।

या, ओष॑धीः॒ पूर्वा᳚ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा । मनै॒ नु ब॒भ्रूणा᳚म॒हं श॒तं धामा᳚नि स॒प्त च॑ ॥10.097.01, 8.5.8.1

श॒तं वो᳚ अंब॒ धामा᳚नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुहः॑ । अधा᳚ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे᳚ अग॒दं कृ॑त ॥10.097.02, 8.5.8.2

ओष॑धीः॒ प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः । अश्वा᳚ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुधः॑ पारयि॒ष्ण्वः॑ ॥10.097.03, 8.5.8.3

ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो᳚ देवी॒रुप॑ ब्रुवे । स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥10.097.04, 8.5.8.4

अ॒श्व॒त्थे वो᳚ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो᳚ वस॒तिष्कृ॒ता । गो॒भाज॒ इत्किला᳚सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षं ॥10.097.05, 8.5.8.5

यत्रौष॑धीः स॒मग्म॑त॒ राजा᳚नः॒ समि॑ताविव । विप्रः॒ स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी᳚व॒चात॑नः ॥10.097.06, 8.5.9.1

अ॒श्वा॒व॒तीं सो᳚माव॒तीमू॒र्जयं᳚ती॒मुदो᳚जसं । आवि॑त्सि॒ सर्वा॒, ओष॑धीर॒स्मा, अ॑रि॒ष्टता᳚तये ॥10.097.07, 8.5.9.2

उच्छुष्मा॒, ओष॑धीनां॒ गावो᳚ गो॒ष्ठादि॑वेरते । धनं᳚ सनि॒ष्यंती᳚नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥10.097.08, 8.5.9.3

इष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताथो᳚ यू॒यं स्थ॒ निष्कृ॑तीः । सी॒राः प॑त॒त्रिणीः᳚ स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ ॥10.097.09, 8.5.9.4

अति॒ विश्वाः᳚ परि॒ष्ठाः स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धीः॒ प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो॒3॑(ओ॒) रपः॑ ॥10.097.10, 8.5.9.5

यदि॒मा वा॒जय᳚न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे । आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी᳚व॒गृभो᳚ यथा ॥10.097.11, 8.5.010.01

यस्यौ᳚षधीः प्र॒सर्प॒थांग॑मंगं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा᳚धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व ॥10.097.12, 8.5.010.02

सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे᳚ण किकिदी॒विना᳚ । सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या᳚ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या ॥10.097.13, 8.5.010.03

अ॒न्या वो᳚ अ॒न्याम॑वत्व॒न्यान्यस्या॒, उपा᳚वत । ताः सर्वाः᳚ संविदा॒ना, इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वचः॑ ॥10.097.14, 8.5.010.04

याः फ॒लिनी॒र्या, अ॑फ॒ला, अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणीः᳚ । बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो᳚ मुंचं॒त्वंह॑सः ॥10.097.15, 8.5.010.05

मुं॒चंतु॑ मा शप॒थ्या॒3॑(आ॒)दथो᳚ वरु॒ण्या᳚दु॒त । अथो᳚ य॒मस्य॒ पड्बी᳚शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात् ॥10.097.16, 8.5.011.01

अ॒व॒पतं᳚तीरवदंदि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ । यं जी॒वम॒श्नवा᳚महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥10.097.17, 8.5.011.02

या, ओष॑धीः॒ सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः । तासां॒ त्वम॑स्युत्त॒मारं॒ कामा᳚य॒ शं हृ॒दे ॥10.097.18, 8.5.011.03

या, ओष॑धीः॒ सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ । बृह॒स्पति॑प्रसूता, अ॒स्यै सं द॑त्त वी॒र्यं᳚ ॥10.097.19, 8.5.011.04

मा वो᳚ रिषत्खनि॒ता यस्मै᳚ चा॒हं खना᳚मि वः । द्वि॒पच्चतु॑ष्पद॒स्माकं॒ सर्व॑मस्त्वनातु॒रं ॥10.097.20, 8.5.011.05

याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वंति॒ याश्च॑ दू॒रं परा᳚गताः । सर्वाः᳚ सं॒गत्य॑ वीरुधो॒ऽस्यै सं द॑त्त वी॒र्यं᳚ ॥10.097.21, 8.5.011.06

ओष॑धयः॒ सं व॑दंते॒ सोमे᳚न स॒ह राज्ञा᳚ । यस्मै᳚ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तं रा᳚जन् पारयामसि ॥10.097.22, 8.5.011.07

त्वमु॑त्त॒मास्यो᳚षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा, उप॑स्तयः । उप॑स्तिरस्तु॒ सो॒3॑(ओ॒)ऽस्माकं॒ यो, अ॒स्माँ, अ॑भि॒दास॑ति ॥10.097.23, 8.5.011.08

17 । कुमार सूक्तं

अग्निहोतेति दशर्चस्य सूक्तस्य गौतमोवामदेवोग्निः सप्तम्यष्टम्योःसाहदेव्यःसोमकः अंत्ययोरश्विनौगायत्री ।

अ॒ग्निर्होता᳚ नो, अध्व॒रे वा॒जी सन् परि॑ णीयते । दे॒वो दे॒वेषु॑ य॒ज्ञियः॑ ॥4.015.01, 3.5.015.01

परि॑ त्रिवि॒ष्ट्य॑ध्व॒रं यात्य॒ग्नी र॒थीरि॑व । आ दे॒वेषु॒ प्रयो॒ दध॑त् ॥4.015.02, 3.5.015.02

परि॒ वाज॑पतिः क॒विर॒ग्निर्ह॒व्यान्य॑क्रमीत् । दध॒द्रत्ना᳚नि दा॒शुषे᳚ ॥4.015.03, 3.5.015.03

अ॒यं यः सृंज॑ये पु॒रो दै᳚ववा॒ते स॑मि॒ध्यते᳚ । द्यु॒माँ, अ॑मित्र॒दंभ॑नः ॥4.015.04, 3.5.015.04

अस्य॑ घा वी॒र ईव॑तो॒ऽग्नेरी᳚शीत॒ मर्त्यः॑ । ति॒ग्मजं᳚भस्य मी॒ळ्हुषः॑ ॥4.015.05, 3.5.015.05

तमर्वं᳚तं॒ न सा᳚न॒सिम॑रु॒षं न दि॒वः शिशुं᳚ । म॒र्मृ॒ज्यंते᳚ दि॒वेदि॑वे ॥4.015.06, 3.5.016.01

बोध॒द्यन्मा॒ हरि॑भ्यां कुमा॒रः सा᳚हदे॒व्यः । अच्छा॒ न हू॒त उद॑रं ॥4.015.07, 3.5.016.02

उ॒त त्या य॑ज॒ता हरी᳚ कुमा॒रात् सा᳚हदे॒व्यात् । प्रय॑ता स॒द्य आ द॑दे ॥4.015.08, 3.5.016.03

ए॒ष वां᳚ देवावश्विना कुमा॒रः सा᳚हदे॒व्यः । दी॒र्घायु॑रस्तु॒ सोम॑कः ॥4.015.09, 3.5.016.04

तं यु॒वं दे᳚वावश्विना कुमा॒रं सा᳚हदे॒व्यं । दी॒र्घायु॑षं कृणोतन ॥4.015.10, 3.5.016.05

कुमारमिति द्वादशर्चस्य सूक्तस्य आत्रेयःकुमारः कमेतंविज्योतिषेत्यनयोर्जानोवृशोग्निस्त्रिष्टुप् अंत्याशक्वरी ( पाक्षिकोजरोवृशः सर्वसूक्तेपि । अत्रसर्वानुक्रमभाष्येजननाम्नऋषेः पुत्रोजानैत्येवनिर्णीतं । जरनाग्नऋषेः पुत्रोजारोवृशैतितुसायनभाष्यं । )

कु॒मा॒रं मा॒ता यु॑व॒तिः समु॑ब्धं॒ गुहा᳚ बिभर्ति॒ न द॑दाति पि॒त्रे । अनी᳚कमस्य॒ न मि॒नज्जना᳚सः पु॒रः प॑श्यंति॒ निहि॑तमर॒तौ ॥5.002.01, 3.8.014.01

कमे॒तं त्वं यु॑वते कुमा॒रं पेषी᳚ बिभर्षि॒ महि॑षी जजान । पू॒र्वीर्हि गर्भः॑ श॒रदो᳚ व॒वर्धाऽप॑श्यं जा॒तं यदसू᳚त मा॒ता ॥5.002.02, 3.8.014.02

हिर᳚ण्यदंतं॒ शुचि॑वर्णमा॒रात् क्षेत्रा᳚दपश्य॒मायु॑धा॒ मिमा᳚नं । द॒दा॒नो, अ॑स्मा, अ॒मृतं᳚ वि॒पृक्व॒त् किं माम॑निं॒द्राः कृ॑णवन्ननु॒क्थाः ॥5.002.03, 3.8.014.03

क्षेत्रा᳚दपश्यं सनु॒तश्चरं᳚तं सु॒मद् यू॒थं न पु॒रु शोभ॑मानं । न ता, अ॑गृभ्र॒न्नज॑निष्ट॒ हि षः पलि॑क्नी॒रिद् यु॑व॒तयो᳚ भवंति ॥5.002.04, 3.8.014.04

के मे᳚ मर्य॒कं वि य॑वंत॒ गोभि॒र्न येषां᳚ गो॒पा, अर॑णश्चि॒दास॑ । य ईं᳚ जगृ॒भुरव॒ ते सृ॑जं॒त्वाजा᳚ति प॒श्व उप॑ नश्चिकि॒त्वान् ॥5.002.05, 3.8.014.05

व॒सां राजा᳚नं वस॒तिं जना᳚ना॒मरा᳚तयो॒ नि द॑धु॒र्मर्त्ये᳚षु । ब्रह्मा॒ण्यत्रे॒रव॒ तं सृ॑जंतु निंदि॒तारो॒ निंद्या᳚सो भवंतु ॥5.002.06, 3.8.014.06

शुन॑श्चि॒च्छेपं॒ निदि॑तं स॒हस्रा॒द् यूपा᳚दमुंचो॒, अश॑मिष्ट॒ हि षः । ए॒वास्मद॑ग्ने॒ वि मु॑मुग्धि॒ पाशा॒न् होत॑श्चिकित्व इ॒ह तू नि॒षद्य॑ ॥5.002.07, 3.8.015.01

हृ॒णी॒यमा᳚नो॒, अप॒ हि मदैयेः॒ प्र मे᳚ दे॒वानां᳚ व्रत॒पा, उ॑वाच । इंद्रो᳚ वि॒द्वाँ, अनु॒ हि त्वा᳚ च॒चक्ष॒ तेना॒हम॑ग्ने॒, अनु॑शिष्ट॒ आगां᳚ ॥5.002.08, 3.8.015.02

वि ज्योति॑षा बृह॒ता भा᳚त्य॒ग्निरा॒विर्विश्वा᳚नि कृणुते महि॒त्वा । प्रादे᳚वीर्मा॒याः स॑हते दु॒रेवाः॒ शिशी᳚ते॒ शृंगे॒ रक्ष॑से वि॒निक्षे᳚ ॥5.002.09, 3.8.015.03

उ॒त स्वा॒नासो᳚ दि॒वि षं᳚त्व॒ग्नेस्ति॒ग्मायु॑धा॒ रक्ष॑से॒ हंत॒वा, उ॑ । मदे᳚ चिदस्य॒ प्र रु॑जंति॒ भामा॒ न व॑रंते परि॒बाधो॒, अदे᳚वीः ॥5.002.10, 3.8.015.04

ए॒तं ते॒ स्तोमं᳚ तुविजात॒ विप्रो॒ रथं॒ न धीरः॒ स्वपा᳚ अतक्षं । यदीद॑ग्ने॒ प्रति॒ त्वं दे᳚व॒ हर्याः॒ स्व᳚र्वतीर॒प ए᳚ना जयेम ॥5.002.11, 3.8.015.05

तु॒वि॒ग्रीवो᳚ वृष॒भो वा᳚वृधा॒नो᳚ऽश॒त्र्व१॑(अ॒)र्यः सम॑जाति॒ वेदः॑ । इती॒मम॒ग्निम॒मृता᳚ अवोचन् ब॒र्हिष्म॑ते॒ मन॑वे॒ शर्म॑ यंसद्ध॒विष्म॑ते॒ मन॑वे॒ शर्म॑ यंसत् ॥5.002.12, 3.8.015.06

यं कुमार इति त्यर्चस्य यामायनः कुमारः यमोनुष्टुप् ॥

यं कु॑मार॒ नवं॒ रथ॑मच॒क्रं मन॒साकृ॑णोः । एके᳚षं वि॒श्वतः॒ प्रांच॒मप॑श्य॒न्नधि॑ तिष्ठसि ॥10.135.03, 8.7.023.03

यं कु॑मार॒ प्राव॑र्तयो॒ रथं॒ विप्रे᳚भ्य॒स्परि॑ । तं सामानु॒ प्राव॑र्तत॒ समि॒तो ना॒व्याहि॑तं ॥10.135.04, 8.7.023.04

कः कु॑मा॒रम॑जनय॒द्रथं॒ को निर॑वर्तयत् । कः स्वि॒त्तद॒द्य नो᳚ ब्रूयादनु॒देयी॒ यथाभ॑वत् ॥10.135.05, 8.7.023.05

येयज्ञेनेत्येकादशर्चस्य सूक्तस्य मानवोनाभानेदिष्ठो विश्वेदेवाः प्रनूनमित्यादिचतसृणां सावर्णिर्जगती पंचम्यष्टमीनवम्योनुष्टुभः षष्टी बृहती सप्तमीसतोबृहती दशमीगायत्री अंत्यात्रिष्टुप् (भेदपक्षे अंगिरसः 6 विश्वेदेवाः 1 सावर्णिः 4 एवं 11 । अंगिरसोनुक्रमण्यांपाकषिकाउक्ताः) । येयज्ञेनेतिचतसृणां त्रिष्टुप् छंदस्त्वं कश्चिद्भूतेतद्बहुविरुद्धं । विरोधास्तु षळंगिरसां स्तुतिर्वांत्यात्रिष्टुबित्यनुक्रमाच्छेष जगत्यैति परिभाषाव्याघात एकः । तासां त्रिष्टुप् छंदस्त्वेनादेशपरिभाषयातासामंत्यायाश्चत्रिष्टुब्वे सिद्धेत्यात्रिष्टुबिति सिद्धानुवादलक्षणदोषा विष्करणद्वितीयः । दशमीत्वस्य गायत्री जगत्यन्याविनोत्तमामिति शौनकवचनाज्ञानेनस्वेच्छयाव्याख्यानमिति तृतीयश्चेति) ।

ये य॒ज्ञेन॒ दक्षि॑णया॒ सम॑क्ता॒, इंद्र॑स्य स॒ख्यम॑मृत॒त्वमा᳚न॒श । तेभ्यो᳚ भ॒द्रमं᳚गिरसो वो, अस्तु॒ प्रति॑ गृभ्णीत मान॒वं सु॑मेधसः ॥10.062.01, 8.2.1.1

य उ॒दाज᳚न् पि॒तरो᳚ गो॒मयं॒ वस्वृ॒तेनाभिं᳚दन् परिवत्स॒रे व॒लं । दी॒र्घा॒यु॒त्वमं᳚गिरसो वो, अस्तु॒ प्रति॑ गृभ्णीत मान॒वं सु॑मेधसः ॥10.062.02, 8.2.1.2

य ऋ॒तेन॒ सूर्य॒मारो᳚हयंदि॒व्यप्र॑थयन् पृथि॒वीं मा॒तरं॒ वि । सु॒प्र॒जा॒स्त्वमं᳚गिरसो वो, अस्तु॒ प्रति॑ गृभ्णीत मान॒वं सु॑मेधसः ॥10.062.03, 8.2.1.3

अ॒यं नाभा᳚ वदति व॒ल्गु वो᳚ गृ॒हे देव॑पुत्रा ऋषय॒स्तच्छृ॑णोतन । सु॒ब्र॒ह्म॒ण्यमं᳚गिरसो वो, अस्तु॒ प्रति॑ गृभ्णीत मान॒वं सु॑मेधसः ॥10.062.04, 8.2.1.4

विरू᳚पास॒ इदृष॑य॒स्त इद्गं᳚भी॒रवे᳚पसः । ते, अंगि॑रसः सू॒नव॒स्ते, अ॒ग्नेः परि॑ जज्ञिरे ॥10.062.05, 8.2.1.5

ये, अ॒ग्नेः परि॑ जज्ञि॒रे विरू᳚पासो दि॒वस्परि॑ । नव॑ग्वो॒ नु दश॑ग्वो॒, अंगि॑रस्तमो॒ सचा᳚ दे॒वेषु॑ मंहते ॥10.062.06, 8.2.2.1

इंद्रे᳚ण यु॒जा निः सृ॑जंत वा॒घतो᳚ व्र॒जं गोमं᳚तम॒श्विनं᳚ । स॒हस्रं᳚ मे॒ दद॑तो, अष्टक॒र्ण्य१॑(अः॒) श्रवो᳚ दे॒वेष्व॑क्रत ॥10.062.07, 8.2.2.2

प्र नू॒नं जा᳚यताम॒यं मनु॒स्तोक्मे᳚व रोहतु । यः स॒हस्रं᳚ श॒ताश्वं᳚ स॒द्यो दा॒नाय॒ मंह॑ते ॥10.062.08, 8.2.2.3

न तम॑श्नोति॒ कश्च॒न दि॒व इ॑व॒ सान्वा॒रभं᳚ । सा॒व॒र्ण्यस्य॒ दक्षि॑णा॒ वि सिंधु॑रिव पप्रथे ॥10.062.09, 8.2.2.4

उ॒त दा॒सा प॑रि॒विषे॒ स्मद्दि॑ष्टी॒ गोप॑रीणसा । यदु॑स्तु॒र्वश्च॑ मामहे ॥10.062.10, 8.2.2.5

स॒ह॒स्र॒दा ग्रा᳚म॒णीर्मा रि॑ष॒न्मनुः॒ सूर्ये᳚णास्य॒ यत॑मानैतु॒ दक्षि॑णा । साव᳚र्णेर्दे॒वाः प्र ति॑रं॒त्वायु॒र्यस्मि॒न्नश्रां᳚ता॒, अस॑नाम॒ वाजं᳚ ॥10.062.11, 8.2.2.6

18 । प्रातः सूक्तं

प्रातरग्निमिति सप्तर्चस्य सूकस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठोभगः आद्यायाअग्नींद्र मित्रावरुणाश्विभगपूषब्रह्मणस्पतिसोमरुद्रादेवताः अंत्यायाउषा आद्याजगती शेषास्त्रिष्टुभः ।

प्रा॒तर॒ग्निं प्रा॒तरिंद्रं᳚ हवामहे प्रा॒तर्मि॒त्रावरु॑णा प्रा॒तर॒श्विना᳚ । प्रा॒तर्भगं᳚ पू॒षणं॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं᳚ प्रा॒तः सोम॑मु॒त रु॒द्रं हु॑वेम ॥7.041.01, 5.4.8.1

प्रा॒त॒र्जितं॒ भग॑मु॒ग्रं हु॑वेम व॒यं पु॒त्रमदि॑ते॒र्यो वि॑ध॒र्ता । आ॒ध्रश्चि॒द् यं मन्य॑मानस्तु॒रश्चि॒द् राजा᳚ चि॒द् यं भगं᳚ भ॒क्षीत्याह॑ ॥7.041.02, 5.4.8.2

भग॒ प्रणे᳚त॒र्भग॒ सत्य॑राधो॒ भगे॒मां धिय॒मुद॑वा॒ दद᳚न्नः । भग॒ प्र णो᳚ जनय॒ गोभि॒रश्वै॒र्भग॒ प्र नृभि᳚र्नृ॒वंतः॑ स्याम ॥7.041.03, 5.4.8.3

उ॒तेदानीं॒ भग॑वंतः स्यामो॒त प्र॑पि॒त्व उ॒त मध्ये॒, अह्नां᳚ । उ॒तोदि॑ता मघव॒न् त्सूर्य॑स्य व॒यं दे॒वानां᳚ सुम॒तौ स्या᳚म ॥7.041.04, 5.4.8.4

भग॑ ए॒व भग॑वाँ, अस्तु देवा॒स्तेन॑ व॒यं भग॑वंतः स्याम । तं त्वा᳚ भग॒ सर्व॒ इज्जो᳚हवीति॒ स नो᳚ भग पुरए॒ता भ॑वे॒ह ॥7.041.05, 5.4.8.5

सम॑ध्व॒रायो॒षसो᳚ नमंत दधि॒क्रावे᳚व॒ शुच॑ये प॒दाय॑ । अ॒र्वा॒ची॒नं व॑सु॒विदं॒ भगं᳚ नो॒ रथ॑मि॒वाश्वा᳚ वा॒जिन॒ आ व॑हंतु ॥7.041.06, 5.4.8.6

अश्वा᳚वती॒र्गोम॑तीर्न उ॒षासो᳚ वी॒रव॑तीः॒ सद॑मुच्छंतु भ॒द्राः । घृ॒तं दुहा᳚ना वि॒श्वतः॒ प्रपी᳚ता यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभिः॒ सदा᳚ नः ॥7.041.07, 5.4.8.7

19 । मन्यु सूक्तं

यस्तेमन्यविति सप्तर्चस्य सूक्तस्य तापसो मन्युर्मन्युस्त्रिष्टुबाद्याजगती ।

यस्ते᳚ म॒न्योऽवि॑धद्वज्र सायक॒ सह॒ ओजः॑ पुष्यति॒ विश्व॑मानु॒षक् । सा॒ह्याम॒ दास॒मार्यं॒ त्वया᳚ यु॒जा सह॑स्कृतेन॒ सह॑सा॒ सह॑स्वता ॥10.083.01, 8.3.018.01

म॒न्युरिंद्रो᳚ म॒न्युरे॒वास॑ दे॒वो म॒न्युर्होता॒ वरु॑णो जा॒तवे᳚दाः । म॒न्युं विश॑ ईळते॒ मानु॑षी॒र्याः पा॒हि नो᳚ मन्यो॒ तप॑सा स॒जोषाः᳚ ॥10.083.02, 8.3.018.02

अ॒भी᳚हि मन्यो त॒वस॒स्तवी᳚या॒न् तप॑सा यु॒जा वि ज॑हि॒ शत्रू᳚न् । अ॒मि॒त्र॒हा वृ॑त्र॒हा द॑स्यु॒हा च॒ विश्वा॒ वसू॒न्या भ॑रा॒ त्वं नः॑ ॥10.083.03, 8.3.018.03

त्वं हि म᳚न्यो, अ॒भिभू᳚त्योजाः स्वयं॒भूर्भामो᳚ अभिमातिषा॒हः । वि॒श्वच॑र्षणिः॒ सहु॑रिः॒ सहा᳚वान॒स्मास्वोजः॒ पृत॑नासु धेहि ॥10.083.04, 8.3.018.04

अ॒भा॒गः सन्नप॒ परे᳚तो, अस्मि॒ तव॒ क्रत्वा᳚ तवि॒षस्य॑ प्रचेतः । तं त्वा᳚ मन्यो, अक्र॒तुर्जि॑हीळा॒हं स्वा त॒नूर्ब॑ल॒देया᳚य॒ मेहि॑ ॥10.083.05, 8.3.018.05

अ॒यं ते᳚ अ॒स्म्युप॒ मेह्य॒र्वाङ् प्र॑तीची॒नः स॑हुरे विश्वधायः । मन्यो᳚ वज्रिन्न॒भि मामा व॑वृत्स्व॒ हना᳚व॒ दस्यूँ᳚रु॒त बो᳚ध्या॒पेः ॥10.083.06, 8.3.018.06

अ॒भि प्रेहि॑ दक्षिण॒तो भ॑वा॒ मेऽधा᳚ वृ॒त्राणि॑ जंघनाव॒ भूरि॑ । जु॒होमि॑ ते ध॒रुणं॒ मध्वो॒, अग्र॑मु॒भा, उ॑पां॒शु प्र॑थ॒मा पि॑बाव ॥10.083.07, 8.3.018.07

त्वयामन्यविति सप्तर्चस्य सूक्तस्य तापसो मन्युर्मन्युर्जगती आद्यास्तिस्रस्त्रिष्टुभः ।

त्वया᳚ मन्यो स॒रथ॑मारु॒जंतो॒ हर्ष॑माणासो धृषि॒ता म॑रुत्वः । ति॒ग्मेष॑व॒ आयु॑धा सं॒शिशा᳚ना, अ॒भि प्र यं᳚तु॒ नरो᳚ अ॒ग्निरू᳚पाः ॥10.084.01, 8.3.019.01

अ॒ग्निरि॑व मन्यो त्विषि॒तः स॑हस्व सेना॒नीर्नः॑ सहुरे हू॒त ए᳚धि । ह॒त्वाय॒ शत्रू॒न् वि भ॑जस्व॒ वेद॒ ओजो॒ मिमा᳚नो॒ वि मृधो᳚ नुदस्व ॥10.084.02, 8.3.019.02

सह॑स्व मन्यो, अ॒भिमा᳚तिम॒स्मे रु॒जन् मृ॒णन् प्र॑मृ॒णन् प्रेहि॒ शत्रू᳚न् । उ॒ग्रं ते॒ पाजो᳚ न॒न्वा रु॑रुध्रे व॒शी वशं᳚ नयस एकज॒ त्वं ॥10.084.03, 8.3.019.03

एको᳚ बहू॒नाम॑सि मन्यवीळि॒तो विशं᳚विशं यु॒धये॒ सं शि॑शाधि । अकृ॑त्तरु॒क्त्वया᳚ यु॒जा व॒यं द्यु॒मंतं॒ घोषं᳚ विज॒याय॑ कृण्महे ॥10.084.04, 8.3.019.04

वि॒जे॒ष॒कृदिंद्र॑ इवानवब्र॒वो॒3॑(ओ॒)ऽस्माकं᳚ मन्यो, अधि॒पा भ॑वे॒ह । प्रि॒यं ते॒ नाम॑ सहुरे गृणीमसि वि॒द्मा तमुत्सं॒ यत॑ आब॒भूथ॑ ॥10.084.05, 8.3.019.05

आभू᳚त्या सह॒जा व॑ज्र सायक॒ सहो᳚ बिभर्ष्यभिभूत॒ उत्त॑रं । क्रत्वा᳚ नो मन्यो स॒ह मे॒द्ये᳚धि महाध॒नस्य॑ पुरुहूत सं॒सृजि॑ ॥10.084.06, 8.3.019.06

संसृ॑ष्टं॒ धन॑मु॒भयं᳚ स॒माकृ॑तम॒स्मभ्यं᳚ दत्तां॒ वरु॑णश्च म॒न्युः । भियं॒ दधा᳚ना॒ हृद॑येषु॒ शत्र॑वः॒ परा᳚जितासो॒, अप॒ नि ल॑यंतां ॥10.084.07, 8.3.019.07

20 । रक्षोघ्नसूक्तं

कृणुष्वेति पंचदशर्चस्य सूक्तस्य गौतमोवामदेवोरक्षोहाग्निस्त्रिष्टुप् ।

कृ॒णु॒ष्व पाजः॒ प्रसि॑तिं॒ न पृ॒थ्वीं या॒हि राजे॒वाम॑वाँ॒, इभे᳚न । तृ॒ष्वीमनु॒ प्रसि॑तिं द्रूणा॒नोऽस्ता᳚सि॒ विध्य॑ र॒क्षस॒स्तपि॑ष्ठैः ॥4.004.01, 3.4.023.01

तव॑ भ्र॒मास॑ आशु॒या प॑तं॒त्यनु॑ स्पृश धृष॒ता शोशु॑चानः । तपूं᳚ष्यग्ने जु॒ह्वा᳚ पतं॒गानसं᳚दितो॒ वि सृ॑ज॒ विष्व॑गु॒ल्काः ॥4.004.02, 3.4.023.02

प्रति॒ स्पशो॒ वि सृ॑ज॒ तूर्णि॑तमो॒ भवा᳚ पा॒युर्वि॒शो, अ॒स्या, अद॑ब्धः । यो नो᳚ दू॒रे, अ॒घशं᳚सो॒ यो, अंत्यग्ने॒ माकि॑ष्टे॒ व्यथि॒रा द॑धर्षीत् ॥4.004.03, 3.4.023.03

उद॑ग्ने तिष्ठ॒ प्रत्या त॑नुष्व॒ न्य१॑(अ॒)मित्राँ᳚, ओषतात्तिग्महेते । यो नो॒, अरा᳚तिं समिधान च॒क्रे नी॒चा तं ध॑क्ष्यत॒सन्न शुष्कं᳚ ॥4.004.04, 3.4.023.04

ऊ॒र्ध्वो भ॑व॒ प्रति॑ वि॒ध्याध्य॒स्मदा॒विष्कृ॑णुष्व॒ दैव्या᳚न्यग्ने । अव॑ स्थि॒रा त॑नुहि यातु॒जूनां᳚ जा॒मिमजा᳚मिं॒ प्र मृ॑णीहि॒ शत्रू᳚न् ॥4.004.05, 3.4.023.05

स ते᳚ जानाति सुम॒तिं य॑विष्ठ॒ य ईव॑ते॒ ब्रह्म॑णे गा॒तुमैर॑त् । विश्वा᳚न्यस्मै सु॒दिना᳚नि रा॒यो द्यु॒म्नान्य॒र्यो वि दुरो᳚ अ॒भि द्यौ᳚त् ॥4.004.06, 3.4.024.01

सेद॑ग्ने, अस्तु सु॒भगः॑ सु॒दानु॒र्यस्त्वा॒ नित्ये᳚न ह॒विषा॒ य उ॒क्थैः । पिप्री᳚षति॒ स्व आयु॑षि दुरो॒णे विश्वेद॑स्मै सु॒दिना॒ सास॑दि॒ष्टिः ॥4.004.07, 3.4.024.02

अर्चा᳚मि ते सुम॒तिं घोष्य॒र्वाक् सं ते᳚ वा॒वाता᳚ जरतामि॒यं गीः । स्वश्वा᳚स्त्वा सु॒रथा᳚ मर्जयेमा॒ऽस्मे क्ष॒त्राणि॑ धारये॒रनु॒ द्यून् ॥4.004.08, 3.4.024.03

इ॒ह त्वा॒ भूर्या च॑रे॒दुप॒ त्मन् दोषा᳚वस्तर्दीदि॒वांस॒मनु॒ द्यून् । क्रीळं᳚तस्त्वा सु॒मन॑सः सपेमा॒ऽभि द्यु॒म्ना त॑स्थि॒वांसो॒ जना᳚नां ॥4.004.09, 3.4.024.04

यस्त्वा॒ स्वश्वः॑ सुहिर॒ण्यो, अ॑ग्न उप॒याति॒ वसु॑मता॒ रथे᳚न । तस्य॑ त्रा॒ता भ॑वसि॒ तस्य॒ सखा॒ यस्त॑ आति॒थ्यमा᳚नु॒षग् जुजो᳚षत् ॥4.004.10, 3.4.024.05

म॒हो रु॑जामि बं॒धुता॒ वचो᳚भि॒स्तन्मा᳚ पि॒तुर्गोत॑मा॒दन्वि॑याय । त्वं नो᳚ अ॒स्य वच॑सश्चिकिद्धि॒ होत᳚र्यविष्ठ सुक्रतो॒ दमू᳚नाः ॥4.004.11, 3.4.025.01

अस्व॑प्नजस्त॒रण॑यः सु॒शेवा॒, अतं᳚द्रासोऽवृ॒का, अश्र॑मिष्ठाः । ते पा॒यवः॑ स॒ध्र्यं᳚चो नि॒षद्याऽग्ने॒ तव॑ नः पांत्वमूर ॥4.004.12, 3.4.025.02

ये पा॒यवो᳚ मामते॒यं ते᳚ अग्ने॒ पश्यं᳚तो, अं॒धं दु॑रि॒तादर॑क्षन् । र॒रक्ष॒ तान् त्सु॒कृतो᳚ वि॒श्ववे᳚दा॒ दिप्सं᳚त॒ इद् रि॒पवो॒ नाह॑ देभुः ॥4.004.13, 3.4.025.03

त्वया᳚ व॒यं स॑ध॒न्य१॑(अ॒)स्त्वोता॒स्तव॒ प्रणी᳚त्यश्याम॒ वाजा᳚न् । उ॒भा शंसा᳚ सूदय सत्यताते ऽनुष्ठु॒या कृ॑णुह्यह्रयाण ॥4.004.14, 3.4.025.04

अ॒या ते᳚ अग्ने स॒मिधा᳚ विधेम॒ प्रति॒ स्तोमं᳚ श॒स्यमा᳚नं गृभाय । दहा॒शसो᳚ र॒क्षसः॑ पा॒ह्य१॑(अ॒)स्मान् द्रु॒हो नि॒दो मि॑त्रमहो, अव॒द्यात् ॥4.004.15, 3.4.025.05

इंद्रासोमेति पंचविंशत्यृचस्य सूक्तस्य मैत्रावरुणिर्वसिष्ठैंद्रासोमौ अष्टमीषोडश्येकोनविंशी विंश्येकविंशी द्वाविंशी चतुर्विंशीनामिंद्रः नवमी द्वादशी त्रयोदशीनांसोमः दशमीचतुर्दश्योरग्निः एकादश्या विश्वेदेवाः सप्तदश्याग्रावाणः अष्टादश्यामरुतः त्रयोविंश्यावसिष्ठाशीः पृथिव्यंतरिक्षाणि आद्याः षडष्टादशी द्वाविंशी त्रयोविंश्योजगत्योंत्यानुष्टुप्‌ शिष्टास्त्रिष्टुभः । (अस्मिन्सूक्ते रक्षोघ्नत्वंगुणः सर्वासांदेवतानांवक्तव्यः) ।

इंद्रा᳚सोमा॒ तप॑तं॒ रक्ष॑ उ॒ब्जतं॒ न्य॑र्पयतं वृषणा तमो॒वृधः॑ । परा᳚ शृणीतम॒चितो॒ न्यो᳚षतं ह॒तं नु॒देथां॒ नि शि॑शीतम॒त्रिणः॑ ॥7.104.01, 5.7.5.1

इंद्रा᳚सोमा॒ सम॒घशं᳚सम॒भ्य१॑(अ॒)घं तपु᳚र्ययस्तु च॒रुर॑ग्नि॒वाँ, इ॑व । ब्र॒ह्म॒द्विषे᳚ क्र॒व्यादे᳚ घो॒रच॑क्षसे॒ द्वेषो᳚ धत्तमनवा॒यं कि॑मी॒दिने᳚ ॥7.104.02, 5.7.5.2

इंद्रा᳚सोमा दु॒ष्कृतो᳚ व॒व्रे, अं॒तर॑नारंभ॒णे तम॑सि॒ प्र वि॑ध्यतं । यथा॒ नातः॒ पुन॒रेक॑श्च॒नोदय॒त्तद्वा᳚मस्तु॒ सह॑से मन्यु॒मच्छवः॑ ॥7.104.03, 5.7.5.3

इंद्रा᳚सोमा व॒र्तय॑तं दि॒वो व॒धं सं पृ॑थि॒व्या, अ॒घशं᳚साय॒ तर्ह॑णं । उत्त॑क्षतं स्व॒र्य१॑(अं॒) पर्व॑तेभ्यो॒ येन॒ रक्षो᳚ वावृधा॒नं नि॒जूर्व॑थः ॥7.104.04, 5.7.5.4

इंद्रा᳚सोमा व॒र्तय॑तं दि॒वस्पर्य॑ग्नित॒प्तेभि᳚र्यु॒वमश्म॑हन्मभिः । तपु᳚र्वधेभिर॒जरे᳚भिर॒त्रिणो॒ नि पर्शा᳚ने विध्यतं॒ यंतु॑ निस्व॒रं ॥7.104.05, 5.7.5.5

इंद्रा᳚सोमा॒ परि॑ वां भूतु वि॒श्वत॑ इ॒यं म॒तिः क॒क्ष्याश्वे᳚व वा॒जिना᳚ । यां वां॒ होत्रां᳚ परिहि॒नोमि॑ मे॒धये॒मा ब्रह्मा᳚णि नृ॒पती᳚व जिन्वतं ॥7.104.06, 5.7.6.1

प्रति॑ स्मरेथां तु॒जय॑द्भि॒रेवै᳚र्ह॒तं द्रु॒हो र॒क्षसो᳚ भंगु॒राव॑तः । इंद्रा᳚सोमा दु॒ष्कृते॒ मा सु॒गं भू॒द्यो नः॑ क॒दा चि॑दभि॒दास॑ति द्रु॒हा ॥7.104.07, 5.7.6.2

यो मा॒ पाके᳚न॒ मन॑सा॒ चरं᳚तमभि॒चष्टे॒, अनृ॑तेभि॒र्वचो᳚भिः । आप॑ इव का॒शिना॒ संगृ॑भीता॒, अस᳚न्न॒स्त्वास॑त इंद्र व॒क्ता ॥7.104.08, 5.7.6.3

ये पा᳚कशं॒सं वि॒हरं᳚त॒ एवै॒र्ये वा᳚ भ॒द्रं दू॒षयं᳚ति स्व॒धाभिः॑ । अह॑ये वा॒ तान् प्र॒ददा᳚तु॒ सोम॒ आ वा᳚ दधातु॒ निरृ॑तेरु॒पस्थे᳚ ॥7.104.09, 5.7.6.4

यो नो॒ रसं॒ दिप्स॑ति पि॒त्वो, अ॑ग्ने॒ यो, अश्वा᳚नां॒ यो गवां॒ यस्त॒नूनां᳚ । रि॒पुः स्ते॒नः स्ते᳚य॒कृद्द॒भ्रमे᳚तु॒ नि ष ही᳚यतां त॒न्वा॒3॑(आ॒) तना᳚ च ॥7.104.10, 5.7.6.5

प॒रः सो, अ॑स्तु त॒न्वा॒3॑(आ॒) तना᳚ च ति॒स्रः पृ॑थि॒वीर॒धो, अ॑स्तु॒ विश्वाः᳚ । प्रति॑ शुष्यतु॒ यशो᳚ अस्य देवा॒ यो नो॒ दिवा॒ दिप्स॑ति॒ यश्च॒ नक्तं᳚ ॥7.104.11, 5.7.7.1

सु॒वि॒ज्ञा॒नं चि॑कि॒तुषे॒ जना᳚य॒ सच्चास॑च्च॒ वच॑सी पस्पृधाते । तयो॒र्यत्स॒त्यं य॑त॒रदृजी᳚य॒स्तदित्सोमो᳚ऽवति॒ हंत्यास॑त् ॥7.104.12, 5.7.7.2

न वा, उ॒ सोमो᳚ वृजि॒नं हि॑नोति॒ न क्ष॒त्रियं᳚ मिथु॒या धा॒रयं᳚तं । हंति॒ रक्षो॒ हंत्यास॒द्वदं᳚तमु॒भाविंद्र॑स्य॒ प्रसि॑तौ शयाते ॥7.104.13, 5.7.7.3

यदि॑ वा॒हमनृ॑तदेव॒ आस॒ मोघं᳚ वा दे॒वाँ, अ॑प्यू॒हे, अ॑ग्ने । किम॒स्मभ्यं᳚ जातवेदो हृणीषे द्रोघ॒वाच॑स्ते निरृ॒थं स॑चंतां ॥7.104.14, 5.7.7.4

अ॒द्या मु॑रीय॒ यदि॑ यातु॒धानो॒, अस्मि॒ यदि॒ वायु॑स्त॒तप॒ पूरु॑षस्य । अधा॒ स वी॒रैर्द॒शभि॒र्वि यू᳚या॒ यो मा॒ मोघं॒ यातु॑धा॒नेत्याह॑ ॥7.104.15, 5.7.7.5

यो माया᳚तुं॒ यातु॑धा॒नेत्याह॒ यो वा᳚ र॒क्षाः शुचि॑र॒स्मीत्याह॑ । इंद्र॒स्तं हं᳚तु मह॒ता व॒धेन॒ विश्व॑स्य जं॒तोर॑ध॒मस्प॑दीष्ट ॥7.104.16, 5.7.8.1

प्र या जिगा᳚ति ख॒र्गले᳚व॒ नक्त॒मप॑ द्रु॒हा त॒न्व१॑(अं॒) गूह॑माना । व॒व्राँ, अ॑नं॒ताँ, अव॒ सा प॑दीष्ट॒ ग्रावा᳚णो घ्नंतु र॒क्षस॑ उप॒ब्दैः ॥7.104.17, 5.7.8.2

वि ति॑ष्ठध्वं मरुतो वि॒क्ष्वि1॑(इ॒)च्छत॑ गृभा॒यत॑ र॒क्षसः॒ सं पि॑नष्टन । वयो॒ ये भू॒त्वी प॒तयं᳚ति न॒क्तभि॒र्ये वा॒ रिपो᳚ दधि॒रे दे॒वे, अ॑ध्व॒रे ॥7.104.18, 5.7.8.3

प्र व॑र्तय दि॒वो, अश्मा᳚नमिंद्र॒ सोम॑शितं मघव॒न् त्सं शि॑शाधि । प्राक्ता॒दपा᳚क्तादध॒रादुद॑क्ताद॒भि ज॑हि र॒क्षसः॒ पर्व॑तेन ॥7.104.19, 5.7.8.4

ए॒त उ॒ त्ये प॑तयंति॒ श्वया᳚तव॒ इंद्रं᳚ दिप्संति दि॒प्सवोऽदा᳚भ्यं । शिशी᳚ते श॒क्रः पिशु॑नेभ्यो व॒धं नू॒नं सृ॑जद॒शनिं᳚ यातु॒मद्भ्यः॑ ॥7.104.20, 5.7.8.5

इंद्रो᳚ यातू॒नाम॑भवत्पराश॒रो ह॑वि॒र्मथी᳚नाम॒भ्या॒3॑(आ॒)विवा᳚सतां । अ॒भीदु॑ श॒क्रः प॑र॒शुर्यथा॒ वनं॒ पात्रे᳚व भिं॒दन् त्स॒त ए᳚ति र॒क्षसः॑ ॥7.104.21, 5.7.9.1

उलू᳚कयातुं शुशु॒लूक॑यातुं ज॒हि श्वया᳚तुमु॒त कोक॑यातुं । सु॒प॒र्णया᳚तुमु॒त गृध्र॑यातुं दृ॒षदे᳚व॒ प्र मृ॑ण॒ रक्ष॑ इंद्र ॥7.104.22, 5.7.9.2

मा नो॒ रक्षो᳚ अ॒भि न॑ड्यातु॒माव॑ता॒मपो᳚च्छतु मिथु॒ना या कि॑मी॒दिना᳚ । पृ॒थि॒वी नः॒ पार्थि॑वात्पा॒त्वंह॑सो॒ऽन्तरि॑क्षं दि॒व्यात्पा᳚त्व॒स्मान् ॥7.104.23, 5.7.9.3

इंद्र॑ ज॒हि पुमां᳚सं यातु॒धान॑मु॒त स्त्रियं᳚ मा॒यया॒ शाश॑दानां । विग्री᳚वासो॒ मूर॑देवा ऋदंतु॒ मा ते दृ॑श॒न् त्सूर्य॑मु॒च्चरं᳚तं ॥7.104.24, 5.7.9.4

प्रति॑ चक्ष्व॒ वि च॒क्ष्वेंद्र॑श्च सोम जागृतं । रक्षो᳚भ्यो व॒धम॑स्यतम॒शनिं᳚ यातु॒मद्भ्यः॑ ॥7.104.25, 5.7.9.5

रक्षोहणमिति पंचविंशत्यृचस्य सूक्तस्य भारद्वाजःपायूरक्षोहाग्निस्त्रिष्टुप् अंत्याश्चतस्रोनुष्टुभः ।

र॒क्षो॒हणं᳚ वा॒जिन॒मा जि॑घर्मि मि॒त्रं प्रथि॑ष्ठ॒मुप॑ यामि॒ शर्म॑ । शिशा᳚नो, अ॒ग्निः क्रतु॑भिः॒ समि॑द्धः॒ स नो॒ दिवा॒ स रि॒षः पा᳚तु॒ नक्तं᳚ ॥10.087.01, 8.4.5.1

अयो᳚दंष्ट्रो, अ॒र्चिषा᳚ यातु॒धाना॒नुप॑ स्पृश जातवेदः॒ समि॑द्धः । आ जि॒ह्वया॒ मूर॑देवान् रभस्व क्र॒व्यादो᳚ वृ॒क्त्व्यपि॑ धत्स्वा॒सन् ॥10.087.02, 8.4.5.2

उ॒भोभ॑यावि॒न्नुप॑ धेहि॒ दंष्ट्रा᳚ हिं॒स्रः शिशा॒नोऽव॑रं॒ परं᳚ च । उ॒तांतरि॑क्षे॒ परि॑ याहि राजं॒जंभैः॒ सं धे᳚ह्य॒भि या᳚तु॒धाना᳚न् ॥10.087.03, 8.4.5.3

य॒ज्ञैरिषूः᳚ सं॒नम॑मानो, अग्ने वा॒चा श॒ल्याँ, अ॒शनि॑भिर्दिहा॒नः । ताभि᳚र्विध्य॒ हृद॑ये यातु॒धाना᳚न् प्रती॒चो बा॒हून् प्रति॑ भङ्ध्येषां ॥10.087.04, 8.4.5.4

अग्ने॒ त्वचं᳚ यातु॒धान॑स्य भिंधि हिं॒स्राशनि॒र्हर॑सा हंत्वेनं । प्र पर्वा᳚णि जातवेदः शृणीहि क्र॒व्यात्क्र॑वि॒ष्णुर्वि चि॑नोतु वृ॒क्णं ॥10.087.05, 8.4.5.5

यत्रे॒दानीं॒ पश्य॑सि जातवेद॒स्तिष्ठं᳚तमग्न उ॒त वा॒ चरं᳚तं । यद्वां॒तरि॑क्षे प॒थिभिः॒ पतं᳚तं॒ तमस्ता᳚ विध्य॒ शर्वा॒ शिशा᳚नः ॥10.087.06, 8.4.6.1

उ॒ताल॑ब्धं स्पृणुहि जातवेद आलेभा॒नादृ॒ष्टिभि᳚र्यातु॒धाना᳚त् । अग्ने॒ पूर्वो॒ नि ज॑हि॒ शोशु॑चान आ॒मादः॒, क्ष्विंका॒स्तम॑दं॒त्वेनीः᳚ ॥10.087.07, 8.4.6.2

इ॒ह प्र ब्रू᳚हि यत॒मः सो, अ॑ग्ने॒ यो या᳚तु॒धानो॒ य इ॒दं कृ॒णोति॑ । तमा र॑भस्व स॒मिधा᳚ यविष्ठ नृ॒चक्ष॑स॒श्चक्षु॑षे रंधयैनं ॥10.087.08, 8.4.6.3

ती॒क्ष्णेना᳚ग्ने॒ चक्षु॑षा रक्ष य॒ज्ञं प्रांचं॒ वसु॑भ्यः॒ प्र ण॑य प्रचेतः । हिं॒स्रं रक्षां᳚स्य॒भि शोशु॑चानं॒ मा त्वा᳚ दभन्यातु॒धाना᳚ नृचक्षः ॥10.087.09, 8.4.6.4

नृ॒चक्षा॒ रक्षः॒ परि॑ पश्य वि॒क्षु तस्य॒ त्रीणि॒ प्रति॑ शृणी॒ह्यग्रा᳚ । तस्या᳚ग्ने पृ॒ष्टीर्हर॑सा शृणीहि त्रे॒धा मूलं᳚ यातु॒धान॑स्य वृश्च ॥10.087.10, 8.4.6.5

त्रिर्या᳚तु॒धानः॒ प्रसि॑तिं त एत्वृ॒तं यो, अ॑ग्ने॒, अनृ॑तेन॒ हंति॑ । तम॒र्चिषा᳚ स्फू॒र्जयं᳚जातवेदः सम॒क्षमे᳚नं गृण॒ते नि वृ᳚ङ्धि ॥10.087.11, 8.4.7.1

तद॑ग्ने॒ चक्षुः॒ प्रति॑ धेहि रे॒भे श॑फा॒रुजं॒ येन॒ पश्य॑सि यातु॒धानं᳚ । अ॒थ॒र्व॒वज्ज्योति॑षा॒ दैव्ये᳚न स॒त्यं धूर्वं᳚तम॒चितं॒ न्यो᳚ष ॥10.087.12, 8.4.7.2

यद॑ग्ने, अ॒द्य मि॑थु॒ना शपा᳚तो॒ यद्वा॒चस्तृ॒ष्टं ज॒नयं᳚त रे॒भाः । म॒न्योर्मन॑सः शर॒व्या॒3॑(आ॒) जाय॑ते॒ या तया᳚ विध्य॒ हृद॑ये यातु॒धाना᳚न् ॥10.087.13, 8.4.7.3

परा᳚ शृणीहि॒ तप॑सा यातु॒धाना॒न् परा᳚ग्ने॒ रक्षो॒ हर॑सा शृणीहि । परा॒र्चिषा॒ मूर॑देवांछृणीहि॒ परा᳚सु॒तृपो᳚ अ॒भि शोशु॑चानः ॥10.087.14, 8.4.7.4

परा॒द्य दे॒वा वृ॑जि॒नं शृ॑णंतु प्र॒त्यगे᳚नं श॒पथा᳚ यंतु तृ॒ष्टाः । वा॒चास्ते᳚नं॒ शर॑व ऋच्छंतु॒ मर्म॒न् विश्व॑स्यैतु॒ प्रसि॑तिं यातु॒धानः॑ ॥10.087.15, 8.4.7.5

यः पौरु॑षेयेण क्र॒विषा᳚ समं॒क्ते यो, अश्व्ये᳚न प॒शुना᳚ यातु॒धानः॑ । यो, अ॒घ्न्याया॒ भर॑ति क्षी॒रम॑ग्ने॒ तेषां᳚ शी॒र्षाणि॒ हर॒सापि॑ वृश्च ॥10.087.16, 8.4.8.1

सं॒व॒त्स॒रीणं॒ पय॑ उ॒स्रिया᳚या॒स्तस्य॒ माशी᳚द्यातु॒धानो᳚ नृचक्षः । पी॒यूष॑मग्ने यत॒मस्तितृ॑प्सा॒त्तं प्र॒त्यंच॑म॒र्चिषा᳚ विध्य॒ मर्म᳚न् ॥10.087.17, 8.4.8.2

वि॒षं गवां᳚ यातु॒धानाः᳚ पिबं॒त्वा वृ॑श्च्यंता॒मदि॑तये दु॒रेवाः᳚ । परै᳚नांदे॒वः स॑वि॒ता द॑दातु॒ परा᳚ भा॒गमोष॑धीनां जयंतां ॥10.087.18, 8.4.8.3

स॒नाद॑ग्ने मृणसि यातु॒धाना॒न्न त्वा॒ रक्षां᳚सि॒ पृत॑नासु जिग्युः । अनु॑ दह स॒हमू᳚रान् क्र॒व्यादो॒ मा ते᳚ हे॒त्या मु॑क्षत॒ दैव्या᳚याः ॥10.087.19, 8.4.8.4

त्वं नो᳚ अग्ने, अध॒रादुद॑क्ता॒त् त्वं प॒श्चादु॒त र॑क्षा पु॒रस्ता᳚त् । प्रति॒ ते ते᳚ अ॒जरा᳚स॒स्तपि॑ष्ठा, अ॒घशं᳚सं॒ शोशु॑चतो दहंतु ॥10.087.20, 8.4.8.5

प॒श्चात्पु॒रस्ता᳚दध॒रादुद॑क्तात्क॒विः काव्ये᳚न॒ परि॑ पाहि राजन् । सखे॒ सखा᳚यम॒जरो᳚ जरि॒म्णेऽग्ने॒ मर्ताँ॒, अम॑र्त्य॒स्त्वं नः॑ ॥10.087.21, 8.4.9.1

परि॑ त्वाग्ने॒ पुरं᳚ व॒यं विप्रं᳚ सहस्य धीमहि । धृ॒षद्व᳚र्णं दि॒वेदि॑वे हं॒तारं᳚ भंगु॒राव॑तां ॥10.087.22, 8.4.9.2

वि॒षेण॑ भंगु॒राव॑तः॒ प्रति॑ ष्म र॒क्षसो᳚ दह । अग्ने᳚ ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा॒ तपु॑रग्राभिरृ॒ष्टिभिः॑ ॥10.087.23, 8.4.9.3

प्रत्य॑ग्ने मिथु॒ना द॑ह यातु॒धाना᳚ किमी॒दिना᳚ । सं त्वा᳚ शिशामि जागृ॒ह्यद॑ब्धं विप्र॒ मन्म॑भिः ॥10.087.24, 8.4.9.4

प्रत्य॑ग्ने॒ हर॑सा॒ हरः॑ शृणी॒हि वि॒श्वतः॒ प्रति॑ । या॒तु॒धान॑स्य र॒क्षसो॒ बलं॒ वि रु॑ज वी॒र्यं᳚ ॥10.087.25, 8.4.9.5

अग्नेहंसीति नवर्चस्य सूक्तस्यामहीयव उरुक्षयोरक्षोहाग्निर्गायत्री ।

अग्ने॒ हंसि॒ न्य१॑(अ॒)त्रिणं॒ दीद्य॒न्मर्त्ये॒ष्वा । स्वे क्षये᳚ शुचिव्रत ॥10.118.01, 8.6.024.01

उत्ति॑ष्ठसि॒ स्वा᳚हुतो घृ॒तानि॒ प्रति॑ मोदसे । यत् त्वा॒ स्रुचः॑ स॒मस्थि॑रन् ॥10.118.02, 8.6.024.02

स आहु॑तो॒ वि रो᳚चते॒ऽग्निरी॒ळेन्यो᳚ गि॒रा । स्रु॒चा प्रती᳚कमज्यते ॥10.118.03, 8.6.024.03

घृ॒तेना॒ग्निः सम॑ज्यते॒ मधु॑प्रतीक॒ आहु॑तः । रोच॑मानो वि॒भाव॑सुः ॥10.118.04, 8.6.024.04

जर॑माणः॒ समि॑ध्यसे दे॒वेभ्यो᳚ हव्यवाहन । तं त्वा᳚ हवंत॒ मर्त्याः᳚ ॥10.118.05, 8.6.024.05

तं म॑र्ता॒, अम॑र्त्यं घृ॒तेना॒ग्निं स॑पर्यत । अदा᳚भ्यं गृ॒हप॑तिं ॥10.118.06, 8.6.025.01

अदा᳚भ्येन शो॒चिषाग्ने॒ रक्ष॒स्त्वं द॑ह । गो॒पा ऋ॒तस्य॑ दीदिहि ॥10.118.07, 8.6.025.02

स त्वम॑ग्ने॒ प्रती᳚केन॒ प्रत्यो᳚ष यातुधा॒न्यः॑ । उ॒रु॒क्षये᳚षु॒ दीद्य॑त् ॥10.118.08, 8.6.025.03

तं त्वा᳚ गी॒र्भिरु॑रु॒क्षया᳚ हव्य॒वाहं॒ समी᳚धिरे । यजि॑ष्ठं॒ मानु॑षे॒ जने᳚ ॥10.118.09, 8.6.025.04

ब्रह्मणाग्रिरिति षडृचस्य सूक्तस्य ब्राह्मोरक्षोहा प्रजापतिरनुष्टुप् । (अत्रसूक्तेऽनुक्रमण्यवष्टंभेनदेवतानिर्णयोनभवति । यतस्तत्र गर्भस्रावे प्रायश्चित्तिरित्युक्तं तेनसूक्तस्य प्रभावमात्रंद्योत्यतेनतुदेवता । अतोत्रप्रजापतिर्देवताग्राह्या । तथाच शौनकः ऽमंत्रएषुह्यनिरुक्तेषु देवतांकर्मतोवदेत् । मंत्रतः कर्मणाचैव प्रजापतिरसंभवेऽ इति । भाष्यकारैरपिप्रजापतिरेवोक्तः । बृहद्देवतायांतु राक्षोघ्नाग्नेयमित्युक्तं तत्रयुक्तायुक्तंसद्भिर्विचारणीयं ) ।

ब्रह्म॑णा॒ग्निः सं᳚विदा॒नो र॑क्षो॒हा बा᳚धतामि॒तः । अमी᳚वा॒ यस्ते॒ गर्भं᳚ दु॒र्णामा॒ योनि॑मा॒शये᳚ ॥10.162.01, 8.8.020.01

यस्ते॒ गर्भ॒ममी᳚वा दु॒र्णामा॒ योनि॑मा॒शये᳚ । अ॒ग्निष्टं ब्रह्म॑णा स॒ह निष्क्र॒व्याद॑मनीनशत् ॥10.162.02, 8.8.020.02

यस्ते॒ हंति॑ प॒तयं᳚तं निष॒त्स्नुं यः स॑रीसृ॒पं । जा॒तं यस्ते॒ जिघां᳚सति॒ तमि॒तो ना᳚शयामसि ॥10.162.03, 8.8.020.03

यस्त॑ ऊ॒रू वि॒हर॑त्यंत॒रा दंप॑ती॒ शये᳚ । योनिं॒ यो, अं॒तरा॒रेळ्हि॒ तमि॒तो ना᳚शयामसि ॥10.162.04, 8.8.020.04

यस्त्वा॒ भ्राता॒ पति॑र्भू॒त्वा जा॒रो भू॒त्वा नि॒पद्य॑ते । प्र॒जां यस्ते॒ जिघां᳚सति॒ तमि॒तो ना᳚शयामसि ॥10.162.05, 8.8.020.05

यस्त्वा॒ स्वप्ने᳚न॒ तम॑सा मोहयि॒त्वा नि॒पद्य॑ते । प्र॒जां यस्ते॒ जिघां᳚सति॒ तमि॒तो ना᳚शयामसि ॥10.162.06, 8.8.020.06

21 । रात्रि सूक्तं

रात्रीत्यष्टर्चस्य सूक्तस्य सौभरः कुशिकोरात्रिर्गायत्री (अत्रभारद्वाजीरात्रिऋषिकापाक्षिकी) ।

रात्री॒ व्य॑ख्यदाय॒ती पु॑रु॒त्रा दे॒व्य१॑(अ॒)क्षभिः॑ । विश्वा॒, अधि॒ श्रियो᳚ऽधित ॥10.127.01, 8.7.014.01

ओर्व॑प्रा॒, अम॑र्त्या नि॒वतो᳚ दे॒व्यु1॑(उ॒)द्वतः॑ । ज्योति॑षा बाधते॒ तमः॑ ॥10.127.02, 8.7.014.02

निरु॒ स्वसा᳚रमस्कृतो॒षसं᳚ दे॒व्या᳚य॒ती । अपेदु॑ हासते॒ तमः॑ ॥10.127.03, 8.7.014.03

सा नो᳚ अ॒द्य यस्या᳚ व॒यं नि ते॒ याम॒न्नवि॑क्ष्महि । वृ॒क्षे न व॑स॒तिं वयः॑ ॥10.127.04, 8.7.014.04

नि ग्रामा᳚सो, अविक्षत॒ नि प॒द्वंतो॒ नि प॒क्षिणः॑ । नि श्ये॒नास॑श्चिद॒र्थिनः॑ ॥10.127.05, 8.7.014.05

या॒वया᳚ वृ॒क्य१॑(अं॒) वृकं᳚ य॒वय॑ स्ते॒नमू᳚र्म्ये । अथा᳚ नः सु॒तरा᳚ भव ॥10.127.06, 8.7.014.06

उप॑ मा॒ पेपि॑श॒त्तमः॑ कृ॒ष्णं व्य॑क्तमस्थित । उष॑ ऋ॒णेव॑ यातय ॥10.127.07, 8.7.014.07

उप॑ ते॒ गा, इ॒वाक॑रं वृणी॒ष्व दु॑हितर्दिवः । रात्रि॒ स्तोमं॒ न जि॒ग्युषे᳚ ॥10.127.08, 8.7.014.08

परिशिष्टम् [ऋग्वेद मंडल 10.127 सूक्तस्यानंतरं][ऋग्वेद अष्टक 8, अध्याय 7, 14 वर्गानंतरं]

आ रात्रीत्यस्य चतुर्विंशत्यर्चस्य रात्रिसूक्तस्य कुशिकः सौभरो रात्रिर्वा भारद्वाजी ऋषिः रात्रिर्दुर्गा वा देवता गायत्रंचंदः, आद्याः पञ्चदश अनुष्टुभः, सोडशी त्रिष्टुप्, ततोष्टौ अनुष्टुभः, अंत्यौ द्वौ मंत्रौ रक्षोघ्नावनुष्टुभौ ॥

आ रा᳚त्रि॒ पार्थि॑वं॒ रज॑: पि॒तर॑: प्रायु॒ धाम॑भिः। दि॒व स्सदां᳚सि बृह॒ती वि ति॑ष्ठस॒ आ त्वे॒षं व॑र्तते॒ तमः॑॥

ये ते᳚ रात्रि नृ॒चक्ष॑सो यु॒क्तासो᳚ नव॒ति र्नव॑। अ॒शीति॑ स्सन्व॒ष्टा उ॒तो ते᳚ स॒प्त स॑प्त॒तीः॥

रात्रीं॒ प्रप॑द्ये ज॒न॒नीं॒ स॒र्वभू᳚तनि॒वेश॑नीं। भ॒द्रां भ॒गव॑तींकृ॒ष्णां॒॒ वि॒श्वस्य॑ जग॒तो नि॑शां॥

स॒म्वे॒शि॒नीं᳚ सं॒यमि॒नीं॒ग्र॒हन॑क्षत्र॒मालि॑नीं। प्रप᳚न्नो॒ऽहं शि॑वां रा॒त्रीं॒ भ॒द्रे पा᳚र म॒शीम॑हि॥ [भ॒द्रे॒ पा॒र॒ म॒शी॒म॒ह्योन्नमः॑]

स्तो॒ष्या॒मि॒ प्र॒य॒तो॒ देवीं᳚ श॒रण्यां᳚ बह्वृ॒चप्रि॑यां। स॒ह॒स्र॒संमि॑ता न्दु॒र्गां॒जा॒तवे᳚दसे सुनवाम॒ सोमं᳚॥

शां॒त्य॒र्थ॒ न्त॒द्द्वि॒जा॒तीना᳚मृ॒षिभि॑ स्सोम॒पाश्रि॑तां। ऋग्वे᳚दे॒ त्वं स॑मुत्प॒न्ना॒ऽरा॒ती॒य॒तो नि द॑हाति॒ वेदः॑॥

ये त्वां᳚देवि प्र॒पद्यं᳚ति ब्राह्म॒णा ह᳚व्य॒वाह॑नीं। अ॒वि॒द्या॒ बहु॑विद्या॒ वा॒ स न॑: पर्ष॒ दति॑ दु॒र्गाणि॒ विश्वा᳚॥

ये अ॑ग्निव॒र्णां शु॑भां सौ॒म्यां॒की॒र्तयि॑ष्यंति॒ ये द्वि॑जाः। तां॒स्ता॒र॒य॒ति॒ दुर्गा᳚णि ना॒वेव॒ सिंधु᳚ न्दुरि॒ताऽत्य॒ग्निः॥

दु॒र्गे॒षु॒ वि॒ष॒मे॒ घोरे᳚ सं॒ग्रामे᳚ रिपु॒संक॑टे। अग्नि॑चो॒रनि॑पाते॒षु॒ दु॒ष्टग्र॑हनि॒वारि॑णि॥ (दु॒ष्ट॒ग्र॒ह॒नि॒वा॒रि॒ण्योन्नमः॑)।

दु॒र्गे॒षु॒ वि॒ष॒मे॒षु त्वं᳚ सं॒ग्रामे᳚षु व॒नेषु॑ च। मो॒ह॒यि॒त्वा प्र॑पद्यं॒ते॒ ते॒षां मे᳚ अभ॒यंकु॑रु॥ [ते॒षां॒ मे॒ अ॒भ॒यं॒कु॒र्वोन्नमः॑]॥

के॒शि॒नीं॒ सर्व॑भूता॒नां॒ पं॒चमी᳚ति च॒ नाम॑ च। सा॒ मां॒ स॒मा॒ नि॒शा॒ देवी᳚ स॒र्वत॑: परि॒ रक्ष॑तु॥ [स॒र्व॒त॒: प॒रि॒ र॒क्ष॒त्वोन्नमः॑]॥

ता म॒ग्निव᳚र्णा॒ न्तप॑सा ज्वलं॒तीं वै᳚रोच॒नींक᳚र्मफ॒लेषु॒ जुष्टां᳚। दु॒र्गा न्दे॒वीं शर॑ण म॒हं प्रप॑द्ये सु॒तर॑सि तरसे॒ नम॑स्सु॒तर॑सि तरसे॒ नमः॑॥

दुर्गा᳚ दु॒र्गेषु॑ स्थाने॒षु॒ श॒न्नो दे᳚वी र॒भिष्ट॑ये। य इ॒म न्दु॒र्गास्त॑वं पु॒ण्यं॒रा॒त्रौरा᳚त्रौ स॒दा प॑ठेत्॥

रात्रि॒: कुशि॑क स्सौभ॒रो रात्रि॒र्वा भा᳚रद्वा॒जी रात्रि॒स्तवं᳚गाय॒त्रं॥ रात्री᳚सू॒क्तंज॑पे न्नि॒त्यं॒त॒त्काल॑ मुप॒पद्य॑ते। न योनिं॒ पुन॑ राया॒ति॒ स॒र्वपा᳚पैः प्र॒मुच्य॑ते॥

क्षी॒रेण॒ स्नापि॑ता दु॒र्गा चं॒दने᳚न वि॒लेपि॑ता। बिल्व॑प॒त्रकृ॑ताऽऽपी॒डा न॒मो दु॑र्गे न॒मो न॑मः॥

सर्व॑भू॒तपि॑शाचे॒भ्य॒स्स॒र्वस॑र्पस॒रीसृ॑पैः। दैवे᳚भ्यो॒ मानु॑षेभ्य॒श्च॒उ॒भये᳚भ्योऽभि॒रक्ष॑ मां॥

या ऋ॑ग्वे॒दे स्तु॑ता दे॒वी॒ का॒श्यपे᳚न उ॒दाहृ॑ता। जा॒तवे᳚दप्र॑भा गौ॒री॒ जा॒तवे᳚दसे सुनवाम॒ सोमं᳚॥

सुरा᳚सु॒रै र्द्वि॑जव॒रै॒: पि॒शाचो᳚रग॒राक्ष॑सैः। अरा᳚ति॒भय॑ उत्प॒न्ने॒ अ॒रा॒ती॒य॒तो नि द॑हाति॒ वेदः॑॥

गज॑द्वा॒रेऽप॑थे घो॒रे॒ सं॒ग्रामे᳚षु च॒ गौत॑मी। सर्वं᳚ रक्षतु दुरि॒तं स न॑:पर्ष॒दति॑ दु॒र्गाणि॒ विश्वा᳚॥

महा᳚भ॒ये स॑मुत्प॒न्ने स्मरं᳚ति च ज॒पंति॑ च। सर्वं᳚ता॒रय॑ते दु॒र्गा॒ ना॒वेव॒ सिंधुं᳚दुरि॒ताऽत्य॒ग्निः॥

य इ॒म न्दु॒र्गास्त॑वं पु॒ण्यं॒ शृ॒ण्वंति॑ च ज॒पंति॑ च। त्रिषु॑ लो॒केषु॑ विख्या॒तं॒त्रि॒षु लो᳚केषु॒ पूजि॑तं॥

अपु॑त्रो॒ लभ॑ते पु॒त्रां॒ध॒नही᳚नो ध॒नं ल॑भेत्। अच॑क्षु॒ र्लभ॑ते च॒क्षु॒ र्ब॒द्धोमु॑च्येत॒ बंध॑नात्॥

व्याधि॑तो॒ मुच्य॑ते रो॒गा॒द॒रोगी᳚ श्रिय॒ माप्नु॑यात्। ददा᳚ति॒ कामि॑तं स॒र्वं॒कात्या᳚यनि न॒मोऽस्तु॑ ते॥

उलू᳚कयातुं शुशु॒लूक॑यातुंज॒हि श्वया᳚तु मु॒त कोक॑यातुं। सु॒प॒र्णया᳚तु मु॒त गृध्र॑यातुंदृ॒षदे᳚व॒ प्रमृ॑ण॒ रक्ष॑ इंद्र॥

पि॒शंग॑भृष्टि मंभृ॒णं पि॒शाचि॑ मिंद्र॒ सं मृ॑ण। सर्वं॒ रक्षो॒ नि ब॑र्हय॥

परिशिष्टम् [ऋग्वेद मंडल 10 । 142 सूक्तस्यानंतरं][ऋग्वेद अष्टक 8, अध्याय 7, 30 वर्गानंतरं]

हिमस्य त्वेत्यस्य एकादशर्चस्य शालाग्निसूक्तस्य विश्वामित्रो भृगुर्वा ऋषिः अग्निर्वैश्वानरो वास्तुदेवता च देवता अनुष्टुभश्छंदांसि ॥

हि॒मस्य॑ त्वा ज॒रायु॑णा॒ शाले॒ परि᳚ व्ययामसि। उ॒त ह्र॒दो हि नो॒ धियो॒ऽग्नि र्द॑दातु भेष॒जं॥

शी॒त॒ह्र॒दो हि नो॒ धियो॒ऽग्नि र्द॑दातु भेष॒जं। अंति॒का म॒ग्नि म॒जन॑य॒दूर्वा᳚द॒ श्शश॒हाऽग॑मत्॥

अ॒जा॒त॒पु॒त्र॒प॒क्षाया᳚ हृ॒दयं॒ मम॑ दूयते। विपु॑लं॒ वनं᳚ ब॒ह्वाका᳚शं॒चर॑ जातवेद॒: कामा᳚य॥

मां॒च॒ र॒क्ष॒ पुत्रां᳚श्च॒ शर॑ण मभू॒ त्तव॑। पिं॒गा॒क्ष॒ लो॒हि॒तग्री᳚व कृ॒ष्णव᳚र्ण न॒मोऽस्तु॑ते॥

अ॒स्मान्नि॒ बर्ह॑स्येनां सा॒गर॑स्योर्म॒यो य॑था। इंद्रः॑ क्ष॒त्रंद॑दातु॒ वरु॑ण म॒भि षिं᳚चतु॥

श॒त्र॒वो॒ निध॑नं यां॒तु॒ ज॒य त्वं᳚ ब्रह्म॒तेज॑सा। क॒पि॒ल॒ज॒टीं स॒र्वभ॑क्षंचा॒ऽग्निं प्र॑त्यक्ष॒दैव॑तं। व॒रु॒णं॒च॒ व॒शा॒म्यग्रे᳚ म॒म पु॑त्रांश्च॒ रक्ष॑तु॥ (म॒म॒ पु॒त्रां॒श्च॒ र॒क्ष॒ त्वोन्नमः॑)।

साऽग्रं᳚ व॒र्षश॒तंजी᳚व पि॒ब खा᳚द च॒ मोद॑ च। दु॒:खि॒तां॒श्च द्वि॑जांश्चै॒व॒ प्र॒जांच॑ पशु॒ पाल॑य॥

याव॑दादि॒त्य स्त॑पति॒ याव॑द्भ्राजति॒ चं॒द्रमाः᳚। या॒व॒द्वा॒युः प्लवा᳚यति॒ताव॑ज्जीव॒ जया᳚ जय॥

येन॑ के॒न प्र॑कारे॒ण॒ को॒ हि ना᳚म नु॒ जीव॑ति। परे᳚षा॒ मुप॑कारा॒र्थं॒ य॒ज्जीव॑ति स॒ जीव॑ति॥

ए॒तां॒ वै॒श्वा॒नरीं᳚ स॒र्वदे᳚वान्न॒मोऽस्तु॑ ते॥

न चो᳚र॒भय॒न्न च॑ सर्प॒भय॒न्न च᳚ व्याघ्र॒भय॒न्न च॑ मृत्यु॒भयं᳚। य॒स्या॒ऽप॒मृ॒त्युर्न॑ च मृ॒त्यु॒स्सर्वं᳚ लभते॒ सर्वं᳚जयते॥

22 । स्वस्ति सूक्तं

स्वस्ति नो मिमीतामिति पंचर्चस्य स्वस्त्यात्रेयः विश्वेदेवाः प्रथमानां तिसृणां जगती त्रिष्टुप् वा अंत्ययोर्द्वयोरनुष्टुप् ॥

स्व॒स्ति नो᳚ मिमीताम॒श्विना॒ भगः॑ स्व॒स्ति दे॒व्यदि॑तिरन॒र्वणः॑ । स्व॒स्ति पू॒षा, असु॑रो दधातु नः स्व॒स्ति द्यावा᳚पृथि॒वी सु॑चे॒तुना᳚ ॥5.051.11, 4.3.7.1

स्व॒स्तये᳚ वा॒युमुप॑ ब्रवामहै॒ सोमं᳚ स्व॒स्ति भुव॑नस्य॒ यस्पतिः॑ । बृह॒स्पतिं॒ सर्व॑गणं स्व॒स्तये᳚ स्व॒स्तय॑ आदि॒त्यासो᳚ भवंतु नः ॥5.051.12, 4.3.7.2

विश्वे᳚ दे॒वा नो᳚ अ॒द्या स्व॒स्तये᳚ वैश्वान॒रो वसु॑र॒ग्निः स्व॒स्तये᳚ । दे॒वा, अ॑वंत्वृ॒भवः॑ स्व॒स्तये᳚ स्व॒स्ति नो᳚ रु॒द्रः पा॒त्वंह॑सः ॥5.051.13, 4.3.7.3

स्व॒स्ति मि॑त्रावरुणा स्व॒स्ति प॑थ्ये रेवति । स्व॒स्ति न॒ इंद्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ स्व॒स्ति नो᳚ अदिते कृधि ॥5.051.14, 4.3.7.4

स्व॒स्ति पंथा॒मनु॑ चरेम सूर्याचंद्र॒मसा᳚विव । पुन॒र्दद॒ताघ्न॑ता जान॒ता सं ग॑मेमहि ॥5.051.15, 4.3.7.5

परिशिष्टम् [ऋग्वेद मंडल 5, 51 सूक्तस्यानंतरं][ऋग्वेद अष्टक 4, अध्याय 3, 7 वर्गानंतरं]

स्वस्त्ययनमिति द्व्यर्चस्य तार्क्ष्यस्य अरिष्टनेमिः तार्क्ष्यो वा ऋषिः तार्क्ष्यो देवता त्रिष्टुप् छंदः ॥

स्व॒स्त्यय॑नं॒ तार्क्ष्य॒मरि॑ष्टनेमिं म॒हद्भू᳚तं वाय॒सं दे॒वता᳚नां। अ॒सु॒र॒घ्नमिंद्र॑सखं स॒मत्सु॑ बृ॒हद्यशो॒ नाव॑मि॒वा रु॑हेम॥

अं॒हो॒मुच॑मां॒गिर॑सं॒ गयं᳚ च स्व॒स्त्या᳚त्रे॒यं मन॑सा च॒ तार्क्ष्यं᳚। प्रय॑तपाणिः शर॒णं प्र प॑द्ये स्व॒स्ति सं᳚बा॒धेष्वभ॑यं नो, अस्तु ॥

23 । हिरण्यगर्भ सूक्तं

हिरण्यगर्भैति दशर्चस्य सूक्तस्य प्राजापत्योहिरण्यगर्भः प्रजापतिस्त्रिष्टुप् ।

हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे᳚ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा᳚धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै᳚ दे॒वाय॑ ह॒विषा᳚ विधेम ॥10.121.01, 8.7.3.1

य आ᳚त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यस्य॑ छा॒यामृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै᳚ दे॒वाय॑ ह॒विषा᳚ विधेम ॥10.121.02, 8.7.3.2

यः प्रा᳚ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे᳚ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै᳚ दे॒वाय॑ ह॒विषा᳚ विधेम ॥10.121.03, 8.7.3.3

यस्ये॒मे हि॒मवं᳚तो महि॒त्वा यस्य॑ समु॒द्रं र॒सया᳚ स॒हाहुः । यस्ये॒माः प्र॒दिशो॒ यस्य॑ बा॒हू कस्मै᳚ दे॒वाय॑ ह॒विषा᳚ विधेम ॥10.121.04, 8.7.3.4

येन॒ द्यौरु॒ग्रा पृ॑थि॒वी च॑ दृ॒ळ्हा येन॒ स्वः॑ स्तभि॒तं येन॒ नाकः॑ । यो, अं॒तरि॑क्षे॒ रज॑सो वि॒मानः॒ कस्मै᳚ दे॒वाय॑ ह॒विषा᳚ विधेम ॥10.121.05, 8.7.3.5

यं क्रंद॑सी॒, अव॑सा तस्तभा॒ने, अ॒भ्यैक्षे᳚तां॒ मन॑सा॒ रेज॑माने । यत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तो वि॒भाति॒ कस्मै᳚ दे॒वाय॑ ह॒विषा᳚ विधेम ॥10.121.06, 8.7.4.1

आपो᳚ ह॒ यद् बृ॑ह॒तीर्विश्व॒माय॒न् गर्भं॒ दधा᳚ना ज॒नयं᳚तीर॒ग्निं । ततो᳚ दे॒वानां॒ सम॑वर्त॒तासु॒रेकः॒ कस्मै᳚ दे॒वाय॑ ह॒विषा᳚ विधेम ॥10.121.07, 8.7.4.2

यश्चि॒दापो᳚ महि॒ना प॒र्यप॑श्य॒द् दक्षं॒ दधा᳚ना ज॒नयं᳚तीर्य॒ज्ञं । यो दे॒वेष्वधि॑ दे॒व एक॒ आसी॒त् कस्मै᳚ दे॒वाय॑ ह॒विषा᳚ विधेम ॥10.121.08, 8.7.4.3

मा नो᳚ हिंसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिवं᳚ स॒त्यध᳚र्मा ज॒जान॑ । यश्चा॒पश्चं॒द्रा बृ॑ह॒तीर्ज॒जान॒ कस्मै᳚ दे॒वाय॑ ह॒विषा᳚ विधेम ॥10.121.09, 8.7.4.4

प्रजा᳚पते॒ न त्वदे॒तान्य॒न्यो विश्वा᳚ जा॒तानि॒ परि॒ ता ब॑भूव । यत् का᳚मास्ते जुहु॒मस्तन्नो᳚ अस्तु व॒यं स्या᳚म॒ पत॑यो रयी॒णां ॥10.121.10, 8.7.4.5

24 । सत्येनोत्तभिता सूक्तं

सत्येनेति सप्तचत्वारिंशदृचस्य सूक्तस्य सूर्यासावित्रीऋषिका पंचानांसोमोदेवता ततएकादशानां सूर्याविवाहः सप्तदश्यादेवाः अष्टादश्याः सोमार्कौ एकोनविंश्याश्चंद्रमाः ततोनवानांनृणां विवाह मंत्राआशीः प्रायाः ततोद्वयोर्वधूर्वासोदेवता एकत्रिंश्यायक्ष्महा शिष्टानामृचसऊर्यांसावित्री अनुष्टुप्‌चतुर्दशीएकोनविंश्यादि तिस्रस्रयोविंशी चतुर्विंशीषड्विंशी षट्‌त्रिंशी सप्तत्रिंशी चतुश्चत्वारिंश्यश्चत्रिष्टुभः अष्टादशी सप्तविंशीत्रिचत्वारिंश्यश्च जगत्यः चतुस्त्रिंश्युरोबृहती ।

स॒त्येनोत्त॑भिता॒ भूमिः॒ सूर्ये॒णोत्त॑भिता॒ द्यौः । ऋ॒तेना᳚दि॒त्यास्ति॑ष्ठंति दि॒वि सोमो॒, अधि॑ श्रि॒तः ॥10.085.01, 8.3.020.01

सोमे᳚नादि॒त्या ब॒लिनः॒ सोमे᳚न पृथि॒वी म॒ही । अथो॒ नक्ष॑त्राणामे॒षामु॒पस्थे॒ सोम॒ आहि॑तः ॥10.085.02, 8.3.020.02

सोमं᳚ मन्यते पपि॒वान् यत् सं᳚पिं॒षंत्योष॑धिं । सोमं॒ यं ब्र॒ह्माणो᳚ वि॒दुर्न तस्या᳚श्नाति॒ कश्च॒न ॥10.085.03, 8.3.020.03

आ॒च्छद्वि॑धानैर्गुपि॒तो बार्ह॑तैः सोम रक्षि॒तः । ग्राव्णा॒मिच्छृ॒ण्वंति॑ष्ठसि॒ न ते᳚ अश्नाति॒ पार्थि॑वः ॥10.085.04, 8.3.020.04

यत् त्वा᳚ देव प्र॒पिबं᳚ति॒ तत॒ आ प्या᳚यसे॒ पुनः॑ । वा॒युः सोम॑स्य रक्षि॒ता समा᳚नां॒ मास॒ आकृ॑तिः ॥10.085.05, 8.3.020.05

रैभ्या᳚सीदनु॒देयी᳚ नाराशं॒सी न्योच॑नी । सू॒र्याया᳚ भ॒द्रमिद्वासो॒ गाथ॑यैति॒ परि॑ष्कृतं ॥10.085.06, 8.3.021.01

चित्ति॑रा, उप॒बर्ह॑णं॒ चक्षु॑रा, अ॒भ्यंज॑नं । द्यौर्भूमिः॒ कोश॑ आसी॒द् यदया᳚त् सू॒र्या पतिं᳚ ॥10.085.07, 8.3.021.02

स्तोमा᳚ आसन् प्रति॒धयः॑ कु॒रीरं॒ छंद॑ ओप॒शः । सू॒र्याया᳚ अ॒श्विना᳚ व॒राऽग्निरा᳚सीत् पुरोग॒वः ॥10.085.08, 8.3.021.03

सोमो᳚ वधू॒युर॑भवद॒श्विना᳚स्तामु॒भा व॒रा । सू॒र्यां यत् पत्ये॒ शंसं᳚तीं॒ मन॑सा सवि॒ताद॑दात् ॥10.085.09, 8.3.021.04

मनो᳚ अस्या॒, अन॑ आसी॒द् द्यौरा᳚सीदु॒त च्छ॒दिः । शु॒क्राव॑न॒ड्वाहा᳚वास्तां॒ यदया᳚त् सू॒र्या गृ॒हं ॥10.085.10, 8.3.021.05

ऋ॒क्सा॒माभ्या᳚म॒भिहि॑तौ॒ गावौ᳚ ते साम॒नावि॑तः । श्रोत्रं᳚ ते च॒क्रे, आ᳚स्तां दि॒वि पंथा᳚श्चराचा॒रः ॥10.085.11, 8.3.022.01

शुची᳚ ते च॒क्रे या॒त्या व्या॒नो, अक्ष॒ आह॑तः । अनो᳚ मन॒स्मयं᳚ सू॒र्याऽऽरो᳚हत् प्रय॒ती पतिं᳚ ॥10.085.12, 8.3.022.02

सू॒र्याया᳚ वह॒तुः प्रागा᳚त् सवि॒ता यम॒वासृ॑जत् । अ॒घासु॑ हन्यंते॒ गावोऽर्जु᳚न्योः॒ पर्यु॑ह्यते ॥10.085.13, 8.3.022.03

यद॑श्विना पृ॒च्छमा᳚ना॒वया᳚तं त्रिच॒क्रेण॑ वह॒तुं सू॒र्यायाः᳚ । विश्वे᳚ दे॒वा, अनु॒ तद्वा᳚मजानन् पु॒त्रः पि॒तरा᳚ववृणीत पू॒षा ॥10.085.14, 8.3.022.04

यदया᳚तं शुभस्पती वरे॒यं सू॒र्यामुप॑ । क्वैकं᳚ च॒क्रं वा᳚मासी॒त् क्व॑ दे॒ष्ट्राय॑ तस्थथुः ॥10.085.15, 8.3.022.05

द्वे ते᳚ च॒क्रे सू᳚र्ये ब्र॒ह्माण॑ ऋतु॒था वि॑दुः । अथैकं᳚ च॒क्रं यद्गुहा॒ तद॑द्धा॒तय॒ इद्वि॑दुः ॥10.085.16, 8.3.023.01

सू॒र्यायै᳚ दे॒वेभ्यो᳚ मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च । ये भू॒तस्य॒ प्रचे᳚तस इ॒दं तेभ्यो᳚ऽकरं॒ नमः॑ ॥10.085.17, 8.3.023.02

पू॒र्वा॒प॒रं च॑रतो मा॒ययै॒तौ शिशू॒ क्रीळं᳚तौ॒ परि॑ यातो, अध्व॒रं । विश्वा᳚न्य॒न्यो भुव॑नाभि॒चष्ट॑ ऋ॒तूँर॒न्यो वि॒दध॑ज्जायते॒ पुनः॑ ॥10.085.18, 8.3.023.03

नवो᳚नवो भवति॒ जाय॑मा॒नोऽह्नां᳚ के॒तुरु॒षसा᳚मे॒त्यग्रं᳚ । भा॒गं दे॒वेभ्यो॒ वि द॑धात्या॒यन् प्र चं॒द्रमा᳚स्तिरते दी॒र्घमायुः॑ ॥10.085.19, 8.3.023.04

सु॒किं॒शु॒कं श᳚ल्म॒लिं वि॒श्वरू᳚पं॒ हिर᳚ण्यवर्णं सु॒वृतं᳚ सुच॒क्रं । आ रो᳚ह सूर्ये, अ॒मृत॑स्य लो॒कं स्यो॒नं पत्ये᳚ वह॒तुं कृ॑णुष्व ॥10.085.20, 8.3.023.05

उदी॒र्ष्वातः॒ पति॑वती॒ ह्ये॒3॑(ए॒)षा वि॒श्वाव॑सुं॒ नम॑सा गी॒र्भिरी᳚ळे । अ॒न्यामि॑च्छ पितृ॒षदं॒ व्य॑क्तां॒ स ते᳚ भा॒गो ज॒नुषा॒ तस्य॑ विद्धि ॥10.085.21, 8.3.024.01

उदी॒र्ष्वातो᳚ विश्वावसो॒ नम॑सेळा महे त्वा । अ॒न्यामि॑च्छ प्रफ॒र्व्य१॑(अं॒) सं जा॒यां पत्या᳚ सृज ॥10.085.22, 8.3.024.02

अ॒नृ॒क्ष॒रा ऋ॒जवः॑ संतु॒ पंथा॒ येभिः॒ सखा᳚यो॒ यंति॑ नो वरे॒यं । सम᳚र्य॒मा सं भगो᳚ नो निनीया॒त् सं जा᳚स्प॒त्यं सु॒यम॑मस्तु देवाः ॥10.085.23, 8.3.024.03

प्र त्वा᳚ मुंचामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॒द् येन॒ त्वाब॑ध्नात् सवि॒ता सु॒शेवः॑ । ऋ॒तस्य॒ योनौ᳚ सुकृ॒तस्य॑ लो॒केऽरि॑ष्टां त्वा स॒ह पत्या᳚ दधामि ॥10.085.24, 8.3.024.04

प्रेतो मुं॒चामि॒ नामुतः॑ सुब॒द्धाम॒मुत॑स्करं । यथे॒यमिं᳚द्र मीढ्वः सुपु॒त्रा सु॒भगास॑ति ॥10.085.25, 8.3.024.05

पू॒षा त्वे॒तो न॑यतु हस्त॒गृह्या॒श्विना᳚ त्वा॒ प्र व॑हतां॒ रथे᳚न । गृ॒हान् ग॑च्छ गृ॒हप॑त्नी॒ यथासो᳚ व॒शिनी॒ त्वं वि॒दथ॒मा व॑दासि ॥10.085.26, 8.3.025.01

इ॒ह प्रि॒यं प्र॒जया᳚ ते॒ समृ॑ध्यताम॒स्मिन् गृ॒हे गार्ह॑पत्याय जागृहि । ए॒ना पत्या᳚ त॒न्व१॑(अं॒) सं सृ॑ज॒स्वाऽधा॒ जिव्री᳚ वि॒दथ॒मा व॑दाथः ॥10.085.27, 8.3.025.02

नी॒ल॒लो॒हि॒तं भ॑वति कृ॒त्यास॒क्तिर्व्य॑ज्यते । एधं᳚ते, अस्या ज्ञा॒तयः॒ पति॑र्बं॒धेषु॑ बध्यते ॥10.085.28, 8.3.025.03

परा᳚ देहि शामु॒ल्यं᳚ ब्र॒ह्मभ्यो॒ वि भ॑जा॒ वसु॑ । कृ॒त्यैषा प॒द्वती᳚ भू॒त्व्या जा॒या वि॑शते॒ पतिं᳚ ॥10.085.29, 8.3.025.04

अ॒श्री॒रा त॒नूर्भ॑वति॒ रुश॑ती पा॒पया᳚मु॒या । पति॒र्यद्व॒ध्वो॒3॑(ओ॒) वास॑सा॒ स्वमंग॑मभि॒धित्स॑ते ॥10.085.30, 8.3.025.05

ये व॒ध्व॑श्चं॒द्रं व॑ह॒तुं यक्ष्मा॒ यंति॒ जना॒दनु॑ । पुन॒स्तान् य॒ज्ञिया᳚ दे॒वा नयं᳚तु॒ यत॒ आग॑ताः ॥10.085.31, 8.3.026.01

मा वि॑दन् परिपं॒थिनो॒ य आ॒सीदं᳚ति॒ दंप॑ती । सु॒गेभि॑र्दु॒र्गमती᳚ता॒मप॑ द्रां॒त्वरा᳚तयः ॥10.085.32, 8.3.026.02

सु॒मं॒ग॒लीरि॒यं व॒धूरि॒मां स॒मेत॒ पश्य॑त । सौभा᳚ग्यमस्यै द॒त् त्वायाऽथास्तं॒ वि परे᳚तन ॥10.085.33, 8.3.026.03

तृ॒ष्टमे॒तत् कटु॑कमे॒तद॑पा॒ष्ठव॑द्वि॒षव॒न्नैतदत्त॑वे । सू॒र्यां यो ब्र॒ह्मा वि॒द्यात् स इद्वाधू᳚यमर्हति ॥10.085.34, 8.3.026.04

आ॒शस॑नं वि॒शस॑न॒मथो᳚ अधिवि॒कर्त॑नं । सू॒र्यायाः᳚ पश्य रू॒पाणि॒ तानि॑ ब्र॒ह्मा तु शुं᳚धति ॥10.085.35, 8.3.026.05

गृ॒भ्णामि॑ ते सौभग॒त्वाय॒ हस्तं॒ मया॒ पत्या᳚ ज॒रद॑ष्टि॒र्यथासः॑ । भगो᳚ अर्य॒मा स॑वि॒ता पुरं᳚धि॒र्मह्यं᳚ त्वादु॒र्गार्ह॑पत्याय दे॒वाः ॥10.085.36, 8.3.027.01

तां पू᳚षंछि॒वत॑मा॒मेर॑यस्व॒ यस्यां॒ बीजं᳚ मनु॒ष्या॒3॑(आ॒) वपं᳚ति । या न॑ ऊ॒रू, उ॑श॒ती वि॒श्रया᳚ते॒ यस्या᳚मु॒शंतः॑ प्र॒हरा᳚म॒ शेपं᳚ ॥10.085.37, 8.3.027.02

तुभ्य॒मग्रे॒ पर्य॑वहन् त्सू॒र्यां व॑ह॒तुना᳚ स॒ह । पुनः॒ पति॑भ्यो जा॒यां दा, अ॑ग्ने प्र॒जया᳚ स॒ह ॥10.085.38, 8.3.027.03

पुनः॒ पत्नी᳚म॒ग्निर॑दा॒दायु॑षा स॒ह वर्च॑सा । दी॒र्घायु॑रस्या॒ यः पति॒र्जीवा᳚ति श॒रदः॑ श॒तं ॥10.085.39, 8.3.027.04

सोमः॑ प्रथ॒मो वि॑विदे गंध॒र्वो वि॑विद॒ उत्त॑रः । तृ॒तीयो᳚ अ॒ग्निष्टे॒ पति॑स्तु॒रीय॑स्ते मनुष्य॒जाः ॥10.085.40, 8.3.027.05

सोमो᳚ ददद्गंध॒र्वाय॑ गंध॒र्वो द॑दद॒ग्नये᳚ । र॒यिं च॑ पु॒त्राँश्चा᳚दाद॒ग्निर्मह्य॒मथो᳚ इ॒मां ॥10.085.41, 8.3.028.01

इ॒हैव स्तं॒ मा वि यौ᳚ष्टं॒ विश्व॒मायु॒र्व्य॑श्नुतं । क्रीळं᳚तौ पु॒त्रैर्नप्तृ॑भि॒र्मोद॑मानौ॒ स्वे गृ॒हे ॥10.085.42, 8.3.028.02

आ नः॑ प्र॒जां ज॑नयतु प्र॒जाप॑तिराजर॒साय॒ सम॑नक्त्वर्य॒मा । अदु᳚र्मंगलीः पतिलो॒कमा वि॑श॒ शं नो᳚ भव द्वि॒पदे॒ शं चतु॑ष्पदे ॥10.085.43, 8.3.028.03

अघो᳚रचक्षु॒रप॑तिघ्न्येधि शि॒वा प॒शुभ्यः॑ सु॒मनाः᳚ सु॒वर्चाः᳚ । वी॒र॒सूर्दे॒वका᳚मा स्यो॒ना शं नो᳚ भव द्वि॒पदे॒ शं चतु॑ष्पदे ॥10.085.44, 8.3.028.04

इ॒मां त्वमिं᳚द्र मीढ्वः सुपु॒त्रां सु॒भगां᳚ कृणु । दशा᳚स्यां पु॒त्राना धे᳚हि॒ पति॑मेकाद॒शं कृ॑धि ॥10.085.45, 8.3.028.05

स॒म्राज्ञी॒ श्वशु॑रे भव स॒म्राज्ञी᳚ श्व॒श्र्वां भ॑व । ननां᳚दरि स॒म्राज्ञी᳚ भव स॒म्राज्ञी॒, अधि॑ दे॒वृषु॑ ॥10.085.46, 8.3.028.06

समं᳚जंतु॒ विश्वे᳚ दे॒वाः समापो॒ हृद॑यानि नौ । सं मा᳚त॒रिश्वा॒ सं धा॒ता समु॒ देष्ट्री᳚ दधातु नौ ॥10.085.47, 8.3.028.07

परिशिष्टम् [ऋग्वेद मंडल 10.085 सूक्तस्यानंतरं][ऋग्वेद अष्टक 8, अध्याय 3, 28 वर्गानंतरं]

अविधवा भवेत्यस्य षडर्चस्य प्राजापत्यो ब्रह्मा प्रजापतिर्देवता त्रिष्टुप् छंदः ॥

अ॒वि॒ध॒वा भव॑ वर्षा॒णि॒ श॒तं सा᳚ग्रंतु॒ सव्र॑ता। ते॒ज॒स्वी॒ च य॑शस्वी॒ च॒ध॒र्मप॑त्नी प॒तिव्र॑ता॥

ज॒न॒य॒ द्बहु॑पुत्रा॒णि॒ मा॒ च दु॑:खं ल॒भे त्क्व॑चित्। भ॒र्ता ते॒ सोम॑पा नि॒त्यं॒भ॒वे द्ध᳚र्मप॒राय॑णः॥

अ॒ष्ट॒पु॒त्रा भ॑व त्वं॒च॒ सु॒भगा᳚ च प॒तिव्र॑ता। भर्तु॑श्चै॒व पि॑तु र्भ्रा॒तु॒र्हृ॒दया᳚ऽऽनंदि॒नी स॑दा॥

इं॒द्र॒स्य॒ तु॒ य॒थें॒द्राणी᳚ श्री॒धर॑स्य य॒था श्रि॑या। शं॒क॒र॒स्य॒ य॒था॒ गौरी᳚ त॒द्भर्तु॑ रपि॒ भर्त॑रि॥

अत्रे᳚ र्य॒थाऽनु॑सूया॒ स्या॒द्व॒सिष्ठ॑स्याऽप्य॒रुंध॑ती। कौ॒शि॒क॒स्य॒ य॒था॒ सती᳚ त॒था त्व॑मपि॒ भर्त॑रि॥

ध्रु॒वैधि॒ पो᳚ष्या॒ मयि॒ मह्य᳚ न्त्वाऽदा॒ द्बृह॒स्पतिः॑। मया॒ पत्या᳚ प्र॒जाव॑ती॒संजी᳚व श॒रद॑ श्श॒तं॥

25 । शकुंतक सूक्तं

कनिक्रददिति तृचस्य सूक्तस्य शौनकोगृत्समदःशकुंतस्त्रिष्टुप् ।

कनि॑क्रदज्ज॒नुषं᳚ प्रब्रुवा॒ण इय॑र्ति॒ वाच॑मरि॒तेव॒ नावं᳚ । सु॒मं॒गल॑श्च शकुने॒ भवा᳚सि॒ मा त्वा॒ का चि॑दभि॒भा विश्व्या᳚ विदत् ॥2.042.01, 2.8.011.01

मा त्वा᳚ श्ये॒न उद् व॑धी॒न्मा सु॑प॒र्णो मा त्वा᳚ विद॒दिषु॑मान् वी॒रो, अस्ता᳚ । पित्र्या॒मनु॑ प्र॒दिशं॒ कनि॑क्रदत् सुमं॒गलो᳚ भद्रवा॒दी व॑दे॒ह ॥2.042.02, 2.8.011.02

अव॑ क्रंद दक्षिण॒तो गृ॒हाणां᳚ सुमं॒गलो᳚ भद्रवा॒दी श॑कुंते । मा नः॑ स्ते॒न ई᳚शत॒ माघशं᳚सो बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे᳚ सु॒वीराः᳚ ॥2.042.03, 2.8.011.03

प्रदक्षिणिदिति तृचस्य सूक्तस्य शौनकोगृत्समदः शकुंतोजगती द्वितीयातिशक्वरी अष्टिर्वा ।

प्र॒द॒क्षि॒णिद॒भि गृ॑णंति का॒रवो॒ वयो॒ वदं᳚त ऋतु॒था श॒कुंत॑यः । उ॒भे वाचौ᳚ वदति साम॒गा, इ॑व गाय॒त्रं च॒ त्रैष्टु॑भं॒ चानु॑ राजति ॥2.043.01, 2.8.012.01

उ॒द्गा॒तेव॑ शकुने॒ साम॑ गायसि ब्रह्मपु॒त्र इ॑व॒ सव॑नेषु शंससि । वृषे᳚व वा॒जी शिशु॑मतीर॒पीत्या᳚ स॒र्वतो᳚ नः शकुने भ॒द्रमा व॑द वि॒श्वतो᳚ नः शकुने॒ पुण्य॒मा व॑द ॥2.043.02, 2.8.012.02

आ॒वदँ॒स्त्वं श॑कुने भ॒द्रमा व॑द तू॒ष्णीमासी᳚नः सुम॒तिं चि॑किद्धि नः । यदु॒त्पत॒न् वद॑सि कर्क॒रिर्य॑था बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे᳚ सु॒वीराः᳚ ॥2.043.03, 2.8.012.03

परिशिष्टम् [ऋग्वेद मंडल 2.043 सूक्तस्यानंतरं][ऋग्वेद अष्टक 2, अध्याय 8, 12 वर्गानंतरं]

भद्रं वदेति षडर्चस्य कपिंजलसूक्तस्य गृत्समदः इंद्रुतो वा ऋषिः कपिंजलरूपी इंद्रः कपिंजलो वा देवता अनुष्टुप् छंदः, अंत्या त्रिष्टुप् ॥

भ॒द्रं व॑द दक्षिण॒तो भ॒द्रमु॑त्तर॒तो व॑द। भ॒द्रं पु॒रस्ता᳚न्नो वद भ॒द्रं प॑श्चात्क॒पिंज॑ल॥

भ॒द्रं व॑द पु॒त्रैर्भ॒द्रं व॑द गृ॒हेषु॑ च। भ॒द्रम॒स्माक᳚ न्नो वद भ॒द्रन्नो॒ अभ॑यंकृधि॥

भ॒द्र म॒धस्ता᳚ न्नो वद भ॒द्रमु॒परि॑ष्टान्नो वद। भ॒द्रंभ॑द्रन्न॒ आ व॑द भ॒द्रन्न॑ स्सर्व॒तो व॑द॥

अ॒स॒प॒त्नः पु॒रस्ता᳚न्नश्शि॒वंद॑क्षिण॒तस्कृ॑धि। अभ॑यं॒ सत॑तं प॒श्चाद्भ॒द्रमु॑त्तर॒तो गृ॒हे॥

यौ॒वना᳚नि म॒हय॑सि जि॒ग्युषा᳚मिव॒ दुंदु॑भिः। शकुं᳚त॒क प्र॑दक्षि॒णंश॒तप॑त्रा॒ऽभि नो᳚ वद॥

आ॒वदं॒स्त्वं श॑कुने भ॒द्रमा व॑द तू॒ष्णीमासी᳚नस्सुम॒तिंचि॑किद्धि नः। यदु॒त्पत॒न्वद॑सि कर्क॒रि र्य॑थाबृ॒ह द्व॑देम वि॒दथे᳚ सु॒वीराः᳚॥

26 । अस्य वामीय सूक्तं

अस्यवामस्येति द्विपंचाशदृचस्य सूक्तस्य औचथ्योदीर्घतमा आद्यानामेकचत्वारिंशटृचां विश्वेदेवास्तस्याः समुद्राइत्यस्यावाक्समुद्राक्षरापः शकमयमित्यस्याःशकधूमसोमौत्रयः केशिनैत्यस्याअग्निसूर्यवायवो (केशिनैतिगुणः) चत्वारिवागित्यस्यावाक्‌इंद्रंमित्रमितिद्वयोः सूर्योद्वादशप्रधयैत्यस्याः कालचक्रं (अत्रसंवत्सरसंस्थंकालचक्रवर्णनं) यस्तैत्यस्याः सरस्वतीयज्ञेनेत्यस्याः साध्याःसमानमित्यस्याः सूर्यः (पर्जन्याग्नीवा) दिव्यंसुपर्णमित्यस्याः सरस्वान् (सूर्योवा) त्रिष्टुप् द्वादशी पंचदशी त्रयोविंशी एकोनत्रिंशी षट्‌त्रिंश्येकचत्वआरिं शीचजगत्यः द्विचत्वारिंशी प्रस्तारपंक्तिः एकपंचाश्यनुष्टुप् ।

अ॒स्य वा॒मस्य॑ पलि॒तस्य॒ होतु॒स्तस्य॒ भ्राता᳚ मध्य॒मो, अ॒स्त्यश्नः॑ । तृ॒तीयो॒ भ्राता᳚ घृ॒तपृ॑ष्ठो, अ॒स्यात्रा᳚पश्यं वि॒श्पतिं᳚ स॒प्तपु॑त्रं ॥1.164.01, 2.3.014.01

स॒प्त युं᳚जंति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒, अश्वो᳚ वहति स॒प्तना᳚मा । त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः ॥1.164.02, 2.3.014.02

इ॒मं रथ॒मधि॒ ये स॒प्त त॒स्थुः स॒प्तच॑क्रं स॒प्त व॑हं॒त्यश्वाः᳚ । स॒प्त स्वसा᳚रो, अ॒भि सं न॑वंते॒ यत्र॒ गवां॒ निहि॑ता स॒प्त नाम॑ ॥1.164.03, 2.3.014.03

को द॑दर्श प्रथ॒मं जाय॑मानमस्थ॒न्वंतं॒ यद॑न॒स्था बिभ॑र्ति । भूम्या॒, असु॒रसृ॑गा॒त्मा क्व॑ स्वि॒त् को वि॒द्वांस॒मुप॑ गा॒त् प्रष्टु॑मे॒तत् ॥1.164.04, 2.3.014.04

पाकः॑ पृच्छामि॒ मन॒सावि॑जानन् दे॒वाना᳚मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑ । व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तंतू॒न् वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा, उ॑ ॥1.164.05, 2.3.014.05

अचि॑कित्वांचिकि॒तुष॑श्चि॒दत्र॑ क॒वीन् पृ॑च्छामि वि॒द्मने॒ न वि॒द्वान् । वि यस्त॒स्तंभ॒ षळि॒मा रजां᳚स्य॒जस्य॑ रू॒पे किमपि॑ स्वि॒देकं᳚ ॥1.164.06, 2.3.015.01

इ॒ह ब्र॑वीतु॒ य ई᳚मं॒ग वेदा॒स्य वा॒मस्य॒ निहि॑तं प॒दं वेः । शी॒र्ष्णः, क्षी॒रं दु॑ह्रते॒ गावो᳚ अस्य व॒व्रिं वसा᳚ना, उद॒कं प॒दापुः॑ ॥1.164.07, 2.3.015.02

मा॒ता पि॒तर॑मृ॒त आ ब॑भाज धी॒त्यग्रे॒ मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मे । सा बी᳚भ॒त्सुर्गर्भ॑रसा॒ निवि॑द्धा॒ नम॑स्वंत॒ इदु॑पवा॒कमी᳚युः ॥1.164.08, 2.3.015.03

यु॒क्ता मा॒तासी᳚द् धु॒रि दक्षि॑णाया॒, अति॑ष्ठ॒द् गर्भो᳚ वृज॒नीष्वं॒तः । अमी᳚मेद् व॒त्सो, अनु॒ गाम॑पश्यद् विश्वरू॒प्यं᳚ त्रि॒षु योज॑नेषु ॥1.164.09, 2.3.015.04

ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन् पि॒तॄन् बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयंति । मं॒त्रयं᳚ते दि॒वो, अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदं॒ वाच॒मवि॑श्वमिन्वां ॥1.164.10, 2.3.015.05

द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा᳚य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ । आ पु॒त्रा, अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒, अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः ॥1.164.11, 2.3.016.01

पंच॑पादं पि॒तरं॒ द्वाद॑शाकृतिं दि॒व आ᳚हुः॒ परे॒, अर्धे᳚ पुरी॒षिणं᳚ । अथे॒मे, अ॒न्य उप॑रे विचक्ष॒णं स॒प्तच॑क्रे॒ षळ॑र आहु॒रर्पि॑तं ॥1.164.12, 2.3.016.02

पंचा᳚रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ तस्मि॒न्ना त॑स्थु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ । तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न शी᳚र्यते॒ सना᳚भिः ॥1.164.13, 2.3.016.03

सने᳚मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा᳚वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हंति । सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ तस्मि॒न्नार्पि॑ता॒ भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ ॥1.164.14, 2.3.016.04

सा॒कं॒जानां᳚ स॒प्तथ॑माहुरेक॒जं षळिद् य॒मा ऋष॑यो देव॒जा, इति॑ । तेषा᳚मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः स्था॒त्रे रे᳚जंते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः ॥1.164.15, 2.3.016.05

स्त्रियः॑ स॒तीस्ताँ, उ॑ मे पुं॒स आ᳚हुः॒ पश्य॑दक्ष॒ण्वान् न वि चे᳚तदं॒धः । क॒विर्यः पु॒त्रः स ई॒मा चि॑केत॒ यस्ता वि॑जा॒नात् स पि॒तुष्पि॒तास॑त् ॥1.164.16, 2.3.017.01

अ॒वः परे᳚ण प॒र ए॒नाव॑रेण प॒दा व॒त्सं बिभ्र॑ती॒ गौरुद॑स्थात् । सा क॒द्रीची॒ कं स्वि॒दर्धं॒ परा᳚गा॒त् क्व॑ स्वित् सूते न॒हि यू॒थे, अं॒तः ॥1.164.17, 2.3.017.02

अ॒वः परे᳚ण पि॒तरं॒ यो, अ॑स्यानु॒वेद॑ प॒र ए॒नाव॑रेण । क॒वी॒यमा᳚नः॒ क इ॒ह प्र वो᳚चद् दे॒वं मनः॒ कुतो॒, अधि॒ प्रजा᳚तं ॥1.164.18, 2.3.017.03

ये, अ॒र्वांच॒स्ताँ, उ॒ परा᳚च आहु॒र्ये परां᳚च॒स्ताँ, उ॑ अ॒र्वाच॑ आहुः । इंद्र॑श्च॒ या च॒क्रथुः॑ सोम॒ तानि॑ धु॒रा न यु॒क्ता रज॑सो वहंति ॥1.164.19, 2.3.017.04

द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा᳚या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते । तयो᳚र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत् त्यन॑श्नन्न॒न्यो, अ॒भि चा᳚कशीति ॥1.164.20, 2.3.017.05

यत्रा᳚ सुप॒र्णा, अ॒मृत॑स्य भा॒गमनि॑मेषं वि॒दथा᳚भि॒स्वरं᳚ति । इ॒नो विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः स मा॒ धीरः॒ पाक॒मत्रा वि॑वेश ॥1.164.21, 2.3.018.01

यस्मि᳚न् वृ॒क्षे म॒ध्वदः॑ सुप॒र्णा नि॑वि॒शंते॒ सुव॑ते॒ चाधि॒ विश्वे᳚ । तस्येदा᳚हुः॒ पिप्प॑लं स्वा॒द्वग्रे॒ तन्नोन्न॑श॒द्यः पि॒तरं॒ न वेद॑ ॥1.164.22, 2.3.018.02

यद् गा᳚य॒त्रे, अधि॑ गाय॒त्रमाहि॑तं॒ त्रैष्टु॑भाद् वा॒ त्रैष्टु॑भं नि॒रत॑क्षत । यद् वा॒ जग॒ज्जग॒त्याहि॑तं प॒दं य इत्तद् वि॒दुस्ते, अ॑मृत॒त्वमा᳚नशुः ॥1.164.23, 2.3.018.03

गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते, अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कं । वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒क्षरे᳚ण मिमते स॒प्त वाणीः᳚ ॥1.164.24, 2.3.018.04

जग॑ता॒ सिंधुं᳚ दि॒व्य॑स्तभायद् रथंत॒रे सूर्यं॒ पर्य॑पश्यत् । गा॒य॒त्रस्य॑ स॒मिध॑स्ति॒स्र आ᳚हु॒स्ततो᳚ म॒ह्ना प्र रि॑रिचे महि॒त्वा ॥1.164.25, 2.3.018.05

उप॑ ह्वये सु॒दुघां᳚ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो᳚ गो॒धुगु॒त दो᳚हदेनां । श्रेष्ठं᳚ स॒वं स॑वि॒ता सा᳚विषन्नो॒ऽभी᳚द्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो᳚चं ॥1.164.26, 2.3.019.01

हिं॒कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू᳚नां व॒त्समि॒च्छंती॒ मन॑सा॒भ्यागा᳚त् । दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो᳚ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय ॥1.164.27, 2.3.019.02

गौर॑मीमे॒दनु॑ व॒त्सं मि॒षंतं᳚ मू॒र्धानं॒ हिङ्ङ॑कृणो॒न्मात॒वा, उ॑ । सृक्वा᳚णं घ॒र्मम॒भि वा᳚वशा॒ना मिमा᳚ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो᳚भिः ॥1.164.28, 2.3.019.03

अ॒यं स शिं᳚क्ते॒ येन॒ गौर॒भीवृ॑ता॒ मिमा᳚ति मा॒युं ध्व॒सना॒वधि॑ श्रि॒ता । सा चि॒त्तिभि॒र्नि हि च॒कार॒ मर्त्यं᳚ वि॒द्युद् भवं᳚ती॒ प्रति॑ व॒व्रिमौ᳚हत ॥1.164.29, 2.3.019.04

अ॒नच्छ॑ये तु॒रगा᳚तु जी॒वमेज॑द् ध्रु॒वं मध्य॒ आ प॒स्त्या᳚नां । जी॒वो मृ॒तस्य॑ चरति स्व॒धाभि॒रम॑र्त्यो॒ मर्त्ये᳚ना॒ सयो᳚निः ॥1.164.30, 2.3.019.05

अप॑श्यं गो॒पामनि॑पद्यमान॒मा च॒ परा᳚ च प॒थिभि॒श्चरं᳚तं । स स॒ध्रीचीः॒ स विषू᳚ची॒र्वसा᳚न॒ आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्वं॒तः ॥1.164.31, 2.3.020.01

य ईं᳚ च॒कार॒ न सो, अ॒स्य वे᳚द॒ य ईं᳚ द॒दर्श॒ हिरु॒गिन्नु तस्मा᳚त् । स मा॒तुर्योना॒ परि॑वीतो, अं॒तर्ब॑हुप्र॒जा निरृ॑ति॒मा वि॑वेश ॥1.164.32, 2.3.020.02

द्यौर्मे᳚ पि॒ता ज॑नि॒ता नाभि॒रत्र॒ बंधु᳚र्मे मा॒ता पृ॑थि॒वी म॒हीयं । उ॒त्ता॒नयो᳚श्च॒म्वो॒3॑(ओ॒)र्योनि॑रं॒तरत्रा᳚ पि॒ता दु॑हि॒तुर्गर्भ॒माधा᳚त् ॥1.164.33, 2.3.020.03

पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मंतं᳚ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभिः॑ । पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒, अश्व॑स्य॒ रेतः॑ पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो᳚म ॥1.164.34, 2.3.020.04

इ॒यं वेदिः॒ परो॒, अंतः॑ पृथि॒व्या, अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभिः॑ । अ॒यं सोमो॒ वृष्णो॒, अश्व॑स्य॒ रेतो᳚ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो᳚म ॥1.164.35, 2.3.020.05

स॒प्तार्ध॑ग॒र्भा भुव॑नस्य॒ रेतो॒ विष्णो᳚स्तिष्ठंति प्र॒दिशा॒ विध᳚र्मणि । ते धी॒तिभि॒र्मन॑सा॒ ते वि॑प॒श्चितः॑ परि॒भुवः॒ परि॑ भवंति वि॒श्वतः॑ ॥1.164.36, 2.3.021.01

न वि जा᳚नामि॒ यदि॑वे॒दमस्मि॑ नि॒ण्यः संन॑द्धो॒ मन॑सा चरामि । य॒दा माग᳚न् प्रथम॒जा ऋ॒तस्यादिद् वा॒चो, अ॑श्नुवे भा॒गम॒स्याः ॥1.164.37, 2.3.021.02

अपा॒ङ् प्राङे᳚ति स्व॒धया᳚ गृभी॒तोऽम॑र्त्यो॒ मर्त्ये᳚ना॒ सयो᳚निः । ता शश्वं᳚ता विषू॒चीना᳚ वि॒यंता॒ न्य१॑(अ॒)न्यं चि॒क्युर्न नि चि॑क्युर॒न्यं ॥1.164.38, 2.3.021.03

ऋ॒चो, अ॒क्षरे᳚ पर॒मे व्यो᳚म॒न् यस्मि᳚न् दे॒वा, अधि॒ विश्वे᳚ निषे॒दुः । यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति॒ य इत्तद्वि॒दुस्त इ॒मे समा᳚सते ॥1.164.39, 2.3.021.04

सू॒य॒व॒साद् भग॑वती॒ हि भू॒या, अथो᳚ व॒यं भग॑वंतः स्याम । अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चरं᳚ती ॥1.164.40, 2.3.021.05

गौ॒रीर्मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॒त्येक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी । अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी᳚ स॒हस्रा᳚क्षरा पर॒मे व्यो᳚मन् ॥1.164.41, 2.3.022.01

तस्याः᳚ समु॒द्रा, अधि॒ वि क्ष॑रंति॒ तेन॑ जीवंति प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः । ततः॑, क्षरत्य॒क्षरं॒ तद् विश्व॒मुप॑ जीवति ॥1.164.42, 2.3.022.02

श॒क॒मयं᳚ धू॒ममा॒राद॑पश्यं विषू॒वता᳚ प॒र ए॒नाव॑रेण । उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑मपचंत वी॒रास्तानि॒ धर्मा᳚णि प्रथ॒मान्या᳚सन् ॥1.164.43, 2.3.022.03

त्रयः॑ के॒शिन॑ ऋतु॒था वि च॑क्षते संवत्स॒रे व॑पत॒ एक॑ एषां । विश्व॒मेको᳚ अ॒भि च॑ष्टे॒ शची᳚भि॒र्ध्राजि॒रेक॑स्य ददृशे॒ न रू॒पं ॥1.164.44, 2.3.022.04

च॒त्वारि॒ वाक् परि॑मिता प॒दानि॒ तानि॑ विदुर्ब्राह्म॒णा ये म॑नी॒षिणः॑ । गुहा॒ त्रीणि॒ निहि॑ता॒ नेंग॑यंति तु॒रीयं᳚ वा॒चो म॑नु॒ष्या᳚ वदंति ॥1.164.45, 2.3.022.05

इंद्रं᳚ मि॒त्रं वरु॑णम॒ग्निमा᳚हु॒रथो᳚ दि॒व्यः स सु॑प॒र्णो ग॒रुत्मा᳚न् । एकं॒ सद् विप्रा᳚ बहु॒धा व॑दंत्य॒ग्निं य॒मं मा᳚त॒रिश्वा᳚नमाहुः ॥1.164.46, 2.3.022.06

कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा, अ॒पो वसा᳚ना॒ दिव॒मुत्प॑तंति । त आव॑वृत्र॒न् त्सद॑नादृ॒तस्यादिद् घृ॒तेन॑ पृथि॒वी व्यु॑द्यते ॥1.164.47, 2.3.023.01

द्वाद॑श प्र॒धय॑श्च॒क्रमेकं॒ त्रीणि॒ नभ्या᳚नि॒ क उ॒ तच्चि॑केत । तस्मि᳚न् त्सा॒कं त्रि॑श॒ता न शं॒कवो᳚ऽर्पि॒ताः ष॒ष्टिर्न च॑लाच॒लासः॑ ॥1.164.48, 2.3.023.02

यस्ते॒ स्तनः॑ शश॒यो यो म॑यो॒भूर्येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या᳚णि । यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद् यः सु॒दत्रः॒ सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वे कः ॥1.164.49, 2.3.023.03

य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजंत दे॒वास्तानि॒ धर्मा᳚णि प्रथ॒मान्या᳚सन् । ते ह॒ नाकं᳚ महि॒मानः॑ सचंत॒ यत्र॒ पूर्वे᳚ सा॒ध्याः संति॑ दे॒वाः ॥1.164.50, 2.3.023.04

स॒मा॒नमे॒तदु॑द॒कमुच्चैत्यव॒ चाह॑भिः । भूमिं᳚ प॒र्जन्या॒ जिन्वं᳚ति॒ दिवं᳚ जिन्वंत्य॒ग्नयः॑ ॥1.164.51, 2.3.023.05

दि॒व्यं सु॑प॒र्णं वा᳚य॒सं बृ॒हंत॑म॒पां गर्भं᳚ दर्श॒तमोष॑धीनां । अ॒भी॒प॒तो वृ॒ष्टिभि॑स्त॒र्पयं᳚तं॒ सर॑स्वंत॒मव॑से जोहवीमि ॥1.164.52, 2.3.023.06

27 । पवमान सूक्तं

पवमान पारायण प्रथमोध्यायः

[1] स्वादिष्ठयेति दशर्चस्य सूक्तस्य वैश्वामित्रोमधुच्छंदाः पवमानः सोमो गायत्री ।

स्वादि॑ष्ठया॒ मदि॑ष्ठया॒ पव॑स्व सोम॒ धार॑या । इंद्रा᳚य॒ पात॑वे सु॒तः ॥9.001.01, 6.7.016.01

र॒क्षो॒हा वि॒श्वच॑र्षणिर॒भि योनि॒मयो᳚हतं । द्रुणा᳚ स॒धस्थ॒मास॑दत् ॥9.001.02, 6.7.016.02

व॒रि॒वो॒धात॑मो भव॒ मंहि॑ष्ठो वृत्र॒हंत॑मः । पर्षि॒ राधो᳚ म॒घोनां᳚ ॥9.001.03, 6.7.016.03

अ॒भ्य॑र्ष म॒हानां᳚ दे॒वानां᳚ वी॒तिमंध॑सा । अ॒भि वाज॑मु॒त श्रवः॑ ॥9.001.04, 6.7.016.04

त्वामच्छा᳚ चरामसि॒ तदिदर्थं᳚ दि॒वेदि॑वे । इंदो॒ त्वे न॑ आ॒शसः॑ ॥9.001.05, 6.7.016.05

पु॒नाति॑ ते परि॒स्रुतं॒ सोमं॒ सूर्य॑स्य दुहि॒ता । वारे᳚ण॒ शश्व॑ता॒ तना᳚ ॥9.001.06, 6.7.017.01

तमी॒मण्वीः᳚ सम॒र्य आ गृ॒भ्णंति॒ योष॑णो॒ दश॑ । स्वसा᳚रः॒ पार्ये᳚ दि॒वि ॥9.001.07, 6.7.017.02

तमीं᳚ हिन्वंत्य॒ग्रुवो॒ धमं᳚ति बाकु॒रं दृतिं᳚ । त्रि॒धातु॑ वार॒णं मधु॑ ॥9.001.08, 6.7.017.03

अ॒भी॒3॑(ई॒)ममघ्न्या᳚ उ॒त श्री॒णंति॑ धे॒नवः॒ शिशुं᳚ । सोम॒मिंद्रा᳚य॒ पात॑वे ॥9.001.09, 6.7.017.04

अ॒स्येदिंद्रो॒ मदे॒ष्वा विश्वा᳚ वृ॒त्राणि॑ जिघ्नते । शूरो᳚ म॒घा च॑ मंहते ॥9.001.10, 6.7.017.05

[2] पवस्वेति दशर्चस्य सूक्तस्य काण्वोमेधातिथिः पवमानःसोमोगायत्री ।

पव॑स्व देव॒वीरति॑ प॒वित्रं᳚ सोम॒ रंह्या᳚ । इंद्र॑मिंदो॒ वृषा वि॑श ॥9.002.01, 6.7.018.01

आ व॑च्यस्व॒ महि॒ प्सरो॒ वृषें᳚दो द्यु॒म्नव॑त्तमः । आ योनिं᳚ धर्ण॒सिः स॑दः ॥9.002.02, 6.7.018.02

अधु॑क्षत प्रि॒यं मधु॒ धारा᳚ सु॒तस्य॑ वे॒धसः॑ । अ॒पो व॑सिष्ट सु॒क्रतुः॑ ॥9.002.03, 6.7.018.03

म॒हांतं᳚ त्वा म॒हीरन्वापो᳚ अर्षंति॒ सिंध॑वः । यद्गोभि᳚र्वासयि॒ष्यसे᳚ ॥9.002.04, 6.7.018.04

स॒मु॒द्रो, अ॒प्सु मा᳚मृजे विष्टं॒भो ध॒रुणो᳚ दि॒वः । सोमः॑ प॒वित्रे᳚ अस्म॒युः ॥9.002.05, 6.7.018.05

अचि॑क्रद॒द्वृषा॒ हरि᳚र्म॒हान् मि॒त्रो न द॑र्श॒तः । सं सूर्ये᳚ण रोचते ॥9.002.06, 6.7.019.01

गिर॑स्त इंद॒ ओज॑सा मर्मृ॒ज्यंते᳚ अप॒स्युवः॑ । याभि॒र्मदा᳚य॒ शुंभ॑से ॥9.002.07, 6.7.019.02

तं त्वा॒ मदा᳚य॒ घृष्व॑य उ लोककृ॒त्नुमी᳚महे । तव॒ प्रश॑स्तयो म॒हीः ॥9.002.08, 6.7.019.03

अ॒स्मभ्य॑मिंदविंद्र॒युर्मध्वः॑ पवस्व॒ धार॑या । प॒र्जन्यो᳚ वृष्टि॒माँ, इ॑व ॥9.002.09, 6.7.019.04

गो॒षा, इं᳚दो नृ॒षा, अ॑स्यश्व॒सा वा᳚ज॒सा, उ॒त । आ॒त्मा य॒ज्ञस्य॑ पू॒र्व्यः ॥9.002.10, 6.7.019.05

[3] एषदेव इति दशर्चस्य सूक्तस्याजीगर्तिः शुनःशेपः सकृत्रिमोवैश्वामित्रोदेवरातः पवमानः सोमो गायत्री ।

ए॒ष दे॒वो, अम॑र्त्यः पर्ण॒वीरि॑व दीयति । अ॒भि द्रोणा᳚न्या॒सदं᳚ ॥9.003.01, 6.7.020.01

ए॒ष दे॒वो वि॒पा कृ॒तोऽति॒ ह्वरां᳚सि धावति । पव॑मानो॒, अदा᳚भ्यः ॥9.003.02, 6.7.020.02

ए॒ष दे॒वो वि॑प॒न्युभिः॒ पव॑मान ऋता॒युभिः॑ । हरि॒र्वाजा᳚य मृज्यते ॥9.003.03, 6.7.020.03

ए॒ष विश्वा᳚नि॒ वार्या॒ शूरो॒ यन्नि॑व॒ सत्व॑भिः । पव॑मानः सिषासति ॥9.003.04, 6.7.020.04

ए॒ष दे॒वो र॑थर्यति॒ पव॑मानो दशस्यति । आ॒विष्कृ॑णोति वग्व॒नुं ॥9.003.05, 6.7.020.05

ए॒ष विप्रै᳚र॒भिष्टु॑तो॒ऽपो दे॒वो वि गा᳚हते । दध॒द्रत्ना᳚नि दा॒शुषे᳚ ॥9.003.06, 6.7.021.01

ए॒ष दिवं॒ वि धा᳚वति ति॒रो रजां᳚सि॒ धार॑या । पव॑मानः॒ कनि॑क्रदत् ॥9.003.07, 6.7.021.02

ए॒ष दिवं॒ व्यास॑रत् ति॒रो रजां॒स्यस्पृ॑तः । पव॑मानः स्वध्व॒रः ॥9.003.08, 6.7.021.03

ए॒ष प्र॒त्नेन॒ जन्म॑ना दे॒वो दे॒वेभ्यः॑ सु॒तः । हरिः॑ प॒वित्रे᳚ अर्षति ॥9.003.09, 6.7.021.04

ए॒ष उ॒ स्य पु॑रुव्र॒तो ज॑ज्ञा॒नो ज॒नय॒न्निषः॑ । धार॑या पवते सु॒तः ॥9.003.10, 6.7.021.05

[4] सनाचेति दशर्चस्य सूक्तस्यांगिरसो हिरण्यस्तूपः पवमानःसोमो गायत्री

सना᳚ च सोम॒ जेषि॑ च॒ पव॑मान॒ महि॒ श्रवः॑ । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.01, 6.7.022.01

सना॒ ज्योतिः॒ सना॒ स्व१॑(अ॒)र्विश्वा᳚ च सोम॒ सौभ॑गा । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.02, 6.7.022.02

सना॒ दक्ष॑मु॒त क्रतु॒मप॑ सोम॒ मृधो᳚ जहि । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.03, 6.7.022.03

पवी᳚तारः पुनी॒तन॒ सोम॒मिंद्रा᳚य॒ पात॑वे । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.04, 6.7.022.04

त्वं सूर्ये᳚ न॒ आ भ॑ज॒ तव॒ क्रत्वा॒ तवो॒तिभिः॑ । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.05, 6.7.022.05

तव॒ क्रत्वा॒ तवो॒तिभि॒र्ज्योक् प॑श्येम॒ सूर्यं᳚ । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.06, 6.7.023.01

अ॒भ्य॑र्ष स्वायुध॒ सोम॑ द्वि॒बर्ह॑सं र॒यिं । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.07, 6.7.023.02

अ॒भ्य१॑(अ॒)र्षान॑पच्युतो र॒यिं स॒मत्सु॑ सास॒हिः । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.08, 6.7.023.03

त्वां य॒ज्ञैर॑वीवृध॒न् पव॑मान॒ विध᳚र्मणि । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.09, 6.7.023.04

र॒यिं न॑श्चि॒त्रम॒श्विन॒मिंदो᳚ वि॒श्वायु॒मा भ॑र । अथा᳚ नो॒ वस्य॑सस्कृधि ॥9.004.10, 6.7.023.05

[5] समिद्धैत्येकादशर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः क्रमेणेध्मस्तनूनपादिळोबर्हिर्देवीर्द्वार उषासानक्ता दैव्यौहोतारौ तिस्रोदेव्यः सरस्वतीळाभारत्यस्त्वष्टा वनस्पतिः स्वाहाकृतयोगायत्री अंत्याश्चतस्रोनुष्टुभः । ( इतआरभ्यविंशतिसूक्तेषुकाश्यपोदेवलोऽसितेन सहविकल्पते ) ।

समि॑द्धो वि॒श्वत॒स्पतिः॒ पव॑मानो॒ वि रा᳚जति । प्री॒णन् वृषा॒ कनि॑क्रदत् ॥9.005.01, 6.7.024.01

तनू॒नपा॒त् पव॑मानः॒ शृंगे॒ शिशा᳚नो, अर्षति । अं॒तरि॑क्षेण॒ रार॑जत् ॥9.005.02, 6.7.024.02

ई॒ळेन्यः॒ पव॑मानो र॒यिर्वि रा᳚जति द्यु॒मान् । मधो॒र्धारा᳚भि॒रोज॑सा ॥9.005.03, 6.7.024.03

ब॒र्हिः प्रा॒चीन॒मोज॑सा॒ पव॑मानः स्तृ॒णन् हरिः॑ । दे॒वेषु॑ दे॒व ई᳚यते ॥9.005.04, 6.7.024.04

उदातै᳚र्जिहते बृ॒हद् द्वारो᳚ दे॒वीर्हि॑र॒ण्ययीः᳚ । पव॑मानेन॒ सुष्टु॑ताः ॥9.005.05, 6.7.024.05

सु॒शि॒ल्पे बृ॑ह॒ती म॒ही पव॑मानो वृषण्यति । नक्तो॒षासा॒ न द॑र्श॒ते ॥9.005.06, 6.7.025.01

उ॒भा दे॒वा नृ॒चक्ष॑सा॒ होता᳚रा॒ दैव्या᳚ हुवे । पव॑मान॒ इंद्रो॒ वृषा᳚ ॥9.005.07, 6.7.025.02

भार॑ती॒ पव॑मानस्य॒ सर॑स्व॒तीळा᳚ म॒ही । इ॒मं नो᳚ य॒ज्ञमा ग॑मन् ति॒स्रो दे॒वीः सु॒पेश॑सः ॥9.005.08, 6.7.025.03

त्वष्टा᳚रमग्र॒जां गो॒पां पु॑रो॒यावा᳚न॒मा हु॑वे । इंदु॒रिंद्रो॒ वृषा॒ हरिः॒ पव॑मानः प्र॒जाप॑तिः ॥9.005.09, 6.7.025.04

वन॒स्पतिं᳚ पवमान॒ मध्वा॒ समं᳚ग्धि॒ धार॑या । स॒हस्र॑वल्शं॒ हरि॑तं॒ भ्राज॑मानं हिर॒ण्ययं᳚ ॥9.005.10, 6.7.025.05

विश्वे᳚ देवाः॒ स्वाहा᳚कृतिं॒ पव॑मान॒स्या ग॑त । वा॒युर्बृह॒स्पतिः॒ सूर्यो॒ऽग्निरिंद्रः॑ स॒जोष॑सः ॥9.005.11, 6.7.025.06

[6] मंद्रयेति नवर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानःसोमो गायत्री

मं॒द्रया᳚ सोम॒ धार॑या॒ वृषा᳚ पवस्व देव॒युः । अव्यो॒ वारे᳚ष्वस्म॒युः ॥9.006.01, 6.7.026.01

अ॒भि त्यं मद्यं॒ मद॒मिंद॒विंद्र॒ इति॑ क्षर । अ॒भि वा॒जिनो॒, अर्व॑तः ॥9.006.02, 6.7.026.02

अ॒भि त्यं पू॒र्व्यं मदं᳚ सुवा॒नो, अ॑र्ष प॒वित्र॒ आ । अ॒भि वाज॑मु॒त श्रवः॑ ॥9.006.03, 6.7.026.03

अनु॑ द्र॒प्सास॒ इंद॑व॒ आपो॒ न प्र॒वता᳚सरन् । पु॒ना॒ना, इंद्र॑माशत ॥9.006.04, 6.7.026.04

यमत्य॑मिव वा॒जिनं᳚ मृ॒जंति॒ योष॑णो॒ दश॑ । वने॒ क्रीळं᳚त॒मत्य॑विं ॥9.006.05, 6.7.026.05

तं गोभि॒र्वृष॑णं॒ रसं॒ मदा᳚य दे॒ववी᳚तये । सु॒तं भरा᳚य॒ सं सृ॑ज ॥9.006.06, 6.7.027.01

दे॒वो दे॒वाय॒ धार॒येंद्रा᳚य पवते सु॒तः । पयो॒ यद॑स्य पी॒पय॑त् ॥9.006.07, 6.7.027.02

आ॒त्मा य॒ज्ञस्य॒ रंह्या᳚ सुष्वा॒णः प॑वते सु॒तः । प्र॒त्नं नि पा᳚ति॒ काव्यं᳚ ॥9.006.08, 6.7.027.03

ए॒वा पु॑ना॒न इं᳚द्र॒युर्मदं᳚ मदिष्ठ वी॒तये᳚ । गुहा᳚ चिद्दधिषे॒ गिरः॑ ॥9.006.09, 6.7.027.04

[7] असृग्रमिति नवर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोऽसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

असृ॑ग्र॒मिंद॑वः प॒था धर्म᳚न्नृ॒तस्य॑ सु॒श्रियः॑ । वि॒दा॒ना, अ॑स्य॒ योज॑नं ॥9.007.01, 6.7.028.01

प्र धारा॒ मध्वो᳚ अग्रि॒यो म॒हीर॒पो वि गा᳚हते । ह॒विर्ह॒विष्षु॒ वंद्यः॑ ॥9.007.02, 6.7.028.02

प्र यु॒जो वा॒चो, अ॑ग्रि॒यो वृषाव॑ चक्रद॒द्वने᳚ । सद्मा॒भि स॒त्यो, अ॑ध्व॒रः ॥9.007.03, 6.7.028.03

परि॒ यत् काव्या᳚ क॒विर्नृ॒म्णा वसा᳚नो॒, अर्ष॑ति । स्व᳚र्वा॒जी सि॑षासति ॥9.007.04, 6.7.028.04

पव॑मानो, अ॒भि स्पृधो॒ विशो॒ राजे᳚व सीदति । यदी᳚मृ॒ण्वंति॑ वे॒धसः॑ ॥9.007.05, 6.7.028.05

अव्यो॒ वारे॒ परि॑ प्रि॒यो हरि॒र्वने᳚षु सीदति । रे॒भो व॑नुष्यते म॒ती ॥9.007.06, 6.7.029.01

स वा॒युमिंद्र॑म॒श्विना᳚ सा॒कं मदे᳚न गच्छति । रणा॒ यो, अ॑स्य॒ धर्म॑भिः ॥9.007.07, 6.7.029.02

आ मि॒त्रावरु॑णा॒ भगं॒ मध्वः॑ पवंत ऊ॒र्मयः॑ । वि॒दा॒ना, अ॑स्य॒ शक्म॑भिः ॥9.007.08, 6.7.029.03

अ॒स्मभ्यं᳚ रोदसी र॒यिं मध्वो॒ वाज॑स्य सा॒तये᳚ । श्रवो॒ वसू᳚नि॒ सं जि॑तं ॥9.007.09, 6.7.029.04

[8] एतेसोमा इति नवर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानःसोमो गायत्री ।

ए॒ते सोमा᳚ अ॒भि प्रि॒यमिंद्र॑स्य॒ काम॑मक्षरन् । वर्धं᳚तो, अस्य वी॒र्यं᳚ ॥9.008.01, 6.7.030.01

पु॒ना॒नास॑श्चमू॒षदो॒ गच्छं᳚तो वा॒युम॒श्विना᳚ । ते नो᳚ धांतु सु॒वीर्यं᳚ ॥9.008.02, 6.7.030.02

इंद्र॑स्य सोम॒ राध॑से पुना॒नो हार्दि॑ चोदय । ऋ॒तस्य॒ योनि॑मा॒सदं᳚ ॥9.008.03, 6.7.030.03

मृ॒जंति॑ त्वा॒ दश॒ क्षिपो᳚ हि॒न्वंति॑ स॒प्त धी॒तयः॑ । अनु॒ विप्रा᳚ अमादिषुः ॥9.008.04, 6.7.030.04

दे॒वेभ्य॑स्त्वा॒ मदा᳚य॒ कं सृ॑जा॒नमति॑ मे॒ष्यः॑ । सं गोभि᳚र्वासयामसि ॥9.008.05, 6.7.030.05

पु॒ना॒नः क॒लशे॒ष्वा वस्त्रा᳚ण्यरु॒षो हरिः॑ । परि॒ गव्या᳚न्यव्यत ॥9.008.06, 6.7.031.01

म॒घोन॒ आ प॑वस्व नो ज॒हि विश्वा॒, अप॒ द्विषः॑ । इंदो॒ सखा᳚य॒मा वि॑श ॥9.008.07, 6.7.031.02

वृ॒ष्टिं दि॒वः परि॑ स्रव द्यु॒म्नं पृ॑थि॒व्या, अधि॑ । सहो᳚ नः सोम पृ॒त्सु धाः᳚ ॥9.008.08, 6.7.031.03

नृ॒चक्ष॑सं त्वा व॒यमिंद्र॑पीतं स्व॒र्विदं᳚ । भ॒क्षी॒महि॑ प्र॒जामिषं᳚ ॥9.008.09, 6.7.031.04

[9] परिप्रियेति नवर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानःसोमो गायत्री

परि॑ प्रि॒या दि॒वः क॒विर्वयां᳚सि न॒प्त्यो᳚र्हि॒तः । सु॒वा॒नो या᳚ति क॒विक्र॑तुः ॥9.009.01, 6.7.032.01

प्रप्र॒ क्षया᳚य॒ पन्य॑से॒ जना᳚य॒ जुष्टो᳚ अ॒द्रुहे᳚ । वी॒त्य॑र्ष॒ चनि॑ष्ठया ॥9.009.02, 6.7.032.02

स सू॒नुर्मा॒तरा॒ शुचि॑र्जा॒तो जा॒ते, अ॑रोचयत् । म॒हान् म॒ही ऋ॑ता॒वृधा᳚ ॥9.009.03, 6.7.032.03

स स॒प्त धी॒तिभि᳚र्हि॒तो न॒द्यो᳚ अजिन्वद॒द्रुहः॑ । या, एक॒मक्षि॑ वावृ॒धुः ॥9.009.04, 6.7.032.04

ता, अ॒भि संत॒मस्तृ॑तं म॒हे युवा᳚न॒मा द॑धुः । इंदु॑मिंद्र॒ तव᳚ व्र॒ते ॥9.009.05, 6.7.032.05

अ॒भि वह्नि॒रम॑र्त्यः स॒प्त प॑श्यति॒ वाव॑हिः । क्रिवि॑र्दे॒वीर॑तर्पयत् ॥9.009.06, 6.7.033.01

अवा॒ कल्पे᳚षु नः पुम॒स्तमां᳚सि सोम॒ योध्या᳚ । तानि॑ पुनान जंघनः ॥9.009.07, 6.7.033.02

नू नव्य॑से॒ नवी᳚यसे सू॒क्ताय॑ साधया प॒थः । प्र॒त्न॒वद्रो᳚चया॒ रुचः॑ ॥9.009.08, 6.7.033.03

पव॑मान॒ महि॒ श्रवो॒ गामश्वं᳚ रासि वी॒रव॑त् । सना᳚ मे॒धां सना॒ स्वः॑ ॥9.009.09, 6.7.033.04

[10] प्रस्वानास इति नवर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

प्र स्वा॒नासो॒ रथा᳚ इ॒वार्वं᳚तो॒ न श्र॑व॒स्यवः॑ । सोमा᳚सो रा॒ये, अ॑क्रमुः ॥9.010.01, 6.7.034.01

हि॒न्वा॒नासो॒ रथा᳚ इव दधन्वि॒रे गभ॑स्त्योः । भरा᳚सः का॒रिणा᳚मिव ॥9.010.02, 6.7.034.02

राजा᳚नो॒ न प्रश॑स्तिभिः॒ सोमा᳚सो॒ गोभि॑रंजते । य॒ज्ञो न स॒प्त धा॒तृभिः॑ ॥9.010.03, 6.7.034.03

परि॑ सुवा॒नास॒ इंद॑वो॒ मदा᳚य ब॒र्हणा᳚ गि॒रा । सु॒ता, अ॑र्षंति॒ धार॑या ॥9.010.04, 6.7.034.04

आ॒पा॒नासो᳚ वि॒वस्व॑तो॒ जनं᳚त उ॒षसो॒ भगं᳚ । सूरा॒, अण्वं॒ वि त᳚न्वते ॥9.010.05, 6.7.034.05

अप॒ द्वारा᳚ मती॒नां प्र॒त्ना ऋ᳚ण्वंति का॒रवः॑ । वृष्णो॒ हर॑स आ॒यवः॑ ॥9.010.06, 6.7.035.01

स॒मी॒ची॒नास॑ आसते॒ होता᳚रः स॒प्तजा᳚मयः । प॒दमेक॑स्य॒ पिप्र॑तः ॥9.010.07, 6.7.035.02

नाभा॒ नाभिं᳚ न॒ आ द॑दे॒ चक्षु॑श्चि॒त् सूर्ये॒ सचा᳚ । क॒वेरप॑त्य॒मा दु॑हे ॥9.010.08, 6.7.035.03

अ॒भि प्रि॒या दि॒वस्प॒दम॑ध्व॒र्युभि॒र्गुहा᳚ हि॒तं । सूरः॑ पश्यति॒ चक्ष॑सा ॥9.010.09, 6.7.035.04

[11] उपास्माइति नवर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

उपा᳚स्मै गायता नरः॒ पव॑माना॒येंद॑वे । अ॒भि दे॒वाँ, इय॑क्षते ॥9.011.01, 6.7.036.01

अ॒भि ते॒ मधु॑ना॒ पयोऽथ᳚र्वाणो, अशिश्रयुः । दे॒वं दे॒वाय॑ देव॒यु ॥9.011.02, 6.7.036.02

स नः॑ पवस्व॒ शं गवे॒ शं जना᳚य॒ शमर्व॑ते । शं रा᳚ज॒न्नोष॑धीभ्यः ॥9.011.03, 6.7.036.03

ब॒भ्रवे॒ नु स्वत॑वसेऽरु॒णाय॑ दिवि॒स्पृशे᳚ । सोमा᳚य गा॒थम॑र्चत ॥9.011.04, 6.7.036.04

हस्त॑च्युतेभि॒रद्रि॑भिः सु॒तं सोमं᳚ पुनीतन । मधा॒वा धा᳚वता॒ मधु॑ ॥9.011.05, 6.7.036.05

नम॒सेदुप॑ सीदत द॒ध्नेद॒भि श्री᳚णीतन । इंदु॒मिंद्रे᳚ दधातन ॥9.011.06, 6.7.037.01

अ॒मि॒त्र॒हा विच॑र्षणिः॒ पव॑स्व सोम॒ शं गवे᳚ । दे॒वेभ्यो᳚ अनुकाम॒कृत् ॥9.011.07, 6.7.037.02

इंद्रा᳚य सोम॒ पात॑वे॒ मदा᳚य॒ परि॑ षिच्यसे । म॒न॒श्चिन्मन॑स॒स्पतिः॑ ॥9.011.08, 6.7.037.03

पव॑मान सु॒वीर्यं᳚ र॒यिं सो᳚म रिरीहि नः । इंद॒विंद्रे᳚ण नो यु॒जा ॥9.011.09, 6.7.037.04

[12] सोमाअसृग्रमिति नवर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितःपवमानः सोमो गायत्री ।

सोमा᳚ असृग्र॒मिंद॑वः सु॒ता ऋ॒तस्य॒ साद॑ने । इंद्रा᳚य॒ मधु॑मत्तमाः ॥9.012.01, 6.7.038.01

अ॒भि विप्रा᳚ अनूषत॒ गावो᳚ व॒त्सं न मा॒तरः॑ । इंद्रं॒ सोम॑स्य पी॒तये᳚ ॥9.012.02, 6.7.038.02

म॒द॒च्युत् क्षे᳚ति॒ साद॑ने॒ सिंधो᳚रू॒र्मा वि॑प॒श्चित् । सोमो᳚ गौ॒री, अधि॑ श्रि॒तः ॥9.012.03, 6.7.038.03

दि॒वो नाभा᳚ विचक्ष॒णोऽव्यो॒ वारे᳚ महीयते । सोमो॒ यः सु॒क्रतुः॑ क॒विः ॥9.012.04, 6.7.038.04

यः सोमः॑ क॒लशे॒ष्वाँ, अं॒तः प॒वित्र॒ आहि॑तः । तमिंदुः॒ परि॑ षस्वजे ॥9.012.05, 6.7.038.05

प्र वाच॒मिंदु॑रिष्यति समु॒द्रस्याधि॑ वि॒ष्टपि॑ । जिन्व॒न् कोशं᳚ मधु॒श्चुतं᳚ ॥9.012.06, 6.7.039.01

नित्य॑स्तोत्रो॒ वन॒स्पति॑र्धी॒नामं॒तः स॑ब॒र्दुघः॑ । हि॒न्वा॒नो मानु॑षा यु॒गा ॥9.012.07, 6.7.039.02

अ॒भि प्रि॒या दि॒वस्प॒दा सोमो᳚ हिन्वा॒नो, अ॑र्षति । विप्र॑स्य॒ धार॑या क॒विः ॥9.012.08, 6.7.039.03

आ प॑वमान धारय र॒यिं स॒हस्र॑वर्चसं । अ॒स्मे, इं᳚दो स्वा॒भुवं᳚ ॥9.012.09, 6.7.039.04

पवमान पारायण द्वितीयोध्यायः

[13] सोमः पुनानैति नवर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोऽसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

सोमः॑ पुना॒नो, अ॑र्षति स॒हस्र॑धारो॒, अत्य॑विः । वा॒योरिंद्र॑स्य निष्कृ॒तं ॥9.013.01, 6.8.1.1

पव॑मानमवस्यवो॒ विप्र॑म॒भि प्र गा᳚यत । सु॒ष्वा॒णं दे॒ववी᳚तये ॥9.013.02, 6.8.1.2

पवं᳚ते॒ वाज॑सातये॒ सोमाः᳚ स॒हस्र॑पाजसः । गृ॒णा॒ना दे॒ववी᳚तये ॥9.013.03, 6.8.1.3

उ॒त नो॒ वाज॑सातये॒ पव॑स्व बृह॒तीरिषः॑ । द्यु॒मदिं᳚दो सु॒वीर्यं᳚ ॥9.013.04, 6.8.1.4

ते नः॑ सह॒स्रिणं᳚ र॒यिं पवं᳚ता॒मा सु॒वीर्यं᳚ । सु॒वा॒ना दे॒वास॒ इंद॑वः ॥9.013.05, 6.8.1.5

अत्या᳚ हिया॒ना न हे॒तृभि॒रसृ॑ग्रं॒ वाज॑सातये । वि वार॒मव्य॑मा॒शवः॑ ॥9.013.06, 6.8.2.1

वा॒श्रा, अ॑र्षं॒तींद॑वो॒ऽभि व॒त्सं न धे॒नवः॑ । द॒ध॒न्वि॒रे गभ॑स्त्योः ॥9.013.07, 6.8.2.2

जुष्ट॒ इंद्रा᳚य मत्स॒रः पव॑मान॒ कनि॑क्रदत् । विश्वा॒, अप॒ द्विषो᳚ जहि ॥9.013.08, 6.8.2.3

अ॒प॒घ्नंतो॒, अरा᳚व्णः॒ पव॑मानाः स्व॒र्दृशः॑ । योना᳚वृ॒तस्य॑ सीदत ॥9.013.09, 6.8.2.4

[14] परिप्रेत्यष्टर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानःसोमो गायत्री ।

परि॒ प्रासि॑ष्यदत् क॒विः सिंधो᳚रू॒र्मावधि॑ श्रि॒तः । का॒रं बिभ्र॑त् पुरु॒स्पृहं᳚ ॥9.014.01, 6.8.3.1

गि॒रा यदी॒ सबं᳚धवः॒ पंच॒ व्राता᳚ अप॒स्यवः॑ । प॒रि॒ष्कृ॒ण्वंति॑ धर्ण॒सिं ॥9.014.02, 6.8.3.2

आद॑स्य शु॒ष्मिणो॒ रसे॒ विश्वे᳚ दे॒वा, अ॑मत्सत । यदी॒ गोभि᳚र्वसा॒यते᳚ ॥9.014.03, 6.8.3.3

नि॒रि॒णा॒नो वि धा᳚वति॒ जह॒च्छर्या᳚णि॒ तान्वा᳚ । अत्रा॒ सं जि॑घ्रते यु॒जा ॥9.014.04, 6.8.3.4

न॒प्तीभि॒र्यो वि॒वस्व॑तः शु॒भ्रो न मा᳚मृ॒जे युवा᳚ । गाः कृ᳚ण्वा॒नो न नि॒र्णिजं᳚ ॥9.014.05, 6.8.3.5

अति॑ श्रि॒ती ति॑र॒श्चता᳚ ग॒व्या जि॑गा॒त्यण्व्या᳚ । व॒ग्नुमि॑यर्ति॒ यं वि॒दे ॥9.014.06, 6.8.4.1

अ॒भि क्षिपः॒ सम॑ग्मत म॒र्जयं᳚तीरि॒षस्पतिं᳚ । पृ॒ष्ठा गृ॑भ्णत वा॒जिनः॑ ॥9.014.07, 6.8.4.2

परि॑ दि॒व्यानि॒ मर्मृ॑श॒द् विश्वा᳚नि सोम॒ पार्थि॑वा । वसू᳚नि याह्यस्म॒युः ॥9.014.08, 6.8.4.3

[15] एषधियेत्यष्टर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानःसोमोगायत्री ।

ए॒ष धि॒या या॒त्यण्व्या॒ शूरो॒ रथे᳚भिरा॒शुभिः॑ । गच्छ॒न्निंद्र॑स्य निष्कृ॒तं ॥9.015.01, 6.8.5.1

ए॒ष पु॒रू धि॑यायते बृह॒ते दे॒वता᳚तये । यत्रा॒मृता᳚स॒ आस॑ते ॥9.015.02, 6.8.5.2

ए॒ष हि॒तो वि नी᳚यते॒ऽन्तः शु॒भ्राव॑ता प॒था । यदी᳚ तुं॒जंति॒ भूर्ण॑यः ॥9.015.03, 6.8.5.3

ए॒ष शृंगा᳚णि॒ दोधु॑व॒च्छिशी᳚ते यू॒थ्यो॒3॑(ओ॒) वृषा᳚ । नृ॒म्णा दधा᳚न॒ ओज॑सा ॥9.015.04, 6.8.5.4

ए॒ष रु॒क्मिभि॑रीयते वा॒जी शु॒भ्रेभि॑रं॒शुभिः॑ । पतिः॒ सिंधू᳚नां॒ भव᳚न् ॥9.015.05, 6.8.5.5

ए॒ष वसू᳚नि पिब्द॒ना परु॑षा ययि॒वाँ, अति॑ । अव॒ शादे᳚षु गच्छति ॥9.015.06, 6.8.5.6

ए॒तं मृ॑जंति॒ मर्ज्य॒मुप॒ द्रोणे᳚ष्वा॒यवः॑ । प्र॒च॒क्रा॒णं म॒हीरिषः॑ ॥9.015.07, 6.8.5.7

ए॒तमु॒ त्यं दश॒ क्षिपो᳚ मृ॒जंति॑ स॒प्त धी॒तयः॑ । स्वा॒यु॒धं म॒दिंत॑मं ॥9.015.08, 6.8.5.8

[16] प्रतेसोतारैत्यष्टर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

प्र ते᳚ सो॒तार॑ ओ॒ण्यो॒3॑(ओ॒) रसं॒ मदा᳚य॒ घृष्व॑ये । सर्गो॒ न त॒क्त्येत॑शः ॥9.016.01, 6.8.6.1

क्रत्वा॒ दक्ष॑स्य र॒थ्य॑म॒पो वसा᳚न॒मंध॑सा । गो॒षामण्वे᳚षु सश्चिम ॥9.016.02, 6.8.6.2

अन॑प्तम॒प्सु दु॒ष्टरं॒ सोमं᳚ प॒वित्र॒ आ सृ॑ज । पु॒नी॒हींद्रा᳚य॒ पात॑वे ॥9.016.03, 6.8.6.3

प्र पु॑ना॒नस्य॒ चेत॑सा॒ सोमः॑ प॒वित्रे᳚ अर्षति । क्रत्वा᳚ स॒धस्थ॒मास॑दत् ॥9.016.04, 6.8.6.4

प्र त्वा॒ नमो᳚भि॒रिंद॑व॒ इंद्र॒ सोमा᳚ असृक्षत । म॒हे भरा᳚य का॒रिणः॑ ॥9.016.05, 6.8.6.5

पु॒ना॒नो रू॒पे, अ॒व्यये॒ विश्वा॒, अर्ष᳚न्न॒भि श्रियः॑ । शूरो॒ न गोषु॑ तिष्ठति ॥9.016.06, 6.8.6.6

दि॒वो न सानु॑ पि॒प्युषी॒ धारा᳚ सु॒तस्य॑ वे॒धसः॑ । वृथा᳚ प॒वित्रे᳚ अर्षति ॥9.016.07, 6.8.6.7

त्वं सो᳚म विप॒श्चितं॒ तना᳚ पुना॒न आ॒युषु॑ । अव्यो॒ वारं॒ वि धा᳚वसि ॥9.016.08, 6.8.6.8

[17] प्रनिम्नेनेवेत्य ष्टर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

प्र नि॒म्नेने᳚व॒ सिंध॑वो॒ घ्नंतो᳚ वृ॒त्राणि॒ भूर्ण॑यः । सोमा᳚ असृग्रमा॒शवः॑ ॥9.017.01, 6.8.7.1

अ॒भि सु॑वा॒नास॒ इंद॑वो वृ॒ष्टयः॑ पृथि॒वीमि॑व । इंद्रं॒ सोमा᳚सो, अक्षरन् ॥9.017.02, 6.8.7.2

अत्यू᳚र्मिर्मत्स॒रो मदः॒ सोमः॑ प॒वित्रे᳚ अर्षति । वि॒घ्नन् रक्षां᳚सि देव॒युः ॥9.017.03, 6.8.7.3

आ क॒लशे᳚षु धावति प॒वित्रे॒ परि॑ षिच्यते । उ॒क्थैर्य॒ज्ञेषु॑ वर्धते ॥9.017.04, 6.8.7.4

अति॒ त्री सो᳚म रोच॒ना रोह॒न्न भ्रा᳚जसे॒ दिवं᳚ । इ॒ष्णन् त्सूर्यं॒ न चो᳚दयः ॥9.017.05, 6.8.7.5

अ॒भि विप्रा᳚ अनूषत मू॒र्धन् य॒ज्ञस्य॑ का॒रवः॑ । दधा᳚ना॒श्चक्ष॑सि प्रि॒यं ॥9.017.06, 6.8.7.6

तमु॑ त्वा वा॒जिनं॒ नरो᳚ धी॒भिर्विप्रा᳚ अव॒स्यवः॑ । मृ॒जंति॑ दे॒वता᳚तये ॥9.017.07, 6.8.7.7

मधो॒र्धारा॒मनु॑ क्षर ती॒व्रः स॒धस्थ॒मास॑दः । चारु᳚रृ॒ताय॑ पी॒तये᳚ ॥9.017.08, 6.8.7.8

[18] परिसुवानैति सप्तर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

परि॑ सुवा॒नो गि॑रि॒ष्ठाः प॒वित्रे॒ सोमो᳚ अक्षाः । मदे᳚षु सर्व॒धा, अ॑सि ॥9.018.01, 6.8.8.1

त्वं विप्र॒स्त्वं क॒विर्मधु॒ प्र जा॒तमंध॑सः । मदे᳚षु सर्व॒धा, अ॑सि ॥9.018.02, 6.8.8.2

तव॒ विश्वे᳚ स॒जोष॑सो दे॒वासः॑ पी॒तिमा᳚शत । मदे᳚षु सर्व॒धा, अ॑सि ॥9.018.03, 6.8.8.3

आ यो विश्वा᳚नि॒ वार्या॒ वसू᳚नि॒ हस्त॑योर्द॒धे । मदे᳚षु सर्व॒धा, अ॑सि ॥9.018.04, 6.8.8.4

य इ॒मे रोद॑सी म॒ही सं मा॒तरे᳚व॒ दोह॑ते । मदे᳚षु सर्व॒धा, अ॑सि ॥9.018.05, 6.8.8.5

परि॒ यो रोद॑सी, उ॒भे स॒द्यो वाजे᳚भि॒रर्ष॑ति । मदे᳚षु सर्व॒धा, अ॑सि ॥9.018.06, 6.8.8.6

स शु॒ष्मी क॒लशे॒ष्वा पु॑ना॒नो, अ॑चिक्रदत् । मदे᳚षु सर्व॒धा, अ॑सि ॥9.018.07, 6.8.8.7

[19] यत्सोमेति सप्तर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानःसोमो गायत्री ।

यत् सो᳚म चि॒त्रमु॒क्थ्यं᳚ दि॒व्यं पार्थि॑वं॒ वसु॑ । तन्नः॑ पुना॒न आ भ॑र ॥9.019.01, 6.8.9.1

यु॒वं हि स्थः स्व॑र्पती॒, इंद्र॑श्च सोम॒ गोप॑ती । ई॒शा॒ना पि॑प्यतं॒ धियः॑ ॥9.019.02, 6.8.9.2

वृषा᳚ पुना॒न आ॒युषु॑ स्त॒नय॒न्नधि॑ ब॒र्हिषि॑ । हरिः॒ सन्योनि॒मास॑दत् ॥9.019.03, 6.8.9.3

अवा᳚वशंत धी॒तयो᳚ वृष॒भस्याधि॒ रेत॑सि । सू॒नोर्व॒त्सस्य॑ मा॒तरः॑ ॥9.019.04, 6.8.9.4

कु॒विद् वृ॑ष॒ण्यंती᳚भ्यः पुना॒नो गर्भ॑मा॒दध॑त् । याः शु॒क्रं दु॑ह॒ते पयः॑ ॥9.019.05, 6.8.9.5

उप॑ शिक्षापत॒स्थुषो᳚ भि॒यस॒मा धे᳚हि॒ शत्रु॑षु । पव॑मान वि॒दा र॒यिं ॥9.019.06, 6.8.9.6

नि शत्रोः᳚ सोम॒ वृष्ण्यं॒ नि शुष्मं॒ नि वय॑स्तिर । दू॒रे वा᳚ स॒तो, अंति॑ वा ॥9.019.07, 6.8.9.7

[20] प्रकविरिति सप्तर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

प्र क॒विर्दे॒ववी᳚त॒येऽव्यो॒ वारे᳚भिरर्षति । सा॒ह्वान् विश्वा᳚ अ॒भि स्पृधः॑ ॥9.020.01, 6.8.010.01

स हि ष्मा᳚ जरि॒तृभ्य॒ आ वाजं॒ गोमं᳚त॒मिन्व॑ति । पव॑मानः सह॒स्रिणं᳚ ॥9.020.02, 6.8.010.02

परि॒ विश्वा᳚नि॒ चेत॑सा मृ॒शसे॒ पव॑से म॒ती । स नः॑ सोम॒ श्रवो᳚ विदः ॥9.020.03, 6.8.010.03

अ॒भ्य॑र्ष बृ॒हद् यशो᳚ म॒घव॑द्भ्यो ध्रु॒वं र॒यिं । इषं᳚ स्तो॒तृभ्य॒ आ भ॑र ॥9.020.04, 6.8.010.04

त्वं राजे᳚व सुव्र॒तो गिरः॑ सो॒मा वि॑वेशिथ । पु॒ना॒नो व᳚ह्ने, अद्भुत ॥9.020.05, 6.8.010.05

स वह्नि॑र॒प्सु दु॒ष्टरो᳚ मृ॒ज्यमा᳚नो॒ गभ॑स्त्योः । सोम॑श्च॒मूषु॑ सीदति ॥9.020.06, 6.8.010.06

क्री॒ळुर्म॒खो न मं᳚ह॒युः प॒वित्रं᳚ सोम गच्छसि । दध॑त् स्तो॒त्रे सु॒वीर्यं᳚ ॥9.020.07, 6.8.010.07

[21] एतेधावंतीति सप्तर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

ए॒ते धा᳚वं॒तींद॑वः॒ सोमा॒, इंद्रा᳚य॒ घृष्व॑यः । म॒त्स॒रासः॑ स्व॒र्विदः॑ ॥9.021.01, 6.8.011.01

प्र॒वृ॒ण्वंतो᳚ अभि॒युजः॒ सुष्व॑ये वरिवो॒विदः॑ । स्व॒यं स्तो॒त्रे व॑य॒स्कृतः॑ ॥9.021.02, 6.8.011.02

वृथा॒ क्रीळं᳚त॒ इंद॑वः स॒धस्थ॑म॒भ्येक॒मित् । सिंधो᳚रू॒र्मा व्य॑क्षरन् ॥9.021.03, 6.8.011.03

ए॒ते विश्वा᳚नि॒ वार्या॒ पव॑मानास आशत । हि॒ता न सप्त॑यो॒ रथे᳚ ॥9.021.04, 6.8.011.04

आस्मि᳚न् पि॒शंग॑मिंदवो॒ दधा᳚ता वे॒नमा॒दिशे᳚ । यो, अ॒स्मभ्य॒मरा᳚वा ॥9.021.05, 6.8.011.05

ऋ॒भुर्न रथ्यं॒ नवं॒ दधा᳚ता॒ केत॑मा॒दिशे᳚ । शु॒क्राः प॑वध्व॒मर्ण॑सा ॥9.021.06, 6.8.011.06

ए॒त उ॒ त्ये, अ॑वीवश॒न् काष्ठां᳚ वा॒जिनो᳚ अक्रत । स॒तः प्रासा᳚विषुर्म॒तिं ॥9.021.07, 6.8.011.07

[22] एतेसोमासैति सप्तर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितःपवमानःसोमोगायत्री ।

ए॒ते सोमा᳚स आ॒शवो॒ रथा᳚ इव॒ प्र वा॒जिनः॑ । सर्गाः᳚ सृ॒ष्टा, अ॑हेषत ॥9.022.01, 6.8.012.01

ए॒ते वाता᳚ इवो॒रवः॑ प॒र्जन्य॑स्येव वृ॒ष्टयः॑ । अ॒ग्नेरि॑व भ्र॒मा वृथा᳚ ॥9.022.02, 6.8.012.02

ए॒ते पू॒ता वि॑प॒श्चितः॒ सोमा᳚सो॒ दध्या᳚शिरः । वि॒पा व्या᳚नशु॒र्धियः॑ ॥9.022.03, 6.8.012.03

ए॒ते मृ॒ष्टा, अम॑र्त्याः ससृ॒वांसो॒ न श॑श्रमुः । इय॑क्षंतः प॒थो रजः॑ ॥9.022.04, 6.8.012.04

ए॒ते पृ॒ष्ठानि॒ रोद॑सोर्विप्र॒यंतो॒ व्या᳚नशुः । उ॒तेदमु॑त्त॒मं रजः॑ ॥9.022.05, 6.8.012.05

तंतुं᳚ तन्वा॒नमु॑त्त॒ममनु॑ प्र॒वत॑ आशत । उ॒तेदमु॑त्त॒माय्यं᳚ ॥9.022.06, 6.8.012.06

त्वं सो᳚म प॒णिभ्य॒ आ वसु॒ गव्या᳚नि धारयः । त॒तं तंतु॑मचिक्रदः ॥9.022.07, 6.8.012.07

[23] सोमा असृग्रमिति सप्तर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानः सोमोगायत्री ।

सोमा᳚ असृग्रमा॒शवो॒ मधो॒र्मद॑स्य॒ धार॑या । अ॒भि विश्वा᳚नि॒ काव्या᳚ ॥9.023.01, 6.8.013.01

अनु॑ प्र॒त्नास॑ आ॒यवः॑ प॒दं नवी᳚यो, अक्रमुः । रु॒चे ज॑नंत॒ सूर्यं᳚ ॥9.023.02, 6.8.013.02

आ प॑वमान नो भरा॒र्यो, अदा᳚शुषो॒ गयं᳚ । कृ॒धि प्र॒जाव॑ती॒रिषः॑ ॥9.023.03, 6.8.013.03

अ॒भि सोमा᳚स आ॒यवः॒ पवं᳚ते॒ मद्यं॒ मदं᳚ । अ॒भि कोशं᳚ मधु॒श्चुतं᳚ ॥9.023.04, 6.8.013.04

सोमो᳚ अर्षति धर्ण॒सिर्दधा᳚न इंद्रि॒यं रसं᳚ । सु॒वीरो᳚ अभिशस्ति॒पाः ॥9.023.05, 6.8.013.05

इंद्रा᳚य सोम पवसे दे॒वेभ्यः॑ सध॒माद्यः॑ । इंदो॒ वाजं᳚ सिषाससि ॥9.023.06, 6.8.013.06

अ॒स्य पी॒त्वा मदा᳚ना॒मिंद्रो᳚ वृ॒त्राण्य॑प्र॒ति । ज॒घान॑ ज॒घन॑च्च॒ नु ॥9.023.07, 6.8.013.07

[24] प्रसोमासैति सप्तर्चस्य सूक्तस्य काश्यपोसितः पवमानः सोमो गायत्री ।

प्र सोमा᳚सो, अधन्विषुः॒ पव॑मानास॒ इंद॑वः । श्री॒णा॒ना, अ॒प्सु मृं᳚जत ॥9.024.01, 6.8.014.01

अ॒भि गावो᳚ अधन्विषु॒रापो॒ न प्र॒वता᳚ य॒तीः । पु॒ना॒ना, इंद्र॑माशत ॥9.024.02, 6.8.014.02

प्र प॑वमान धन्वसि॒ सोमेंद्रा᳚य॒ पात॑वे । नृभि᳚र्य॒तो वि नी᳚यसे ॥9.024.03, 6.8.014.03

त्वं सो᳚म नृ॒माद॑नः॒ पव॑स्व चर्षणी॒सहे᳚ । सस्नि॒र्यो, अ॑नु॒माद्यः॑ ॥9.024.04, 6.8.014.04

इंदो॒ यदद्रि॑भिः सु॒तः प॒वित्रं᳚ परि॒धाव॑सि । अर॒मिंद्र॑स्य॒ धाम्ने᳚ ॥9.024.05, 6.8.014.05

पव॑स्व वृत्रहंतमो॒क्थेभि॑रनु॒माद्यः॑ । शुचिः॑ पाव॒को, अद्भु॑तः ॥9.024.06, 6.8.014.06

शुचिः॑ पाव॒क उ॑च्यते॒ सोमः॑ सु॒तस्य॒ मध्वः॑ । दे॒वा॒वीर॑घशंस॒हा ॥9.024.07, 6.8.014.07

[25] पवस्वेति षडृचस्य सूक्तस्यागस्त्योदृळ्हच्युतः पवमानः सोमोगायत्री ।

पव॑स्व दक्ष॒साध॑नो दे॒वेभ्यः॑ पी॒तये᳚ हरे । म॒रुद्भ्यो᳚ वा॒यवे॒ मदः॑ ॥9.025.01, 6.8.015.01

पव॑मान धि॒या हि॒तो॒3॑(ओ॒)ऽभि योनिं॒ कनि॑क्रदत् । धर्म॑णा वा॒युमा वि॑श ॥9.025.02, 6.8.015.02

सं दे॒वैः शो᳚भते॒ वृषा᳚ क॒विर्योना॒वधि॑ प्रि॒यः । वृ॒त्र॒हा दे᳚व॒वीत॑मः ॥9.025.03, 6.8.015.03

विश्वा᳚ रू॒पाण्या᳚वि॒शन् पु॑ना॒नो या᳚ति हर्य॒तः । यत्रा॒मृता᳚स॒ आस॑ते ॥9.025.04, 6.8.015.04

अ॒रु॒षो ज॒नय॒न् गिरः॒ सोमः॑ पवत आयु॒षक् । इंद्रं॒ गच्छ᳚न् क॒विक्र॑तुः ॥9.025.05, 6.8.015.05

आ प॑वस्व मदिंतम प॒वित्रं॒ धार॑या कवे । अ॒र्कस्य॒ योनि॑मा॒सदं᳚ ॥9.025.06, 6.8.015.06

[26] तममृक्षंतेति षडृचस्य सूक्तस्य दार्डच्युतैध्मवाहः पवमानः सोमोगायत्री ।

तम॑मृक्षंत वा॒जिन॑मु॒पस्थे॒, अदि॑ते॒रधि॑ । विप्रा᳚सो॒, अण्व्या᳚ धि॒या ॥9.026.01, 6.8.016.01

तं गावो᳚ अ॒भ्य॑नूषत स॒हस्र॑धार॒मक्षि॑तं । इंदुं᳚ ध॒र्तार॒मा दि॒वः ॥9.026.02, 6.8.016.02

तं वे॒धां मे॒धया᳚ह्य॒न् पव॑मान॒मधि॒ द्यवि॑ । ध॒र्ण॒सिं भूरि॑धायसं ॥9.026.03, 6.8.016.03

तम॑ह्यन् भु॒रिजो᳚र्धि॒या सं॒वसा᳚नं वि॒वस्व॑तः । पतिं᳚ वा॒चो, अदा᳚भ्यं ॥9.026.04, 6.8.016.04

तं साना॒वधि॑ जा॒मयो॒ हरिं᳚ हिन्वं॒त्यद्रि॑भिः । ह॒र्य॒तं भूरि॑चक्षसं ॥9.026.05, 6.8.016.05

तं त्वा᳚ हिन्वंति वे॒धसः॒ पव॑मान गिरा॒वृधं᳚ । इंद॒विंद्रा᳚य मत्स॒रं ॥9.026.06, 6.8.016.06

[27] एषकविरिति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसो नृमेधः पवमानः सोमो गायत्री ।

ए॒ष क॒विर॒भिष्टु॑तः प॒वित्रे॒, अधि॑ तोशते । पु॒ना॒नो घ्नन्नप॒ स्रिधः॑ ॥9.027.01, 6.8.017.01

ए॒ष इंद्रा᳚य वा॒यवे᳚ स्व॒र्जित् परि॑ षिच्यते । प॒वित्रे᳚ दक्ष॒साध॑नः ॥9.027.02, 6.8.017.02

ए॒ष नृभि॒र्वि नी᳚यते दि॒वो मू॒र्धा वृषा᳚ सु॒तः । सोमो॒ वने᳚षु विश्व॒वित् ॥9.027.03, 6.8.017.03

ए॒ष ग॒व्युर॑चिक्रद॒त् पव॑मानो हिरण्य॒युः । इंदुः॑ सत्रा॒जिदस्तृ॑तः ॥9.027.04, 6.8.017.04

ए॒ष सूर्ये᳚ण हासते॒ पव॑मानो॒, अधि॒ द्यवि॑ । प॒वित्रे᳚ मत्स॒रो मदः॑ ॥9.027.05, 6.8.017.05

ए॒ष शु॒ष्म्य॑सिष्यददं॒तरि॑क्षे॒ वृषा॒ हरिः॑ । पु॒ना॒न इंदु॒रिंद्र॒मा ॥9.027.06, 6.8.017.06

[28] एषवाजीति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसः प्रियमेधः पवमानःसोमो गायत्री ।

ए॒ष वा॒जी हि॒तो नृभि᳚र्विश्व॒विन्मन॑स॒स्पतिः॑ । अव्यो॒ वारं॒ वि धा᳚वति ॥9.028.01, 6.8.018.01

ए॒ष प॒वित्रे᳚ अक्षर॒त् सोमो᳚ दे॒वेभ्यः॑ सु॒तः । विश्वा॒ धामा᳚न्यावि॒शन् ॥9.028.02, 6.8.018.02

ए॒ष दे॒वः शु॑भाय॒तेऽधि॒ योना॒वम॑र्त्यः । वृ॒त्र॒हा दे᳚व॒वीत॑मः ॥9.028.03, 6.8.018.03

ए॒ष वृषा॒ कनि॑क्रदद्द॒शभि॑र्जा॒मिभि᳚र्य॒तः । अ॒भि द्रोणा᳚नि धावति ॥9.028.04, 6.8.018.04

ए॒ष सूर्य॑मरोचय॒त् पव॑मानो॒ विच॑र्षणिः । विश्वा॒ धामा᳚नि विश्व॒वित् ॥9.028.05, 6.8.018.05

ए॒ष शु॒ष्म्यदा᳚भ्यः॒ सोमः॑ पुना॒नो, अ॑र्षति । दे॒वा॒वीर॑घशंस॒हा ॥9.028.06, 6.8.018.06

[29] प्रास्यधाराइति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसोनृमेधः पवमानः सोमो गायत्री

प्रास्य॒ धारा᳚ अक्षर॒न् वृष्णः॑ सु॒तस्यौज॑सा । दे॒वाँ, अनु॑ प्र॒भूष॑तः ॥9.029.01, 6.8.019.01

सप्तिं᳚ मृजंति वे॒धसो᳚ गृ॒णंतः॑ का॒रवो᳚ गि॒रा । ज्योति॑र्जज्ञा॒नमु॒क्थ्यं᳚ ॥9.029.02, 6.8.019.02

सु॒षहा᳚ सोम॒ तानि॑ ते पुना॒नाय॑ प्रभूवसो । वर्धा᳚ समु॒द्रमु॒क्थ्यं᳚ ॥9.029.03, 6.8.019.03

विश्वा॒ वसू᳚नि सं॒जय॒न् पव॑स्व सोम॒ धार॑या । इ॒नु द्वेषां᳚सि स॒ध्र्य॑क् ॥9.029.04, 6.8.019.04

रक्षा॒ सु नो॒, अर॑रुषः स्व॒नात् स॑मस्य॒ कस्य॑ चित् । नि॒दो यत्र॑ मुमु॒च्महे᳚ ॥9.029.05, 6.8.019.05

एंदो॒ पार्थि॑वं र॒यिं दि॒व्यं प॑वस्व॒ धार॑या । द्यु॒मंतं॒ शुष्म॒मा भ॑र ॥9.029.06, 6.8.019.06

[30] प्रधाराइति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसो बिंदुः पवमानःसोमोगायत्री ।

प्र धारा᳚ अस्य शु॒ष्मिणो॒ वृथा᳚ प॒वित्रे᳚ अक्षरन् । पु॒ना॒नो वाच॑मिष्यति ॥9.030.01, 6.8.020.01

इंदु᳚र्हिया॒नः सो॒तृभि᳚र्मृ॒ज्यमा᳚नः॒ कनि॑क्रदत् । इय॑र्ति व॒ग्नुमिं᳚द्रि॒यं ॥9.030.02, 6.8.020.02

आ नः॒ शुष्मं᳚ नृ॒षाह्यं᳚ वी॒रवं᳚तं पुरु॒स्पृहं᳚ । पव॑स्व सोम॒ धार॑या ॥9.030.03, 6.8.020.03

प्र सोमो॒, अति॒ धार॑या॒ पव॑मानो, असिष्यदत् । अ॒भि द्रोणा᳚न्या॒सदं᳚ ॥9.030.04, 6.8.020.04

अ॒प्सु त्वा॒ मधु॑मत्तमं॒ हरिं᳚ हिन्वं॒त्यद्रि॑भिः । इंद॒विंद्रा᳚य पी॒तये᳚ ॥9.030.05, 6.8.020.05

सु॒नोता॒ मधु॑मत्तमं॒ सोम॒मिंद्रा᳚य व॒ज्रिणे᳚ । चारुं॒ शर्धा᳚य मत्स॒रं ॥9.030.06, 6.8.020.06

[31] प्रसोमासैति षडृचस्य सूक्तस्य राहूगणोगोतमःपवमानः सोमोगायत्री ।

प्र सोमा᳚सः स्वा॒ध्य१॑(अः॒) पव॑मानासो, अक्रमुः । र॒यिं कृ᳚ण्वंति॒ चेत॑नं ॥9.031.01, 6.8.021.01

दि॒वस्पृ॑थि॒व्या, अधि॒ भवें᳚दो द्युम्न॒वर्ध॑नः । भवा॒ वाजा᳚नां॒ पतिः॑ ॥9.031.02, 6.8.021.02

तुभ्यं॒ वाता᳚ अभि॒प्रिय॒स्तुभ्य॑मर्षंति॒ सिंध॑वः । सोम॒ वर्धं᳚ति ते॒ महः॑ ॥9.031.03, 6.8.021.03

आ प्या᳚यस्व॒ समे᳚तु ते वि॒श्वतः॑ सोम॒ वृष्ण्यं᳚ । भवा॒ वाज॑स्य संग॒थे ॥9.031.04, 6.8.021.04

तुभ्यं॒ गावो᳚ घृ॒तं पयो॒ बभ्रो᳚ दुदु॒ह्रे, अक्षि॑तं । वर्षि॑ष्ठे॒, अधि॒ सान॑वि ॥9.031.05, 6.8.021.05

स्वा॒यु॒धस्य॑ ते स॒तो भुव॑नस्य पते व॒यं । इंदो᳚ सखि॒त्वमु॑श्मसि ॥9.031.06, 6.8.021.06

[32] प्रसोमासैति षडृचस्य सूक्तस्यात्रेयः श्यावाश्वः पवमानः सोमो गायत्री

प्र सोमा᳚सो मद॒च्युतः॒ श्रव॑से नो म॒घोनः॑ । सु॒ता वि॒दथे᳚ अक्रमुः ॥9.032.01, 6.8.022.01

आदीं᳚ त्रि॒तस्य॒ योष॑णो॒ हरिं᳚ हिन्वं॒त्यद्रि॑भिः । इंदु॒मिंद्रा᳚य पी॒तये᳚ ॥9.032.02, 6.8.022.02

आदीं᳚ हं॒सो यथा᳚ ग॒णं विश्व॑स्यावीवशन्म॒तिं । अत्यो॒ न गोभि॑रज्यते ॥9.032.03, 6.8.022.03

उ॒भे सो᳚माव॒चाक॑शन् मृ॒गो न त॒क्तो, अ॑र्षसि । सीद᳚न्नृ॒तस्य॒ योनि॒मा ॥9.032.04, 6.8.022.04

अ॒भि गावो᳚ अनूषत॒ योषा᳚ जा॒रमि॑व प्रि॒यं । अग᳚न्ना॒जिं यथा᳚ हि॒तं ॥9.032.05, 6.8.022.05

अ॒स्मे धे᳚हि द्यु॒मद् यशो᳚ म॒घव॑द्भ्यश्च॒ मह्यं᳚ च । स॒निं मे॒धामु॒त श्रवः॑ ॥9.032.06, 6.8.022.06

[33] प्रसोमासैति षडृचस्य सूक्तस्याप्त्यस्त्रितः पवमानः सोमोगायत्री ।

प्र सोमा᳚सो विप॒श्चितो॒ऽपां न यं᳚त्यू॒र्मयः॑ । वना᳚नि महि॒षा, इ॑व ॥9.033.01, 6.8.023.01

अ॒भि द्रोणा᳚नि ब॒भ्रवः॑ शु॒क्रा ऋ॒तस्य॒ धार॑या । वाजं॒ गोमं᳚तमक्षरन् ॥9.033.02, 6.8.023.02

सु॒ता, इंद्रा᳚य वा॒यवे॒ वरु॑णाय म॒रुद्भ्यः॑ । सोमा᳚ अर्षंति॒ विष्ण॑वे ॥9.033.03, 6.8.023.03

ति॒स्रो वाच॒ उदी᳚रते॒ गावो᳚ मिमंति धे॒नवः॑ । हरि॑रेति॒ कनि॑क्रदत् ॥9.033.04, 6.8.023.04

अ॒भि ब्रह्मी᳚रनूषत य॒ह्वीरृ॒तस्य॑ मा॒तरः॑ । म॒र्मृ॒ज्यंते᳚ दि॒वः शिशुं᳚ ॥9.033.05, 6.8.023.05

रा॒यः स॑मु॒द्राँश्च॒तुरो॒ऽस्मभ्यं᳚ सोम वि॒श्वतः॑ । आ प॑वस्व सह॒स्रिणः॑ ॥9.033.06, 6.8.023.06

[34] प्रसुवानैति षडृचस्य सूक्तस्याप्त्यस्त्रितः पवमानः सोमोगायत्री ।

प्र सु॑वा॒नो धार॑या॒ तनेंदु᳚र्हिन्वा॒नो, अ॑र्षति । रु॒जद्दृ॒ळ्हा व्योज॑सा ॥9.034.01, 6.8.024.01

सु॒त इंद्रा᳚य वा॒यवे॒ वरु॑णाय म॒रुद्भ्यः॑ । सोमो᳚ अर्षति॒ विष्ण॑वे ॥9.034.02, 6.8.024.02

वृषा᳚णं॒ वृष॑भिर्य॒तं सु॒न्वंति॒ सोम॒मद्रि॑भिः । दु॒हंति॒ शक्म॑ना॒ पयः॑ ॥9.034.03, 6.8.024.03

भुव॑त् त्रि॒तस्य॒ मर्ज्यो॒ भुव॒दिंद्रा᳚य मत्स॒रः । सं रू॒पैर॑ज्यते॒ हरिः॑ ॥9.034.04, 6.8.024.04

अ॒भीमृ॒तस्य॑ वि॒ष्टपं᳚ दुह॒ते पृश्नि॑मातरः । चारु॑ प्रि॒यत॑मं ह॒विः ॥9.034.05, 6.8.024.05

समे᳚न॒मह्रु॑ता, इ॒मा गिरो᳚ अर्षंति स॒स्रुतः॑ । धे॒नूर्वा॒श्रो, अ॑वीवशत् ॥9.034.06, 6.8.024.06

[35] आनःपवस्वेति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसःप्रभूवसुः पवमानःसोमोगायत्री ।

आ नः॑ पवस्व॒ धार॑या॒ पव॑मान र॒यिं पृ॒थुं । यया॒ ज्योति᳚र्वि॒दासि॑ नः ॥9.035.01, 6.8.025.01

इंदो᳚ समुद्रमींखय॒ पव॑स्व विश्वमेजय । रा॒यो ध॒र्ता न॒ ओज॑सा ॥9.035.02, 6.8.025.02

त्वया᳚ वी॒रेण॑ वीरवो॒ऽभि ष्या᳚म पृतन्य॒तः । क्षरा᳚ णो, अ॒भि वार्यं᳚ ॥9.035.03, 6.8.025.03

प्र वाज॒मिंदु॑रिष्यति॒ सिषा᳚सन् वाज॒सा ऋषिः॑ । व्र॒ता वि॑दा॒न आयु॑धा ॥9.035.04, 6.8.025.04

तं गी॒र्भिर्वा᳚चमींख॒यं पु॑ना॒नं वा᳚सयामसि । सोमं॒ जन॑स्य॒ गोप॑तिं ॥9.035.05, 6.8.025.05

विश्वो॒ यस्य᳚ व्र॒ते जनो᳚ दा॒धार॒ धर्म॑ण॒स्पतेः᳚ । पु॒ना॒नस्य॑ प्र॒भूव॑सोः ॥9.035.06, 6.8.025.06

[36] असर्जीति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसः प्रभूवसुः पवमानःसोमोगायत्री ।

अस॑र्जि॒ रथ्यो᳚ यथा प॒वित्रे᳚ च॒म्वोः᳚ सु॒तः । कार्ष्म᳚न् वा॒जी न्य॑क्रमीत् ॥9.036.01, 6.8.026.01

स वह्निः॑ सोम॒ जागृ॑विः॒ पव॑स्व देव॒वीरति॑ । अ॒भि कोशं᳚ मधु॒श्चुतं᳚ ॥9.036.02, 6.8.026.02

स नो॒ ज्योतीं᳚षि पूर्व्य॒ पव॑मान॒ वि रो᳚चय । क्रत्वे॒ दक्षा᳚य नो हिनु ॥9.036.03, 6.8.026.03

शुं॒भमा᳚न ऋता॒युभि᳚र्मृ॒ज्यमा᳚नो॒ गभ॑स्त्योः । पव॑ते॒ वारे᳚ अ॒व्यये᳚ ॥9.036.04, 6.8.026.04

स विश्वा᳚ दा॒शुषे॒ वसु॒ सोमो᳚ दि॒व्यानि॒ पार्थि॑वा । पव॑ता॒मांतरि॑क्ष्या ॥9.036.05, 6.8.026.05

आ दि॒वस्पृ॒ष्ठम॑श्व॒युर्ग᳚व्य॒युः सो᳚म रोहसि । वी॒र॒युः श॑वसस्पते ॥9.036.06, 6.8.026.06

[37] ससुतैति षडृचस्यसूक्तस्यांगिरसोरहूगणः पवमानः सोमो गायत्री ।

स सु॒तः पी॒तये॒ वृषा॒ सोमः॑ प॒वित्रे᳚ अर्षति । वि॒घ्नन् रक्षां᳚सि देव॒युः ॥9.037.01, 6.8.027.01

स प॒वित्रे᳚ विचक्ष॒णो हरि॑रर्षति धर्ण॒सिः । अ॒भि योनिं॒ कनि॑क्रदत् ॥9.037.02, 6.8.027.02

स वा॒जी रो᳚च॒ना दि॒वः पव॑मानो॒ वि धा᳚वति । र॒क्षो॒हा वार॑म॒व्ययं᳚ ॥9.037.03, 6.8.027.03

स त्रि॒तस्याधि॒ सान॑वि॒ पव॑मानो, अरोचयत् । जा॒मिभिः॒ सूर्यं᳚ स॒ह ॥9.037.04, 6.8.027.04

स वृ॑त्र॒हा वृषा᳚ सु॒तो व॑रिवो॒विददा᳚भ्यः । सोमो॒ वाज॑मिवासरत् ॥9.037.05, 6.8.027.05

स दे॒वः क॒विने᳚षि॒तो॒3॑(ओ॒)ऽभि द्रोणा᳚नि धावति । इंदु॒रिंद्रा᳚य मं॒हना᳚ ॥9.037.06, 6.8.027.06

[38] एषौस्यैति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसोरहूगणः पवमानः सोमोगायत्री ।

ए॒ष उ॒ स्य वृषा॒ रथोऽव्यो॒ वारे᳚भिरर्षति । गच्छ॒न् वाजं᳚ सह॒स्रिणं᳚ ॥9.038.01, 6.8.028.01

ए॒तं त्रि॒तस्य॒ योष॑णो॒ हरिं᳚ हिन्वं॒त्यद्रि॑भिः । इंदु॒मिंद्रा᳚य पी॒तये᳚ ॥9.038.02, 6.8.028.02

ए॒तं त्यं ह॒रितो॒ दश॑ मर्मृ॒ज्यंते᳚ अप॒स्युवः॑ । याभि॒र्मदा᳚य॒ शुंभ॑ते ॥9.038.03, 6.8.028.03

ए॒ष स्य मानु॑षी॒ष्वा श्ये॒नो न वि॒क्षु सी᳚दति । गच्छं᳚जा॒रो न यो॒षितं᳚ ॥9.038.04, 6.8.028.04

ए॒ष स्य मद्यो॒ रसोऽव॑ चष्टे दि॒वः शिशुः॑ । य इंदु॒र्वार॒मावि॑शत् ॥9.038.05, 6.8.028.05

ए॒ष स्य पी॒तये᳚ सु॒तो हरि॑रर्षति धर्ण॒सिः । क्रंद॒न् योनि॑म॒भि प्रि॒यं ॥9.038.06, 6.8.028.06

[39] आशुरर्षेति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसो बृहन्मतिः पवमानःसोमोगायत्री ।

आ॒शुर॑र्ष बृहन्मते॒ परि॑ प्रि॒येण॒ धाम्ना᳚ । यत्र॑ दे॒वा, इति॒ ब्रव᳚न् ॥9.039.01, 6.8.029.01

प॒रि॒ष्कृ॒ण्वन्ननि॑ष्कृतं॒ जना᳚य या॒तय॒न्निषः॑ । वृ॒ष्टिं दि॒वः परि॑ स्रव ॥9.039.02, 6.8.029.02

सु॒त ए᳚ति प॒वित्र॒ आ त्विषिं॒ दधा᳚न॒ ओज॑सा । वि॒चक्षा᳚णो विरो॒चय᳚न् ॥9.039.03, 6.8.029.03

अ॒यं स यो दि॒वस्परि॑ रघु॒यामा᳚ प॒वित्र॒ आ । सिंधो᳚रू॒र्मा व्यक्ष॑रत् ॥9.039.04, 6.8.029.04

आ॒विवा᳚सन् परा॒वतो॒, अथो᳚ अर्वा॒वतः॑ सु॒तः । इंद्रा᳚य सिच्यते॒ मधु॑ ॥9.039.05, 6.8.029.05

स॒मी॒ची॒ना, अ॑नूषत॒ हरिं᳚ हिन्वं॒त्यद्रि॑भिः । योना᳚वृ॒तस्य॑ सीदत ॥9.039.06, 6.8.029.06

[40] पुनानैति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसो बृहन्मतिः पवमानःसोमोगायत्री ।

पु॒ना॒नो, अ॑क्रमीद॒भि विश्वा॒ मृधो॒ विच॑र्षणिः । शुं॒भंति॒ विप्रं᳚ धी॒तिभिः॑ ॥9.040.01, 6.8.030.01

आ योनि॑मरु॒णो रु॑ह॒द्गम॒दिंद्रं॒ वृषा᳚ सु॒तः । ध्रु॒वे सद॑सि सीदति ॥9.040.02, 6.8.030.02

नू नो᳚ र॒यिं म॒हामिं᳚दो॒ऽस्मभ्यं᳚ सोम वि॒श्वतः॑ । आ प॑वस्व सह॒स्रिणं᳚ ॥9.040.03, 6.8.030.03

विश्वा᳚ सोम पवमान द्यु॒म्नानीं᳚द॒वा भ॑र । वि॒दाः स॑ह॒स्रिणी॒रिषः॑ ॥9.040.04, 6.8.030.04

स नः॑ पुना॒न आ भ॑र र॒यिं स्तो॒त्रे सु॒वीर्यं᳚ । ज॒रि॒तुर्व॑र्धया॒ गिरः॑ ॥9.040.05, 6.8.030.05

पु॒ना॒न इं᳚द॒वा भ॑र॒ सोम॑ द्वि॒बर्ह॑सं र॒यिं । वृष᳚न्निंदो न उ॒क्थ्यं᳚ ॥9.040.06, 6.8.030.06

[41] प्रयेगावैतिषडृचस्य सूक्तस्यकाण्वोमेध्यातिथिः पवमानःसोमो गायत्री ।

प्र ये गावो॒ न भूर्ण॑यस्त्वे॒षा, अ॒यासो॒, अक्र॑मुः । घ्नंतः॑ कृ॒ष्णामप॒ त्वचं᳚ ॥9.041.01, 6.8.031.01

सु॒वि॒तस्य॑ मनाम॒हेऽति॒ सेतुं᳚ दुरा॒व्यं᳚ । सा॒ह्वांसो॒ दस्यु॑मव्र॒तं ॥9.041.02, 6.8.031.02

शृ॒ण्वे वृ॒ष्टेरि॑व स्व॒नः पव॑मानस्य शु॒ष्मिणः॑ । चरं᳚ति वि॒द्युतो᳚ दि॒वि ॥9.041.03, 6.8.031.03

आ प॑वस्व म॒हीमिषं॒ गोम॑दिंदो॒ हिर᳚ण्यवत् । अश्वा᳚व॒द् वाज॑वत् सु॒तः ॥9.041.04, 6.8.031.04

स प॑वस्व विचर्षण॒ आ म॒ही रोद॑सी पृण । उ॒षाः सूर्यो॒ न र॒श्मिभिः॑ ॥9.041.05, 6.8.031.05

परि॑ णः शर्म॒यंत्या॒ धार॑या सोम वि॒श्वतः॑ । सरा᳚ र॒सेव॑ वि॒ष्टपं᳚ ॥9.041.06, 6.8.031.06

[42] जनयन्नितिषडृचस्य सूक्तस्यकाण्वोमेध्यातिथिः पवमानःसोमो गायत्री ।

ज॒नय᳚न् रोच॒ना दि॒वो ज॒नय᳚न्न॒प्सु सूर्यं᳚ । वसा᳚नो॒ गा, अ॒पो हरिः॑ ॥9.042.01, 6.8.032.01

ए॒ष प्र॒त्नेन॒ मन्म॑ना दे॒वो दे॒वेभ्य॒स्परि॑ । धार॑या पवते सु॒तः ॥9.042.02, 6.8.032.02

वा॒वृ॒धा॒नाय॒ तूर्व॑ये॒ पवं᳚ते॒ वाज॑सातये । सोमाः᳚ स॒हस्र॑पाजसः ॥9.042.03, 6.8.032.03

दु॒हा॒नः प्र॒त्नमित् पयः॑ प॒वित्रे॒ परि॑ षिच्यते । क्रंद᳚न् दे॒वाँ, अ॑जीजनत् ॥9.042.04, 6.8.032.04

अ॒भि विश्वा᳚नि॒ वार्या॒भि दे॒वाँ ऋ॑ता॒वृधः॑ । सोमः॑ पुना॒नो, अ॑र्षति ॥9.042.05, 6.8.032.05

गोम᳚न्नः सोम वी॒रव॒दश्वा᳚व॒द् वाज॑वत् सु॒तः । पव॑स्व बृह॒तीरिषः॑ ॥9.042.06, 6.8.032.06

[43] योअत्यैवेतिषडृचस्य सूक्तस्यकाण्वोमेध्यातिथिः पवमानःसोमो गायत्री ।

यो, अत्य॑ इव मृ॒ज्यते॒ गोभि॒र्मदा᳚य हर्य॒तः । तं गी॒र्भिर्वा᳚सयामसि ॥9.043.01, 6.8.033.01

तं नो॒ विश्वा᳚ अव॒स्युवो॒ गिरः॑ शुंभंति पू॒र्वथा᳚ । इंदु॒मिंद्रा᳚य पी॒तये᳚ ॥9.043.02, 6.8.033.02

पु॒ना॒नो या᳚ति हर्य॒तः सोमो᳚ गी॒र्भिः परि॑ष्कृतः । विप्र॑स्य॒ मेध्या᳚तिथेः ॥9.043.03, 6.8.033.03

पव॑मान वि॒दा र॒यिम॒स्मभ्यं᳚ सोम सु॒श्रियं᳚ । इंदो᳚ स॒हस्र॑वर्चसं ॥9.043.04, 6.8.033.04

इंदु॒रत्यो॒ न वा᳚ज॒सृत् कनि॑क्रंति प॒वित्र॒ आ । यदक्षा॒रति॑ देव॒युः ॥9.043.05, 6.8.033.05

पव॑स्व॒ वाज॑सातये॒ विप्र॑स्य गृण॒तो वृ॒धे । सोम॒ रास्व॑ सु॒वीर्यं᳚ ॥9.043.06, 6.8.033.06

पवमान पारायण तृतीयोध्यायः

[44] प्रणैंदविति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसोयास्यः पवमानःसोमो गायत्री ।

प्र ण॑ इंदो म॒हे तन॑ ऊ॒र्मिं न बिभ्र॑दर्षसि । अ॒भि दे॒वाँ, अ॒यास्यः॑ ॥9.044.01, 7.1.1.1

म॒ती जु॒ष्टो धि॒या हि॒तः सोमो᳚ हिन्वे परा॒वति॑ । विप्र॑स्य॒ धार॑या क॒विः ॥9.044.02, 7.1.1.2

अ॒यं दे॒वेषु॒ जागृ॑विः सु॒त ए᳚ति प॒वित्र॒ आ । सोमो᳚ याति॒ विच॑र्षणिः ॥9.044.03, 7.1.1.3

स नः॑ पवस्व वाज॒युश्च॑क्रा॒णश् चारु॑मध्व॒रं । ब॒र्हिष्माँ॒, आ वि॑वासति ॥9.044.04, 7.1.1.4

स नो॒ भगा᳚य वा॒यवे॒ विप्र॑वीरः स॒दावृ॑धः । सोमो᳚ दे॒वेष्वा य॑मत् ॥9.044.05, 7.1.1.5

स नो᳚ अ॒द्य वसु॑त्तये क्रतु॒विद् गा᳚तु॒वित्त॑मः । वाजं᳚ जेषि॒ श्रवो᳚ बृ॒हत् ॥9.044.06, 7.1.1.6

[45] स पवस्वेति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसोयास्यः पवमानःसोमो गायत्री ।

स प॑वस्व॒ मदा᳚य॒ कं नृ॒चक्षा᳚ दे॒ववी᳚तये । इंद॒विंद्रा᳚य पी॒तये᳚ ॥9.045.01, 7.1.2.1

स नो᳚ अर्षा॒भि दू॒त्य१॑(अं॒) त्वमिंद्रा᳚य तोशसे । दे॒वान् त्सखि॑भ्य॒ आ वरं᳚ ॥9.045.02, 7.1.2.2

उ॒त त्वाम॑रु॒णं व॒यं गोभि॑रंज्मो॒ मदा᳚य॒ कं । वि नो᳚ रा॒ये दुरो᳚ वृधि ॥9.045.03, 7.1.2.3

अत्यू᳚ प॒वित्र॑मक्रमीद् वा॒जी धुरं॒ न याम॑नि । इंदु॑र्दे॒वेषु॑ पत्यते ॥9.045.04, 7.1.2.4

समी॒ सखा᳚यो, अस्वर॒न् वने॒ क्रीळं᳚त॒मत्य॑विं । इंदुं᳚ ना॒वा, अ॑नूषत ॥9.045.05, 7.1.2.5

तया᳚ पवस्व॒ धार॑या॒ यया᳚ पी॒तो वि॒चक्ष॑से । इंदो᳚ स्तो॒त्रे सु॒वीर्यं᳚ ॥9.045.06, 7.1.2.6

[46] असृग्रनिति षडृचस्य सूक्तस्यांगिरसोयास्यः पवमानःसोमो गायत्री ।

असृ॑ग्रन् दे॒ववी᳚त॒येऽत्या᳚सः॒ कृत्व्या᳚ इव । क्षरं᳚तः पर्वता॒वृधः॑ ॥9.046.01, 7.1.3.1

परि॑ष्कृतास॒ इंद॑वो॒ योषे᳚व॒ पित्र्या᳚वती । वा॒युं सोमा᳚ असृक्षत ॥9.046.02, 7.1.3.2

ए॒ते सोमा᳚स॒ इंद॑वः॒ प्रय॑स्वंतश्च॒मू सु॒ताः । इंद्रं᳚ वर्धंति॒ कर्म॑भिः ॥9.046.03, 7.1.3.3

आ धा᳚वता सुहस्त्यः शु॒क्रा गृ॑भ्णीत मं॒थिना᳚ । गोभिः॑ श्रीणीत मत्स॒रं ॥9.046.04, 7.1.3.4

स प॑वस्व धनंजय प्रयं॒ता राध॑सो म॒हः । अ॒स्मभ्यं᳚ सोम गातु॒वित् ॥9.046.05, 7.1.3.5

ए॒तं मृ॑जंति॒ मर्ज्यं॒ पव॑मानं॒ दश॒ क्षिपः॑ । इंद्रा᳚य मत्स॒रं मदं᳚ ॥9.046.06, 7.1.3.6

[47] अयासोमैति पंचर्चस्य सूक्तस्य भार्गवःकविः पवमानःसोमो गायत्री

अ॒या सोमः॑ सुकृ॒त्यया᳚ म॒हश्चि॑द॒भ्य॑वर्धत । मं॒दा॒न उद् वृ॑षायते ॥9.047.01, 7.1.4.1

कृ॒तानीद॑स्य॒ कर्त्वा॒ चेतं᳚ते दस्यु॒तर्ह॑णा । ऋ॒णा च॑ धृ॒ष्णुश्च॑यते ॥9.047.02, 7.1.4.2

आत् सोम॑ इंद्रि॒यो रसो॒ वज्रः॑ सहस्र॒सा भु॑वत् । उ॒क्थं यद॑स्य॒ जाय॑ते ॥9.047.03, 7.1.4.3

स्व॒यं क॒विर्वि॑ध॒र्तरि॒ विप्रा᳚य॒ रत्न॑मिच्छति । यदी᳚ मर्मृ॒ज्यते॒ धियः॑ ॥9.047.04, 7.1.4.4

सि॒षा॒सतू᳚ रयी॒णां वाजे॒ष्वर्व॑तामिव । भरे᳚षु जि॒ग्युषा᳚मसि ॥9.047.05, 7.1.4.5

[48] तंत्वेति पंचर्चस्य सूक्तस्य भार्गवःकविः पवमानःसोमो गायत्री ।

तं त्वा᳚ नृ॒म्णानि॒ बिभ्र॑तं स॒धस्थे᳚षु म॒हो दि॒वः । चारुं᳚ सुकृ॒त्यये᳚महे ॥9.048.01, 7.1.5.1

संवृ॑क्तधृष्णुमु॒क्थ्यं᳚ म॒हाम॑हिव्रतं॒ मदं᳚ । श॒तं पुरो᳚ रुरु॒क्षणिं᳚ ॥9.048.02, 7.1.5.2

अत॑स्त्वा र॒यिम॒भि राजा᳚नं सुक्रतो दि॒वः । सु॒प॒र्णो, अ᳚व्य॒थिर्भ॑रत् ॥9.048.03, 7.1.5.3

विश्व॑स्मा॒, इत् स्व॑र्दृ॒शे साधा᳚रणं रज॒स्तुरं᳚ । गो॒पामृ॒तस्य॒ विर्भ॑रत् ॥9.048.04, 7.1.5.4

अधा᳚ हिन्वा॒न इं᳚द्रि॒यं ज्यायो᳚ महि॒त्वमा᳚नशे । अ॒भि॒ष्टि॒कृद् विच॑र्षणिः ॥9.048.05, 7.1.5.5

[49] पवस्वेति पंचर्चस्य सूक्तस्य भार्गवःकविः पवमानःसोमो गायत्री ।

पव॑स्व वृ॒ष्टिमा सु नो॒ऽपामू॒र्मिं दि॒वस्परि॑ । अ॒य॒क्ष्मा बृ॑ह॒तीरिषः॑ ॥9.049.01, 7.1.6.1

तया᳚ पवस्व॒ धार॑या॒ यया॒ गाव॑ इ॒हागम᳚न् । जन्या᳚स॒ उप॑ नो गृ॒हं ॥9.049.02, 7.1.6.2

घृ॒तं प॑वस्व॒ धार॑या य॒ज्ञेषु॑ देव॒वीत॑मः । अ॒स्मभ्यं᳚ वृ॒ष्टिमा प॑व ॥9.049.03, 7.1.6.3

स न॑ ऊ॒र्जे व्य१॑(अ॒)व्ययं᳚ प॒वित्रं᳚ धाव॒ धार॑या । दे॒वासः॑ शृ॒णव॒न् हि कं᳚ ॥9.049.04, 7.1.6.4

पव॑मानो, असिष्यद॒द् रक्षां᳚स्यप॒जंघ॑नत् । प्र॒त्न॒वद् रो॒चय॒न् रुचः॑ ॥9.049.05, 7.1.6.5

[50] उत्तेशुष्मासैति पंचर्चस्य सूक्तस्यांगिरस उचथ्यः पवमानः सोमोगायत्री ।

उत्ते॒ शुष्मा᳚स ईरते॒ सिंधो᳚रू॒र्मेरि॑व स्व॒नः । वा॒णस्य॑ चोदया प॒विं ॥9.050.01, 7.1.7.1

प्र॒स॒वे त॒ उदी᳚रते ति॒स्रो वाचो᳚ मख॒स्युवः॑ । यदव्य॒ एषि॒ सान॑वि ॥9.050.02, 7.1.7.2

अव्यो॒ वारे॒ परि॑ प्रि॒यं हरिं᳚ हिन्वं॒त्यद्रि॑भिः । पव॑मानं मधु॒श्चुतं᳚ ॥9.050.03, 7.1.7.3

आ प॑वस्व मदिंतम प॒वित्रं॒ धार॑या कवे । अ॒र्कस्य॒ योनि॑मा॒सदं᳚ ॥9.050.04, 7.1.7.4

स प॑वस्व मदिंतम॒ गोभि॑रंजा॒नो, अ॒क्तुभिः॑ । इंद॒विंद्रा᳚य पी॒तये᳚ ॥9.050.05, 7.1.7.5

[51] अध्वर्यविति पंचर्चस्य सूक्तस्यांगिरस उचथ्यः पवमानः सोमोगायत्री ।

अध्व᳚र्यो॒, अद्रि॑भिः सु॒तं सोमं᳚ प॒वित्र॒ आ सृ॑ज । पु॒नी॒हींद्रा᳚य॒ पात॑वे ॥9.051.01, 7.1.8.1

दि॒वः पी॒यूष॑मुत्त॒मं सोम॒मिंद्रा᳚य व॒ज्रिणे᳚ । सु॒नोता॒ मधु॑मत्तमं ॥9.051.02, 7.1.8.2

तव॒ त्य इं᳚दो॒, अंध॑सो दे॒वा मधो॒र्व्य॑श्नते । पव॑मानस्य म॒रुतः॑ ॥9.051.03, 7.1.8.3

त्वं हि सो᳚म व॒र्धय᳚न् त्सु॒तो मदा᳚य॒ भूर्ण॑ये । वृषं᳚त् स्तो॒तार॑मू॒तये᳚ ॥9.051.04, 7.1.8.4

अ॒भ्य॑र्ष विचक्षण प॒वित्रं॒ धार॑या सु॒तः । अ॒भि वाज॑मु॒त श्रवः॑ ॥9.051.05, 7.1.8.5

[52] परिद्युक्षैति पंचर्चस्य सूक्तस्यांगिरस उचथ्यः पवमानः सोमोगायत्री ।

परि॑ द्यु॒क्षः स॒नद्र॑यि॒र्भर॒द्वाजं᳚ नो॒, अंध॑सा । सु॒वा॒नो, अ॑र्ष प॒वित्र॒ आ ॥9.052.01, 7.1.9.1

तव॑ प्र॒त्नेभि॒रध्व॑भि॒रव्यो॒ वारे॒ परि॑ प्रि॒यः । स॒हस्र॑धारो या॒त्तना᳚ ॥9.052.02, 7.1.9.2

च॒रुर्न यस्तमीं᳚ख॒येंदो॒ न दान॑मींखय । व॒धैर्व॑धस्नवींखय ॥9.052.03, 7.1.9.3

नि शुष्म॑मिंदवेषां॒ पुरु॑हूत॒ जना᳚नां । यो, अ॒स्माँ, आ॒दिदे᳚शति ॥9.052.04, 7.1.9.4

श॒तं न॑ इंद ऊ॒तिभिः॑ स॒हस्रं᳚ वा॒ शुची᳚नां । पव॑स्व मंह॒यद्र॑यिः ॥9.052.05, 7.1.9.5

[53] उत्तेशुष्मासैति चतुरृचस्य सूक्तस्य काश्यपोवत्सारः पवमानः सोमोगायत्री ।

उत्ते॒ शुष्मा᳚सो, अस्थू॒ रक्षो᳚ भिं॒दंतो᳚ अद्रिवः । नु॒दस्व॒ याः प॑रि॒स्पृधः॑ ॥9.053.01, 7.1.010.01

अ॒या नि॑ज॒घ्निरोज॑सा रथसं॒गे धने᳚ हि॒ते । स्तवा॒, अबि॑भ्युषा हृ॒दा ॥9.053.02, 7.1.010.02

अस्य᳚ व्र॒तानि॒ नाधृषे॒ पव॑मानस्य दू॒ढ्या᳚ । रु॒ज यस्त्वा᳚ पृत॒न्यति॑ ॥9.053.03, 7.1.010.03

तं हि᳚न्वंति मद॒च्युतं॒ हरिं᳚ न॒दीषु॑ वा॒जिनं᳚ । इंदु॒मिंद्रा᳚य मत्स॒रं ॥9.053.04, 7.1.010.04

[54] अस्यप्रत्नामिति चतुरृचस्य सूक्तस्य काश्यपोवत्सारः पवमानःसोमोगायत्री ।

अ॒स्य प्र॒त्नामनु॒ द्युतं᳚ शु॒क्रं दु॑दुह्रे॒, अह्र॑यः । पयः॑ सहस्र॒सामृषिं᳚ ॥9.054.01, 7.1.011.01

अ॒यं सूर्य॑ इवोप॒दृग॒यं सरां᳚सि धावति । स॒प्त प्र॒वत॒ आ दिवं᳚ ॥9.054.02, 7.1.011.02

अ॒यं विश्वा᳚नि तिष्ठति पुना॒नो भुव॑नो॒परि॑ । सोमो᳚ दे॒वो न सूर्यः॑ ॥9.054.03, 7.1.011.03

परि॑ णो दे॒ववी᳚तये॒ वाजाँ᳚, अर्षसि॒ गोम॑तः । पु॒ना॒न इं᳚दविंद्र॒युः ॥9.054.04, 7.1.011.04

[55] यवंयवमिति चतुरृचस्य सूक्तस्य काश्यपोवत्सारः पवमानःसोमोगायत्री ।

यवं᳚यवं नो॒, अंध॑सा पु॒ष्टंपु॑ष्टं॒ परि॑ स्रव । सोम॒ विश्वा᳚ च॒ सौभ॑गा ॥9.055.01, 7.1.012.01

इंदो॒ यथा॒ तव॒ स्तवो॒ यथा᳚ ते जा॒तमंध॑सः । नि ब॒र्हिषि॑ प्रि॒ये स॑दः ॥9.055.02, 7.1.012.02

उ॒त नो᳚ गो॒विद॑श्व॒वित् पव॑स्व सो॒मांध॑सा । म॒क्षूत॑मेभि॒रह॑भिः ॥9.055.03, 7.1.012.03

यो जि॒नाति॒ न जीय॑ते॒ हंति॒ शत्रु॑म॒भीत्य॑ । स प॑वस्व सहस्रजित् ॥9.055.04, 7.1.012.04

[56] परिसोमैति चतुरृचस्य सूक्तस्य काश्यपोवत्सारः पवमानःसोमोगायत्री ।

परि॒ सोम॑ ऋ॒तं बृ॒हदा॒शुः प॒वित्रे᳚ अर्षति । वि॒घ्नन् रक्षां᳚सि देव॒युः ॥9.056.01, 7.1.013.01

यत् सोमो॒ वाज॒मर्ष॑ति श॒तं धारा᳚ अप॒स्युवः॑ । इंद्र॑स्य स॒ख्यमा᳚वि॒शन् ॥9.056.02, 7.1.013.02

अ॒भि त्वा॒ योष॑णो॒ दश॑ जा॒रं न क॒न्या᳚नूषत । मृ॒ज्यसे᳚ सोम सा॒तये᳚ ॥9.056.03, 7.1.013.03

त्वमिंद्रा᳚य॒ विष्ण॑वे स्वा॒दुरिं᳚दो॒ परि॑ स्रव । नॄंत् स्तो॒तॄन् पा॒ह्यंह॑सः ॥9.056.04, 7.1.013.04

[57] प्रतेधाराइति चतुरृचस्य सूक्तस्य काश्यपोवत्सारः पवमानःसोमोगायत्री ।

प्र ते॒ धारा᳚ अस॒श्चतो᳚ दि॒वो न यं᳚ति वृ॒ष्टयः॑ । अच्छा॒ वाजं᳚ सह॒स्रिणं᳚ ॥9.057.01, 7.1.014.01

अ॒भि प्रि॒याणि॒ काव्या॒ विश्वा॒ चक्षा᳚णो, अर्षति । हरि॑स्तुंजा॒न आयु॑धा ॥9.057.02, 7.1.014.02

स म᳚र्मृजा॒न आ॒युभि॒रिभो॒ राजे᳚व सुव्र॒तः । श्ये॒नो न वंसु॑ षीदति ॥9.057.03, 7.1.014.03

स नो॒ विश्वा᳚ दि॒वो वसू॒तो पृ॑थि॒व्या, अधि॑ । पु॒ना॒न इं᳚द॒वा भ॑र ॥9.057.04, 7.1.014.04

[58] तरत्समंदीति चतुरृचस्य सूक्तस्य काश्यपोवत्सारः पवमानःसोमोगायत्री ।

तर॒त् स मं॒दी धा᳚वति॒ धारा᳚ सु॒तस्यांध॑सः । तर॒त् स मं॒दी धा᳚वति ॥9.058.01, 7.1.015.01

उ॒स्रा वे᳚द॒ वसू᳚नां॒ मर्त॑स्य दे॒व्यव॑सः । तर॒त् स मं॒दी धा᳚वति ॥9.058.02, 7.1.015.02

ध्व॒स्रयोः᳚ पुरु॒षंत्यो॒रा स॒हस्रा᳚णि दद्महे । तर॒त् स मं॒दी धा᳚वति ॥9.058.03, 7.1.015.03

आ ययो᳚स्त्रिं॒शतं॒ तना᳚ स॒हस्रा᳚णि च॒ दद्म॑हे । तर॒त् स मं॒दी धा᳚वति ॥9.058.04, 7.1.015.04

[59] पवस्वेति चतुरृचस्य सूक्तस्य काश्यपोवत्सारः पवमानःसोमोगायत्री ।

पव॑स्व गो॒जिद॑श्व॒जिद् वि॑श्व॒जित् सो᳚म रण्य॒जित् । प्र॒जाव॒द् रत्न॒मा भ॑र ॥9.059.01, 7.1.016.01

पव॑स्वा॒द्भ्यो, अदा᳚भ्यः॒ पव॒स्वौष॑धीभ्यः । पव॑स्व धि॒षणा᳚भ्यः ॥9.059.02, 7.1.016.02